Województwo opolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: województwo opolskie.
województwo opolskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa opolskiego Flaga województwa opolskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-OP
TERYT 16
Stolica Opole
Wojewoda Adrian Czubak
Marszałek Andrzej Buła
Powierzchnia 9411,87 km²
Populacja (30 czerwiec 2015)
• liczba ludności

998 900
• gęstość 106 os./km²
Urbanizacja 63,5
Tablice rejestracyjne O
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Piastowska 14
45-082 Opole
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Piastowska 14
Opole
Podział administracyjny
Plan województwa opolskiego
Liczba miast na prawach powiatu 1
Liczba powiatów 11
Liczba gmin miejskich 3
Liczba gmin miejsko-wiejskich 32
Liczba gmin wiejskich 36
Położenie na mapie Polski
Opolskie in Poland (+rivers).svg
Ziemia 50°38′N 17°54′E/50,633333 17,900000
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Województwo opolskie – jedno z 16 województw w Polsce. Obejmując obszar o powierzchni 9412 km² jest obecnie najmniejszym województwem w Polsce. Według danych z 30 czerwiec 2015 r. było też województwem z najmniejszą liczbą mieszkańców – 998 900 mieszkańców[1]. Siedzibą władz województwa jest Opole.

Historia[edytuj]

Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa opolskiego
Województwo w latach 1950–1975

Pierwsze województwo opolskie zostało utworzone w 1950 r., w 1975 odłączone od niego zostały powiat raciborski i powiat oleski; ten ostatni, powiększony terytorialnie[2], powrócił w granice województwa w wyniku reformy administracyjnej w 1999 r.

Województwo opolskie utworzono w 1950 roku na mocy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku[3], w wyniku podziału województwa śląsko-dąbrowskiego na województwo katowickie i opolskie. Do województwa opolskiego dołączono powiat brzeski i powiat namysłowski z województwa wrocławskiego. Nowe województwo, liczące 9506 km², było najmniejszym w ówczesnej Polsce. Według danych z 1950 ponad 50% ówczesnych mieszkańców stanowili autochtoni, około 25% mieszkańców województwa stanowili Kresowianie[4][5]. W 1975 roku w wyniku reformy administracyjnej[6] utworzono Województwo opolskie (1975–1998): powiat raciborski przyłączono do województwa katowickiego, a niemal cały powiat oleski do nowo utworzonego województwa częstochowskiego (2 z 8 jednostek pozostały w województwie opolskim). Od 1999 roku, wobec likwidacji województwa częstochowskiego, powiat oleski jest ponownie częścią woj. opolskiego.

Geografia[edytuj]

Opolskie mapa fizyczna.png
Flaga urzędowa województwa z herbem

Według danych z 1 stycznia 2014 powierzchnia województwa wynosi 9 411,87 km²[7].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. opolskim lasy obejmowały powierzchnię 249,8 tys. ha, co stanowiło 26,5% jego powierzchni[8].

Położenie administracyjne[edytuj]

Województwo jest położone w południowo-zachodniej Polsce i graniczy z[9]:

oraz z województwami:

Położenie historyczne[edytuj]

Większość obszarów województwa stanowi zachodnią część Górnego Śląska, natomiast cały region jest często określany Śląskiem Opolskim, nie do końca poprawnie, gdyż północno-wschodnie skrawki województwa (gmina Praszka i gmina Rudniki)[10][11]) nie leżą na historycznym Śląsku, lecz w Wielkopolsce (ziemia wieluńska). Zachodnia część obecnego województwa (ponad 20 procent powierzchni)[potrzebny przypis] obejmują tereny historycznego Dolnego Śląska: ziemię brzeską oraz ziemię namysłowską, które do 1950 roku należały do województwa wrocławskiego. Również takie miasta jak Nysa, Grodków, Otmuchów, Paczków i Głuchołazy położone są na terenach historycznego Dolnego Śląska (dawne Księstwo nyskie)[12][13].

Topografia[edytuj]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 136 km, to jest 1°13′20″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 127 km, co w mierze kątowej daje 1°47′15″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Biskupiej Kopy – 889 m n.p.m.

Stosunki wodne[edytuj]

Główną rzeką województwa jest Odra. Pozostałe większe rzeki województwa to Mała Panew oraz Nysa Kłodzka. Największymi jeziorami są zbiorniki sztuczne, tj. Jeziora Nyskie, Otmuchowskie i Turawskie.

Podział administracyjny[edytuj]

Województwo opolskie jest podzielone na z 11 powiatów oraz 1 miasto na prawach powiatu (Opole).

Herb Powiat Powierzchnia[14]
[km²]
Ludność
(30 czerwca 2014)[15]
Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[16]
POL powiat brzeski (opolski) COA.svg brzeski 875,96 91,782 20,5%
POL powiat głubczycki COA.svg głubczycki 672,63 47,367 17,7%
POL powiat kędzierzyńsko-kozielski COA.svg kędzierzyńsko-kozielski 625,13 96,929 12,9%
POL powiat kluczborski COA.svg kluczborski 851,91 67,108 13,2%
krapkowicki 441,80 65,002 8,8%
POL powiat namysłowski COA.svg namysłowski 748,18 42,798 17,5%
POL powiat nyski COA.svg nyski 1223,88 140,193 18,0%
POL powiat oleski COA.svg oleski 973,38 65,527 8,9%
POL powiat opolski COA.svg opolski 1586,63 133,220 12,8%
POL powiat prudnicki COA.svg prudnicki 571,55 56,673 17,4%
POL powiat strzelecki COA.svg strzelecki 744,27 75,945 8,9%

Urbanizacja[edytuj]

Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
OPOLE
OPOLE
Kędzierzyn-Koźle
Kędzierzyn-Koźle
Nysa
Nysa
Brzeg
Brzeg
Kluczbork
Kluczbork
Prudnik
Prudnik
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Krapkowice
Krapkowice
Namysłów
Namysłów
Głuchołazy
Głuchołazy
Głubczyce
Głubczyce
Zdzieszowice
Zdzieszowice
Olesno
Olesno
Ozimek
Ozimek
Grodków
Grodków
Praszka
Praszka
Zawadzkie
Zawadzkie
Paczków
Paczków
Niemodlin
Niemodlin
Kietrz
Kietrz
Wołczyn
Wołczyn
Gogolin
Gogolin
Lewin Brzeski
Lewin Brzeski
Głogówek
Głogówek
Otmuchów
Otmuchów
Dobrodzień
Dobrodzień
Byczyna
Byczyna
Kolonowskie
Kolonowskie
Baborów
Baborów
Leśnica
Leśnica
Prószków
Prószków
Gorzów Śląski
Gorzów Śląski
Biała
Biała
Korfantów
Korfantów
Ujazd
Ujazd
Geographylogo.svg
Rozmieszczenie miast w województwie opolskim

W województwie opolskim jest 35 miast, w tym 1 na prawach powiatu.

Zestawienie na podstawie publikacji GUS z 30 czerwca 2014[15].

Podkreślone zostały siedziby powiatów a wytłuszczone miasta na prawach powiatu.

Największym terytorialnie miastem jest Kędzierzyn-Koźle, a najludniejszym Opole.

Rynek w Kluczborku
Lp. Herb Miasto Ludność
(30 czerwca 2014)
Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(os./km²)
1. POL Opole COA.svg Opole 120.031 96,55 1243
2. POL Kędzierzyn Koźle COA.svg Kędzierzyn-Koźle 63.012 123,71 509
3. POL Nysa COA.svg Nysa 44.772 27,51 1627
4. POL Brzeg COA old.svg Brzeg 36.841 14,61 2522
5. POL Kluczbork COA.svg Kluczbork 24.424 12,85 1901
6. POL Prudnik COA.svg Prudnik 21.661 20,50 1057
7. POL Strzelce Opolskie COA.svg Strzelce Opolskie 18.381 29,97 613
8. POL Krapkowice COA.svg Krapkowice 16.921 21,01 805
9. POL Namysłów COA.svg Namysłów 16.109 22,61 712
10. POL Głuchołazy COA.svg Głuchołazy 14.169 6,83 2075
11. POL Głubczyce COA.svg Głubczyce 12.968 12,54 1034
12. POL Zdzieszowice COA.svg Zdzieszowice 11.917 12,35 965
13. POL Olesno COA 1.svg Olesno 9.592 15,08 636
14. POL Ozimek COA.svg Ozimek 9.153 3,25 2816
15. POL Grodków COA.svg Grodków 8.885 9,88 881
16. POL Praszka COA.svg Praszka 7.893 9,35 844
17. POL Zawadzkie COA.svg Zawadzkie 7.575 16,46 460
18. POL Paczków COA.svg Paczków 7.829 6,60 1186
19. POL Niemodlin COA.svg Niemodlin 6.689 13,11 503
20. POL Gogolin COA.svg Gogolin 6.538 20,35 321
21. POL Kietrz COA.svg Kietrz 6.130 18,74 327
22. POL Lewin Brzeski COA.svg Lewin Brzeski 5.987 11,64 514
23. POL Wołczyn COA.svg Wołczyn 5.981 7,47 801
24. POL Głogówek COA.svg Głogówek 5.761 22,06 261
25. POL Otmuchów COA.svg Otmuchów 5.067 27,82 182
26. POL Dobrodzień COA.svg Dobrodzień 3.801 19,63 194
27. POL Byczyna COA.svg Byczyna 3.692 5,79 638
28. POL Kolonowskie COA.svg Kolonowskie 3.365 55,70 60
29. POL Baborów COA.svg Baborów 2.997 11,86 253
30. POL gmina Leśnica COA.svg Leśnica 2.716 14,50 187
31. POL Prószków COA.svg Prószków 2.678 16,22 165
32. POL Gorzów Śląski COA.svg Gorzów Śląski 2.515 18,54 136
33. POL Biała COA.svg Biała 2.510 14,72 171
34. POL Korfantów COA.svg Korfantów 1.881 10,23 184
35. POL Ujazd COA.svg Ujazd 1.734 14,76 117

Demografia[edytuj]

Dane z 30 czerwca 2014 r.[15]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 1 002 575 100 517 606 52 484 969 48
powierzchnia 9 411,67 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
107 55 52

Województwo zamieszkuje w centrum i na wschodzie ludność autochtoniczna, identyfikująca się głównie jako Niemcy oraz Ślązacy. Obecnie większość mieszkańców województwa (ok 2/3) stanowi ludność napływowa (oraz ich potomkowie), która przybyła na ten teren po roku 1945, w związku z przekazaniem przez Związek Sowiecki oraz Aliantów Zachodnich wcześniej niemieckiej części Górnego Śląska Polsce[17]. Językiem dnia codziennego ludności niemieckiej i śląskiej jest język śląski[18]. Etnicznie polska ludność składa się z osadników z międzywojennej Polski centralnej oraz z osadników (tzw. Kresowiaków) ze wschodnich terenów II Rzeczypospolitej (tzw. Kresów) zagarniętych przez Związek Sowiecki. Duża grupa etnograficzna Opolan, dzieląca się także na mniejsze, nie stanowi obecnie odnośnika identyfikacyjnego dla współczesnych mieszkańców województwa opolskiego. Owi Opolanie to dzisiejsi Niemcy i Ślązacy.

  • Piramida wieku mieszkańców W. opolskiego w 2014 roku[19].


Piramida wieku Opolskie.png

Religia[edytuj]

Administracja i polityka[edytuj]

Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku
Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku
Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku nocą

Samorząd województwa[edytuj]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Opolskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Opole. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie województwa opolskiego:

Administracja rządowa[edytuj]

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Opolski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Opole[20], gdzie znajduje się Opolski Urząd Wojewódzki w Opolu.

Gospodarka[edytuj]

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. opolskiego wynosił 34,3 mld zł, co stanowiło 2,1% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 33,9 tys. zł (80,8% średniej krajowej), co plasowało opolskie na 11. miejscu względem innych województw[21].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. opolskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3335,29 zł, co lokowało je na 8. miejscu względem wszystkich województw[22].

We wrześniu 2013 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 49,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,8% do aktywnych zawodowo[23].

Według danych z 2011 r. 4,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. opolskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[24].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. opolskim wynosiła 18,7 mld zł, co stanowiło 1,9% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w opolskim wynosiła 3,2 mld zł, co stanowiło 2,0% tej sprzedaży Polski[25].

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj]

W województwie opolskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Opolu i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[26].

Ochrona przyrody[edytuj]

Na terenie województwa opolskiego znajduje się 34 rezerwatów przyrody. Pełna lista rezerwatów woj. opolskiego.

Poza tym istnieją 4 parki krajobrazowe:

Honorowi Obywatele Województwa Opolskiego[edytuj]

Lista osób którym nadano tytuł Honorowy Obywatel Województwa Opolskiego[27]:


Transport[edytuj]

Transport kolejowy[edytuj]

W województwie opolskim znajduje się 798 km eksploatowanych linii kolejowych (14. miejsce w kraju), z czego 362 km to linie jednotorowe, natomiast 436 km – dwu- i więcej torowe. 440 km linii kolejowych jest zelektryfikowanych (stan na dzień 31 grudnia 2013)[28].

W województwie znajduje się 30 czynnych dworców kolejowych, 3 z nich są wpisane do rejestru zabytków (stan na dzień 31 października 2014)[29].

Województwo opolskie jest właścicielem 15 pojazdów szynowych: 11 spalinowych i 4 elektrycznych[30]

Seria Typ Numery Liczba Producent / Modernizator
EN57AL 5B/6B 1602, 1687, 1730, 1803 4 Pafawag / Pesa i ZNTK MM [31]
SA103 214Ma 003 ÷ 004, 013 3 Pesa [31]
SA109 212M 008 1 Kolzam [32]
SA134 218Md 009, 011 ÷ 014 5 Pesa [33]
SA137 220M 003 ÷ 004 2 Newag [34]
Impuls 0 z 4 Newag [35]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2015-07-22. [dostęp 2015-08-17].
  2. Przyłączono do niego m.in. Dobrodzień, który w przeszłości znajdował się w powiecie lublinieckim.
  3. Ustawa z dnia 28 czerwca 1950 r. o zmianach podziału administracyjnego Państwa (Dz. U. z 1950 r. Nr 28, poz. 255).
  4. Atlas historyczny Polski, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa-Wrocław 1985, tabl.53., ISBN 83-7000-016-9.
  5. Stanisław Rospond, Polszczyzna Śląska, 1970, s. 160.
  6. Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91).
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. , 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  8. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. , s. 78, 2013. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych. ISSN 1641-3229. 
  9. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  10. „Praszka jest jedną z najstarszych osad w dawnej ziemi wieluńskiej”, w: UMiG Praszka. Rys historyczny.
  11. „Tereny gminy [Rudniki] historycznie wchodziły w skład ziemi wieluńskiej”, w: Gmina Rudniki.
  12. R. Pysiewicz-Jędrusik, A. Pustelnik, B. Konopska, Granice Śląska, Wrocław 1998, ISBN 83-911532-0-7.
  13. Tereny wchodzące w skład księstwa nyskiego w: Historia biskupiego księstwa nyskiego.
  14. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. , 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  15. a b c Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2014 r.
  16. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. Nr 0, poz. 853).
  17. Danuta Berlińska. 1999. Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości. Opole: Stowarzyszenie Instytut Śląski i Państwowy Instytut Naukowy-Instytut Śląski w Opolu; Tomasz Kamusella. 2001. Podstawowe parametry do konstrukcji historii regionu Śląsk Opolski (s 10-24). 2001. Śląsk Opolski. No 3.
  18. Niemcy w województwie opolskim w 2010 roku : pytania i odpowiedzi : badania socjologiczne członków Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim. 2011. Gliwice i Opole : Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej.
  19. http://www.polskawliczbach.pl/opolskie, w oparciu o dane GUS.
  20. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  21. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
  22. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  23. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  24. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  25. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.
  26. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  27. Honorowi Obywatele Województwa Opolskiego – oficjalna strona samorządu województwa opolskiego.
  28. Transport. Wyniki działalności w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014, s. 94. ISSN 1506-7998.
  29. Czynne dworce kolejowe. 2014-10-31. [dostęp 2014-12-30].
  30. Opolskie zakończyło projekt modernizacji taboru (pol.). inforail.pl, 2014-05-07. [dostęp 2014-12-31].
  31. a b Opole: Kolejny szynobus na torach (pol.). inforail.pl, 2009-09-07. [dostęp 2012-09-22].
  32. Piotr Synowiec. Opolski SA109-008 wreszcie w ruchu planowym. „Świat Kolei”. 2/2005, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  33. www.pr.pkp.pl: Opole: Pesa zakończyła dostawy nowych SZT (pol.). InfoRail. [dostęp 2012-04-23].
  34. SA137-004 dla województwa Opolskiego (pol.). inforail.pl, 2012-05-17. [dostęp 2012-09-10].
  35. Umowa na opolskie Impulsy podpisana (pol.). inforail.pl, 2015-10-29. [dostęp 2015-10-29].

Bibliografia[edytuj]

  • Danuta Berlińska. 1999. Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości. Opole: Stowarzyszenie Instytut Śląski i Państwowy Instytut Naukowy-Instytut Śląski w Opolu.
  • Tomasz Kamusella. 2001. Podstawowe parametry do konstrukcji historii regionu Śląsk Opolski (s 10-24). 2001. Śląsk Opolski. No 3.
  • Masnyk Marek. 1989. Ruch polski na Śląsku Opolskim w latach 1922-1939. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu.

Linki zewnętrzne[edytuj]