Województwo opolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: województwo opolskie.
województwo opolskie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa opolskiego Flaga województwa opolskiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-OP
TERYT 16
Stolica Opole
Wojewoda Adrian Czubak
Marszałek Andrzej Buła
Powierzchnia 9411,87 km²
Populacja (30 czerwca 2017)
• liczba ludności

991 161[1]
• gęstość 105 os./km²
Urbanizacja 63,5
Tablice rejestracyjne O
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Piastowska 14
45-082 Opole
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Piastowska 14
Opole
Podział administracyjny
Plan województwa opolskiego
Liczba miast na prawach powiatu 1
Liczba powiatów 11
Liczba gmin miejskich 3
Liczba gmin miejsko-wiejskich 33
Liczba gmin wiejskich 35
Położenie na mapie Polski
Opolskie in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Województwo opolskie – jedno z 16 województw w Polsce. Obejmując obszar o powierzchni 9412 km² jest obecnie najmniejszym województwem w Polsce. Według danych z 30 czerwca 2017 r. było też województwem z najmniejszą liczbą mieszkańców – 991 161 mieszkańców[1]. Siedzibą władz województwa jest Opole.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa opolskiego
Województwo w latach 1950–1975

Pierwsze województwo opolskie zostało utworzone w 1950 r., w 1975 odłączone od niego zostały powiat raciborski i powiat oleski; ten ostatni, powiększony terytorialnie[2], powrócił w granice województwa w wyniku reformy administracyjnej w 1999 r.

Województwo opolskie utworzono w 1950 roku na mocy ustawy z dnia 28 czerwca 1950 roku[3], w wyniku podziału województwa śląsko-dąbrowskiego na województwo katowickie i opolskie. Do województwa opolskiego dołączono powiat brzeski i powiat namysłowski z województwa wrocławskiego. Nowe województwo, liczące 9506 km², było najmniejszym w ówczesnej Polsce. Według danych z 1950 ponad 50% ówczesnych mieszkańców stanowili autochtoni, około 25% mieszkańców województwa stanowili Kresowianie[4][5]. W 1975 roku w wyniku reformy administracyjnej[6] utworzono Województwo opolskie (1975–1998): powiat raciborski przyłączono do województwa katowickiego, a niemal cały powiat oleski do nowo utworzonego województwa częstochowskiego (2 z 8 jednostek pozostały w województwie opolskim). Od 1999 roku, wobec likwidacji województwa częstochowskiego, powiat oleski jest ponownie częścią woj. opolskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Opolskie mapa fizyczna.png
Flaga urzędowa województwa z herbem

Według danych z 1 stycznia 2014 powierzchnia województwa wynosi 9411,87 km²[7].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. opolskim lasy obejmowały powierzchnię 249,8 tys. ha, co stanowiło 26,5% jego powierzchni[8].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w południowo-zachodniej Polsce i graniczy z[9]:

oraz z województwami:

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Większość obszarów województwa stanowi zachodnią część Górnego Śląska, natomiast cały region jest często określany Śląskiem Opolskim, nie do końca poprawnie, gdyż północno-wschodnie skrawki województwa (gmina Praszka i gmina Rudniki)[10][11]) nie leżą na historycznym Śląsku, lecz w Wielkopolsce (ziemia wieluńska). Zachodnia część obecnego województwa (ponad 20 procent powierzchni)[potrzebny przypis] obejmują tereny historycznego Dolnego Śląska: większa część ziemi brzeskiej oraz ziemię namysłowską, które do 1950 roku należały do województwa wrocławskiego. Również takie miasta jak Nysa, Grodków, Otmuchów, Paczków i Głuchołazy położone są na terenach historycznego Dolnego Śląska (dawne Księstwo nyskie)[12][13].

Topografia[edytuj | edytuj kod]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 136 km, to jest 1°13′20″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 127 km, co w mierze kątowej daje 1°47′15″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Najwyższym punktem jest wierzchołek Biskupiej Kopy – 889 m n.p.m.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Główną rzeką województwa jest Odra. Pozostałe większe rzeki województwa to Mała Panew oraz Nysa Kłodzka. Największymi jeziorami są zbiorniki sztuczne, tj. Jeziora Nyskie, Otmuchowskie i Turawskie.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Województwo opolskie jest podzielone na z 11 powiatów oraz 1 miasto na prawach powiatu (Opole).

Herb Powiat Powierzchnia[7]
[km²]
Ludność
(30 czerwca 2017)[1]
Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[14]
POL powiat brzeski (opolski) COA.svg brzeski 875,96 90,564 20,5%
POL powiat głubczycki COA.svg głubczycki 672,63 46,205 17,7%
POL powiat kędzierzyńsko-kozielski COA.svg kędzierzyńsko-kozielski 625,13 95,589 12,9%
POL powiat kluczborski COA.svg kluczborski 851,91 66,309 13,2%
krapkowicki 441,80 64,289 8,8%
POL powiat namysłowski COA.svg namysłowski 748,18 42,669 17,5%
POL powiat nyski COA.svg nyski 1223,88 137,930 18,0%
POL powiat oleski COA.svg oleski 973,38 64,906 8,9%
POL powiat opolski COA.svg opolski 1534,38 123,740 12,8%
POL powiat prudnicki COA.svg prudnicki 571,55 55,803 17,4%
POL powiat strzelecki COA.svg strzelecki 744,27 75,015 8,9%

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
OPOLE
OPOLE
Kędzierzyn-Koźle
Kędzierzyn-Koźle
Nysa
Nysa
Brzeg
Brzeg
Kluczbork
Kluczbork
Prudnik
Prudnik
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Krapkowice
Krapkowice
Namysłów
Namysłów
Głuchołazy
Głuchołazy
Głubczyce
Głubczyce
Zdzieszowice
Zdzieszowice
Olesno
Olesno
Ozimek
Ozimek
Grodków
Grodków
Praszka
Praszka
Zawadzkie
Zawadzkie
Paczków
Paczków
Niemodlin
Niemodlin
Kietrz
Kietrz
Wołczyn
Wołczyn
Gogolin
Gogolin
Lewin Brzeski
Lewin Brzeski
Głogówek
Głogówek
Otmuchów
Otmuchów
Dobrodzień
Dobrodzień
Byczyna
Byczyna
Kolonowskie
Kolonowskie
Baborów
Baborów
Leśnica
Leśnica
Prószków
Prószków
Gorzów Śląski
Gorzów Śląski
Biała
Biała
Korfantów
Korfantów
Ujazd
Ujazd
Tułowice
Tułowice
Geographylogo.svg
Rozmieszczenie miast w województwie opolskim

W województwie opolskim jest 35 miast, w tym jedno na prawach powiatu.

Zestawienie na podstawie publikacji GUS z 30 czerwca 2017[1].

Podkreślone zostały siedziby powiatów, a wytłuszczone miasta na prawach powiatu.

Największym miastem jest Opole.

Rynek w Kluczborku
Lp. Herb Miasto Ludność
(30 czerwca 2017)
Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(os./km²)
1. POL Opole COA.svg Opole 128.142 148,99 833
2. POL Kędzierzyn Koźle COA.svg Kędzierzyn-Koźle 61.949 123,71 501
3. POL Nysa COA.svg Nysa 44.345 27,51 1612
4. POL Brzeg COA old.svg Brzeg 36.208 14,61 2478
5. POL Kluczbork COA.svg Kluczbork 23.920 12,85 1861
6. POL Prudnik COA.svg Prudnik 21.287 20,50 1038
7. POL Strzelce Opolskie COA.svg Strzelce Opolskie 18.135 29,97 605
8. POL Krapkowice COA.svg Krapkowice 16.576 21,01 789
9. POL Namysłów COA.svg Namysłów 16.288 22,61 720
10. POL Głuchołazy COA.svg Głuchołazy 13.719 6,83 2009
11. POL Głubczyce COA.svg Głubczyce 12.671 12,54 1010
12. POL Zdzieszowice COA.svg Zdzieszowice 11.650 12,35 943
13. POL Olesno COA 1.svg Olesno 9.435 15,08 626
14. POL Ozimek COA.svg Ozimek 8.856 3,25 2725
15. POL Grodków COA.svg Grodków 8.682 9,88 879
16. POL Praszka COA.svg Praszka 7.729 9,35 827
17. POL Paczków COA.svg Paczków 7.591 6,60 1150
18. POL Zawadzkie COA.svg Zawadzkie 7.276 16,46 442
19. POL Gogolin COA.svg Gogolin 6.638 20,35 326
20. POL Niemodlin COA.svg Niemodlin 6.451 13,11 492
21. POL Kietrz COA.svg Kietrz 6.035 18,74 325
22. POL Wołczyn COA.svg Wołczyn 5.980 7,47 801
23. POL Lewin Brzeski COA.svg Lewin Brzeski 5.787 11,64 497
24. POL Głogówek COA.svg Głogówek 5.579 22,06 253
25. POL Otmuchów COA.svg Otmuchów 4.962 27,82 178
26. POL Dobrodzień COA.svg Dobrodzień 3.737 19,63 190
27. POL Byczyna COA.svg Byczyna 3.631 5,79 627
28. POL Kolonowskie COA.svg Kolonowskie 3.339 55,70 60
29. POL Baborów COA.svg Baborów 2.943 11,86 248
30. POL gmina Leśnica COA.svg Leśnica 2.683 14,50 185
31. POL Prószków COA.svg Prószków 2.649 16,22 163
32. POL Biała COA.svg Biała 2.465 14,72 167
33. POL Gorzów Śląski COA.svg Gorzów Śląski 2.451 18,54 132
34. POL Korfantów COA.svg Korfantów 1.825 10,23 178
35. POL Ujazd COA.svg Ujazd 1.777 14,76 120

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2017 r.[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 991 161 100 511 654 52 479 507 48
powierzchnia 9 411,67 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
105 54 51

Województwo zamieszkuje w centrum i na wschodzie ludność autochtoniczna, identyfikująca się głównie jako Niemcy oraz Ślązacy. Obecnie większość mieszkańców województwa (ok. 2/3) stanowi ludność napływowa (oraz ich potomkowie), która przybyła na ten teren po roku 1945, w związku z przekazaniem przez Związek Sowiecki oraz Aliantów Zachodnich wcześniej niemieckiej części Górnego Śląska Polsce[15]. Językiem dnia codziennego ludności niemieckiej i śląskiej jest język śląski[16]. Etnicznie polska ludność składa się z Ślązaków i osadników z międzywojennej Polski centralnej oraz (tzw. Kresowiaków) ze wschodnich terenów II Rzeczypospolitej (tzw. Kresów) zagarniętych przez Związek Sowiecki, a obecnie leżących w graniach Litwy, Białorusi i Ukrainy. Duża grupa etnograficzna Opolan, dzieląca się także na mniejsze, nie stanowi obecnie odnośnika identyfikacyjnego dla współczesnych mieszkańców województwa opolskiego. Owi Opolanie to dzisiejsi Niemcy i Ślązacy.

  • Piramida wieku mieszkańców W. opolskiego w 2014


Piramida wieku Opolskie.png

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa działalność prowadzą: Kościół rzymskokatolicki, Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, Kościół Polskokatolicki, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP, Kościół Chrystusowy w Polsce, Kościół Zielonoświątkowy, Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa, Kościół Boży w Chrystusie, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Świadkowie Jehowy, Świecki Ruch Misyjny „Epifania”, Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego, Opolski Ośrodek Zen, Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu, Stolica Boża i Barankowa i Unitarianie.

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku
Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku
Siedziba urzędu wojewódzkiego i sejmiku nocą

Samorząd województwa[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Opolskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Opole. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie województwa opolskiego:

Administracja rządowa[edytuj | edytuj kod]

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Opolski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Opole[17], gdzie znajduje się Opolski Urząd Wojewódzki w Opolu.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. opolskiego wynosił 34,3 mld zł, co stanowiło 2,1% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 33,9 tys. zł (80,8% średniej krajowej), co plasowało opolskie na 11. miejscu względem innych województw[18].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. opolskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3335,29 zł, co lokowało je na 8. miejscu względem wszystkich województw[19].

We wrześniu 2013 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 49,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,8% do aktywnych zawodowo[20].

Według danych z 2011 r. 4,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. opolskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[21].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. opolskim wynosiła 18,7 mld zł, co stanowiło 1,9% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w opolskim wynosiła 3,2 mld zł, co stanowiło 2,0% tej sprzedaży Polski[22].

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

W województwie opolskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Opolu i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[23].

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa opolskiego znajduje się 34 rezerwatów przyrody. Pełna lista rezerwatów woj. opolskiego.

Poza tym istnieją 4 parki krajobrazowe:

Honorowi Obywatele Województwa Opolskiego[edytuj | edytuj kod]

Lista osób którym nadano tytuł Honorowy Obywatel Województwa Opolskiego[24]:


Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W województwie opolskim znajduje się 798 km eksploatowanych linii kolejowych (14. miejsce w kraju), z czego 362 km to linie jednotorowe, natomiast 436 km – dwu- i więcej torowe. 440 km linii kolejowych jest zelektryfikowanych (stan na dzień 31 grudnia 2013)[25].

W województwie znajduje się 30 czynnych dworców kolejowych, 3 z nich są wpisane do rejestru zabytków (stan na dzień 31 października 2014)[26].

Województwo opolskie jest właścicielem 20 pojazdów szynowych: 11 spalinowych i 9 elektrycznych[27][28].

Seria Typ Numery Liczba Producent / Modernizator
EN57AL 5B/6B 1602, 1687, 1730, 1803 4 Pafawag / Pesa i ZNTK MM [29]
EN63A Impuls 36WEa 026 ÷ 030 5 Newag [28]
SA103 214Ma 003 ÷ 004, 013 3 Pesa [29]
SA109 212M 008 1 Kolzam [30]
SA134 218Md 009, 011 ÷ 014 5 Pesa [31]
SA137 220M 003 ÷ 004 2 Newag [32]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Dane GUS z dnia 30 czerwca 2017
  2. Przyłączono do niego m.in. Dobrodzień, który w przeszłości znajdował się w powiecie lublinieckim.
  3. Ustawa z dnia 28 czerwca 1950 r. o zmianach podziału administracyjnego Państwa (Dz.U. z 1950 r. Nr 28, poz. 255).
  4. Atlas historyczny Polski, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa-Wrocław 1985, tabl. 53., ​ISBN 83-7000-016-9​.
  5. Stanisław Rospond, Polszczyzna Śląska, 1970, s. 160.
  6. Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91).
  7. a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. , 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  8. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. , s. 78, 2013. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych. ISSN 1641-3229. 
  9. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  10. „Praszka jest jedną z najstarszych osad w dawnej ziemi wieluńskiej”, w: UMiG Praszka. Rys historyczny.
  11. „Tereny gminy [Rudniki] historycznie wchodziły w skład ziemi wieluńskiej”, w: Gmina Rudniki.
  12. R. Pysiewicz-Jędrusik, A. Pustelnik, B. Konopska, Granice Śląska, Wrocław 1998, ​ISBN 83-911532-0-7​.
  13. Tereny wchodzące w skład księstwa nyskiego w: Historia biskupiego księstwa nyskiego.
  14. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. Nr 0, poz. 853).
  15. Danuta Berlińska. 1999. Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości. Opole: Stowarzyszenie Instytut Śląski i Państwowy Instytut Naukowy-Instytut Śląski w Opolu; Tomasz Kamusella. 2001. Podstawowe parametry do konstrukcji historii regionu Śląsk Opolski (s 10-24). 2001. Śląsk Opolski. No 3.
  16. Niemcy w województwie opolskim w 2010 roku : pytania i odpowiedzi : badania socjologiczne członków Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim. 2011. Gliwice i Opole : Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej.
  17. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  18. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 625. ISSN 1230-5820.
  19. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  20. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  21. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  22. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.
  23. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  24. Honorowi Obywatele Województwa Opolskiego – oficjalna strona samorządu województwa opolskiego.
  25. Transport. Wyniki działalności w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014, s. 94. ISSN 1506-7998.
  26. Czynne dworce kolejowe. 2014-10-31. [dostęp 2014-12-30].
  27. Opolskie zakończyło projekt modernizacji taboru (pol.). inforail.pl, 2014-05-07. [dostęp 2014-12-31].
  28. a b Martyn Janduła: Komplet Impulsów w Opolskiem. Są już starania o kolejne pojazdy (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2017-04-04. [dostęp 2017-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-04)].
  29. a b Opole: Kolejny szynobus na torach (pol.). inforail.pl, 2009-09-07. [dostęp 2012-09-22].
  30. Piotr Synowiec. Opolski SA109-008 wreszcie w ruchu planowym. „Świat Kolei”. 2/2005, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  31. www.pr.pkp.pl: Opole: Pesa zakończyła dostawy nowych SZT (pol.). InfoRail. [dostęp 2012-04-23].
  32. SA137-004 dla województwa Opolskiego (pol.). inforail.pl, 2012-05-17. [dostęp 2012-09-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Danuta Berlińska. 1999. Mniejszość niemiecka na Śląsku Opolskim w poszukiwaniu tożsamości. Opole: Stowarzyszenie Instytut Śląski i Państwowy Instytut Naukowy-Instytut Śląski w Opolu.
  • Tomasz Kamusella. 2001. Podstawowe parametry do konstrukcji historii regionu Śląsk Opolski (s 10-24). 2001. Śląsk Opolski. No 3.
  • Masnyk Marek. 1989. Ruch polski na Śląsku Opolskim w latach 1922-1939. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]