One-off
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/2006_Ferrari_P4-5_by_Pininfarina_%2819631298185%29.jpg/220px-2006_Ferrari_P4-5_by_Pininfarina_%2819631298185%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Nissan_R390_GT1_%28road_car%29_front-left_2015_Nissan_Global_Headquarters_Gallery.jpg/220px-Nissan_R390_GT1_%28road_car%29_front-left_2015_Nissan_Global_Headquarters_Gallery.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Excelero.jpg/220px-Excelero.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Alfa_Romeo_TZ3_Corsa_by_Zagato_-_Flickr_-_exfordy.jpg/220px-Alfa_Romeo_TZ3_Corsa_by_Zagato_-_Flickr_-_exfordy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Aston_Martin_Bertone_Jet_2%2B2_Shooting_Brake_%282014%29_%2819650800359%29.jpg/220px-Aston_Martin_Bertone_Jet_2%2B2_Shooting_Brake_%282014%29_%2819650800359%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Ferrari_SP275_RW_Competizione.jpg/220px-Ferrari_SP275_RW_Competizione.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Rolls-Royce_Sweptail_front.jpg/220px-Rolls-Royce_Sweptail_front.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Bugatti_La_Voiture_Noire-CAERM2019.jpg/220px-Bugatti_La_Voiture_Noire-CAERM2019.jpg)
One-off (z ang. „jednorazowy”) – pojęcie związane z motoryzacją, oznaczające samochód wyprodukowany w jednej sztuce bez planów uruchomienia jego wielkoseryjnej lub limitowanej produkcji[1], zbudowany na specjalne zamówienie klienta lub w celach eksperymentalnych.
Pionierem zjawiska zlecania budowy samochodów na specjalne zamówienie jest sułtan Brunei Hassanal Bolkiah[2], który w latach 90. zbudował kilkutysięczną kolekcję unikatowych samochodów, w której istotną rolę odegrały one-offy. Wraz ze wzrostem popytu na dobra luksusowe w pierwszej dekadzie XXI wieku, samochody one-off stały się ważnym elementem strategii firm produkujących najdroższe samochody na rynku[3]. Specjalne oddziały zajmujące się budowaniem modeli na indywidualne zamówienie wyselekcjonowanych, wieloletnich klientów firmy posiada m.in. Bugatti, Ferrari, Lamborghini, McLaren czy Rolls-Royce. Ponadto, samochody one-off są także filarem działalności niezależnych studiów jak Bertone czy Zagato.
Historia
[edytuj | edytuj kod]XX wiek
[edytuj | edytuj kod]W pierwszej połowie XX wieku samochody one-off budowane przez takie firmy jak Bugatti czy Hispano-Suiza były głównie demonstracją możliwości ówczesnych konstruktorów. Jedną z najsłynniejszych tego typu konstrukcji był model Hispano-Suiza H6B Dubonnet Xenia z 1938 roku[4] oraz Lagonda Rapide V12 Tulipwood Tourer z roku 1939[5]. Przez kolejne pół wieku samochody budowane w jednej sztuce pozostały koncepcją niezagospodarowaną na rzecz co najwyżej konstrukcji limitowanych lub pojedynczych prototypów, ale nieprzeznaczonych do sprzedaży. Trend ten odwrócił na przełomie lat 80. i 90. XX Sułtan Brunei Hassanal Bolkiah słynący z zamiłowania do kolekcjonowania rzadkich lub unikatowych samochodów sportowych i luksusowych, który u europejskich producentów takich pojazdów często zamawiał unikatowe, specjalne konstrukcje zbudowane w jednym egzemplarzu[6].
XXI wiek
[edytuj | edytuj kod]Pierwszym ważnym samochodem typu one-off w XXI wieku był Maybach Exelero z 2005 roku, zbudowany jako demonstracja możliwości ówczesnej niemieckiej firmy[7]. Taktyka budowania samochodów na specjalne zamówienie stała się ważnym elementem polityki modelowej europejskich producentów najdroższych samochodów w kolejnych latach lat dwutysięcznych, w czym prekursorem było Ferrari. W 2006 roku przedstawiono model P4/5 by Pininfarina, który powstał w jednym egzemplarzu na specjalne zamówienie amerykańskiego producenta filmowego i przedsiębiorcy Jamesa Glickenhausa[8]. Duża zainteresowanie wokół tego modelu skłoniło włoską firmę do uruchomienia programu Ferrari Special Products, skoncentrowanego na przyjmowaniu i realizowaniu wyselekcjonowanych zamówień na ukikatowe samochody typu one-off. Pierwszym rezultatem był model SP1 z 2008 roku zbudowany na zamówienie wieloletniego klienta Ferrari w Japonii[9]. W tym samym roku studio Pininfarina we współpracy z Rolls-Royce'm zbudowało w jednej sztuce model Hyperion.
Druga dekada XXI wieku, przypadająca na trend większego zainteresowania samochodami luksusowymi i sportowymi, przyniosła dynamiczny wzrost liczby konstrukcji budowanych na zamówienie majętnych klientów. Włoskie Zagato w 2010 roku przedstawiło unikatowy model Alfa Romeo TZ3 Corsa[10], dwa lata później do tego grona dołączył brytyjski McLaren z modelem X-1 dla anonimowego nabywcy[11] i Lamborghini z roadsterem Aventador J[12], a w 2014 roku - Morgan z coupe SP1[13]. W 2019 roku dla anonimowego klienta ze Szwajcarii swojego pierwszego one-offa o nazwie La Vioture Noire wyprodukowało Bugatti[14], z kolei w 2021 roku Rolls-Royce już bez współpracy z producentami nadwozi zainaugurowało nowy oddział budujący samochody na specjalne zamówienie przy okazji prezentacji one-offa Boat Tail[15].
W 2022 roku premierę swojego pierwszego one-offa o nazwie CC12 zapowiedział szwedzki producent hipersamochodów Koenigsegg, z kolei Mercedes-AMG nawiązał nietypową współpracę z amerykańskim muzykiem will.i.am w celu budowy unikatowego modelu will.i.AMG[16].
One-offy
[edytuj | edytuj kod]- 1938: Hispano-Suiza H6B Dubonnet Xenia
- 1939: Lagonda Rapide V12 Tulipwood Tourer
- 1951: Bentley Mark VI Cresta II
- 1954: Jaguar XK 140 Zagato
- 1983: Ferrari Meera S
- 1989: Ferrari 412 Ventorosso
- 1993: Ferrari FZ93
- 1995: Jaguar XJ220 Pininfarina
- 1996: Ferrari F50 Bolide
- 1997: Nissan R390 GT1
- 1997: Aston Martin AM3
- 1997: Aston Martin AM4
- 2000: Ferrari 360 Barchetta
- 2004: Aston Martin Vanquish Zagato Roadster
- 2005: Maybach Exelero
- 2006: Ferrari P4/5 by Pininfarina
- 2006: Spyker C12 La Turbie
- 2007: Maserati GS Zagato
- 2008: Spyker C12 Zagato
- 2008: Ferrari SP1
- 2008: Rolls-Royce Hyperion
- 2009: Ferrari P540 Superfast Aperta
- 2010: Alfa Romeo TZ3 Corsa
- 2011: Ferrari Superamerica 45
- 2011: Fiat 500 Coupé Zagato
- 2012: Ferrari SP12 EC
- 2012: McLaren X-1
- 2012: Lamborghini Aventador J
- 2012: BMW Zagato Coupé
- 2012: BMW Zagato Roadster
- 2013: Aston Martin Rapide Bertone Jet 2+2
- 2013: Aston Martin DBS Coupe Zagato Centennial
- 2013: Aston Martin DB9 Spyder Zagato Centennial
- 2013: Porsche Carrera GTZ
- 2014: Morgan SP1
- 2014: Ferrari SP FFX
- 2014: Ferrari F12 TRS
- 2014: Aston Martin Virage Shooting Brake Zagato Centennial
- 2014: Ferrari SP America
- 2014: Ferrari SP30
- 2016: Ferrari 458 MM Speciale
- 2016: Ferrari SP275 RW Competizione
- 2016: Ferrari J50
- 2017: Rolls-Royce Sweptail
- 2018: Ferrari SP38 Deborah
- 2018: Lamborghini SC18 Alston
- 2018: Ferrari SP3JC
- 2019: Alfa Romeo Mole Costruzione Artigianale 001
- 2019: Ferrari P80/C
- 2019: Bugatti La Voiture Noire
- 2020: Lamborghini SC20
- 2020: Aston Martin Victor
- 2020: Ferrari Omologata
- 2021: Rolls-Royce Boat Tail
- 2021: Ferrari BR20
- 2022: Ferrari SP48 Unica
- 2022: will.i.AMG GT W1X
- 2022: Aston Martin DBR22
- 2022: Ferrari SP51
- 2022: Alfa Romeo Giulia SWB Zagato
- 2023: Lamborghini Invencible
- 2023: Lamborghini Authentica
- 2023: Ferrari KC23
- 2023: Ferrari SP-8
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ 10 One-Off Cars We Would Love To Drive But Can't. [dostęp 2022-02-22]. (ang.).
- ↑ Samochody sułtana Brunei. [dostęp 2022-02-22]. (pol.).
- ↑ Why outlandish one-off could be the future of Rolls-Royce. [dostęp 2022-02-22]. (ang.).
- ↑ The 1938 Dubonnet Hispano-Suiza H6B Xenia Rocks a 7.9L Inline-Six That's Half an Airplane V12. [dostęp 2022-02-22]. (ang.).
- ↑ 1939 LAGONDA RAPIDE V-12 TULIPWOOD TOURER. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ 25 Cars From The Sultan Of Brunei’s Extensive Collection. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ A Look Back At The One-Off Maybach Exelero. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ Kolejny prototyp do kolekcji: Pininfarina Ferrari P4/5. [dostęp 2022-02-23]. (pol.).
- ↑ Ferrari SP1. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ ALFA ROMEO TZ3 STRADALE ZAGATO Z 2010 TRAFI „POD MŁOTEK”. [dostęp 2022-02-23]. (pol.).
- ↑ Gallery: meet the one-off McLaren X-1. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ $2.8 Million Lamborghini Aventador J One-Off Spotted in Marbella, Spain. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ Morgan SP1 Dziedziczenie cech. [dostęp 2022-02-23]. (pol.).
- ↑ Bugatti La Vioture Noire – one-off za kosmiczne pieniądze. [dostęp 2022-02-23]. (pol.).
- ↑ One-off Rolls-Royce ‘Boat Tail’ revealed – bespoke commission of the highest order. [dostęp 2022-02-23]. (ang.).
- ↑ Mercedes-AMG i wpływowy raper will.i.am tworzą pojazd "The Flip" WILL.I.AMG. [dostęp 2022-05-07]. (pol.).