Ontario (jezioro)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy jeziora na pograniczu USA i Kanady . Zobacz też: inne znaczenie terminu Ontario.
Jezioro Ontario
Ilustracja
Położenie jeziora Ontario
Położenie
Państwo  Kanada
 Stany Zjednoczone
Miejscowości nadbrzeżne Toronto, Hamilton, Rochester
Wysokość lustra 74 m n.p.m.
Morfometria
Powierzchnia 19 470 km²
Wymiary
• max długość
• max szerokość

311 km
85 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

86 m
244 m
Hydrologia
Rzeki zasilające Niagara
Rzeki wypływające Rzeka Świętego Wawrzyńca
Rodzaj jeziora tektoniczno-polodowcowe
Położenie na mapie Ontario
Mapa lokalizacyjna Ontario
Jezioro Ontario
Jezioro Ontario
Położenie na mapie Kanady
Mapa lokalizacyjna Kanady
Jezioro Ontario
Jezioro Ontario
Położenie na mapie stanu Nowy Jork
Mapa lokalizacyjna stanu Nowy Jork
Jezioro Ontario
Jezioro Ontario
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Jezioro Ontario
Jezioro Ontario
Ziemia43°42′N 77°54′W/43,700000 -77,900000

Ontario (ang. Lake Ontario, fr. Lac Ontario) – jezioro słodkowodne, najmniejsze i najbardziej położone na wschodzie w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej[1]. Środkiem jeziora biegnie granica między Kanadą, prowincją Ontario i Stanami Zjednoczonymi, stan Nowy Jork. Rzeka Niagara wpływa do jeziora Ontario blisko jego zachodniego końca i oddziela je gigantycznym wodospadem Niagarą od jeziora Erie. Z północno-wschodniego krańca jeziora wypływa Rzeka Świętego Wawrzyńca. Jezioro Ontario stanowi część Drogi Wodnej Świętego Wawrzyńca.

Lake Ontario 3859.jpg

Około 1/4 ludności Kanady mieszka w pobliżu jeziora Ontario[2]. Wybrzeże na jego zachodnim końcu jest całkowicie zurbanizowane przez aglomerację zwaną potocznie Golden Horseshoe (Złota Podkowa), złożoną z Toronto[2], i satelitarnych miast prowincji Ontario, liczącą 8,1 mln mieszkańców (2006). Wybrzeże amerykańskie jest słabiej zaludnione, jedyne większe miasto to Rochester, w stanie Nowy Jork, a orientacyjna liczba mieszkańców na koniec XX. wieku wynosiła 2,25 mln[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym Europejczykiem który dotarł do jeziora był Étienne Brûlé w 1615 r[2]. Nazwa jeziora prawdopodobnie pochodzi od języka Irokezów, była używana przez Europejczyków od 1641 r. i pojawiła się na mapach Ameryki Północnej w 1656 r[2]. Pierwszą stałą placówką europejską nad jeziorem był Fort Frontenac (dziś Kingston) założony przez Francuzów w 1673 r. W XVIII wieku powstały kolejne placówki: francuskie forty Niagara i Rouillé (na terenie obecnego Toronto) i brytyjski Fort Oswego. W 1763 r. w wyniku wojny siedmioletniej Wielka Brytania podbiła Nową Francję i przejęła pełną kontrolę nad jeziorem i jego brzegami.

Po zakończeniu wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych w 1783 r. Brytyjczycy formalnie utracili południowy brzeg jeziora, który stał się częścią amerykańskiego stanu Nowy Jork. W praktyce dopiero w 1796 r. siły brytyjskie opuściły forty na południowym brzegu jeziora, w konsekwencji Traktatu Jaya. Amerykańscy i brytyjscy osadnicy (wśród nich Lojaliści) zasiedlili brzegi jeziora począwszy od końca XVIII wieku, wypierając Indian. W 1791 r. brytyjskie tereny przy jeziorze objęła prowincja Górna Kanada, późniejsze Ontario.

Jezioro było jednym z obszarów walk podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej (1812-1814)[2]. Podczas wojny obie strony zaangażowały się w wyścig zbrojeń na jeziorze, budując coraz większe okręty. Ostatecznie HMS St. Lawrence, okręt liniowy o wyporności 2300 ton uzbrojony w 112 dział, zwodowany 10 września 1814 r. w Kingston, oddał panowanie na jeziorze w brytyjskie ręce. W 1817 r. ugoda Rusha-Bagota zdemilitaryzowała jezioro.

Charakterystyka fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Jezioro leży na wysokości 74 m n.p.m., to jest o 99 metrów niżej niż jezioro Erie, połączone 55 km rzeką Niagara[4]. Powierzchnia lustra wody wynosi 18 960 km² (z czego około 10 tys. km² znajduje się w Kanadzie[2]), a całkowita powierzchnia (wraz z dorzeczem) jest ponad cztery razy większa i wynosi 82 990 tys. km² (32,1 tys. mil²). Pod względem powierzchni zajmuje na świecie czternaste miejsce. Linia brzegowa jeziora Ontario wynosi 1146 km[4] (lub 1168 km[5]), z czego 531,6 km należy do Stanów Zjednoczonych a 636,4 km do Kanady[5].

Długość jeziora wynosi 311 km, a szerokość 85 km[4]. Średnia głębokość to 86 m, z maksymalną głębiną 244 m[4]. Jezioro Ontario zawiera 1640 km³ wody[4], a prąd powierzchniowy przemieszczający się z zachodu (rzeka Niagara) na wschód (rzeka Świętego Wawrzyńca) płynie z prędkością 8 mil dziennie[1].

Ze względu na częsty napływ ciepłego powietrza z południowego zachodu jezioro Ontario rzadko zamarza zimą na całej powierzchni[2][6]. W lecie średnia temperatura wody zawiera się w przedziale pomiędzy 20 °C (lipiec) a 24 °C (sierpień)[7][8][6]. Jednak ciepła warstwa wody ma grubość od 10-20 m[2]. Niżej jest dużo zimniejsza a poniżej 100 m głębokości przez cały rok temperatura wody ma poniżej 5 °C[2].

Mikroklimat tworzony przez jezioro ma wpływ na opady śniegu w okresie zimowym. Szczególnie południowo-wschodni brzeg poddany jest temu oddziaływaniu, nazywany często śnieżnym pasem. Opady śniegu w zimie w tym rejonie często przekraczają 600 cm. Z tego względu miasto Syracuse, mimo położenia na nizinach, jest miastem o jednej z najdłużej zalegającą pokrywą śniegu[6].

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Na jeziorze Ontario znajduje się bardzo wiele wysp, z największym archipelagiem Thousand Islands region (pol. Region Tysiąca Wysp), leżącym wzdłuż granicy kanadyjsko-amerykańskiej, którego liczebność szacuje się na około 2000 wysp[6]. Wiele z nich jest małych, nie nadających się do zamieszkania, lecz największe są zasiedlone. Największą wyspą jest Wolfe Island o powierzchni 124 km²[9], która ma charakter rolniczy z jedną, niewielką osadą Marysville. Innymi dużymi wsypami są leżące po wschodniej stronie jeziora Association Island, Galloo Island, Amherst Island, Simcoe Island, Garden Island, Grenadier Island, Waupoos Island, Nicholson Island i Big Island. Na zachodzie wysp jest niewiele, a znaczącymi jest leżąca w pobliżu Toronto grupa 14 wysp o nazwie Toronto Inlands. Jest na nich ustanowiony park rekreacyjny i nazywa się je największym zielonym skarbem Toronto[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Lake Ontario (ang.). Encyclopædia Britannica. [dostęp 22-10-2014].
  2. a b c d e f g h i Lake Ontario (ang.). The Canadian Encyclopedia. [dostęp 22-10-2014].
  3. The State of the New York Lake Ontario Basin, A Report on Water Resources and Local Watershed Management Programs (ang.). Water Resources Board. [dostęp 22-10-2014].
  4. a b c d e Great Lakes Factsheet No. 1, Physical Features And Population (ang.). United States Environmental Protection Agency. [dostęp 22-10-2014].
  5. a b Shorelines of the Great Lakes (ang.). Michigan Department of Environmental Quality. [dostęp 22-10-2014].
  6. a b c d Lake Ontario Facts (ang.). LiveScience. [dostęp 22-10-2014].
  7. Great Lakes Surface Temperatures (ang.). NOAA Great Lakes Environmental Research Laboratory. [dostęp 22-10-2014].
  8. Lake Ontario water temperature (ang.). [dostęp 22-10-2014].
  9. James Hawkins: History of Wolfe Island (ang.). [dostęp 23-10-2014].
  10. Joanna Kidd: Nature on the Toronto Islands: An Explorer’s Guide (ang.). Toronto Parks & Recreation. [dostęp 23-10-2014].