Nowa Francja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nouvelle-France
Nowa Francja
1534-1763 Prowincja Quebecu (1763-1791)
Republika Vermontu
Nowa Szkocja
Ziemia Ruperta
Nowa Fundlandia
Luizjana (Nowa Hiszpania)
Flaga Nowej Francji
Godło Nowej Francji
Flaga Nowej Francji Godło Nowej Francji
Położenie Nowej Francji
Stolica Québec
Ostatni Król Ludwik XV
Zależne od Królestwo Francji (987-1791) Królestwa Francji
Religia dominująca Kościół katolicki
Mapa Nowej Francji
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nowa Francja – francuska kolonia w Ameryce Północnej, zwana też Kanadą. Kolonia została założona przez Samuela de Champlaina, który został jej pierwszym gubernatorem generalnym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Choć początkowo Nowa Francja opierała się na typowych dla kolonizacji angielskiej kompaniach handlowych opartych na zasadach merkantylizmu, to wkrótce kolonia ta weszła pod jurysdykcję króla Francji. Od tego momentu ustrój polityczny Nowej Francji był kopią feudalnej Francji w miniaturze. Na czele kolonii stał gubernator generalny posiadający uprawnienia wicekrólewskie. Choć teoretycznie gubernator posiadał wielką władzę, w praktyce była ona ograniczona przez występowanie dwóch innych potężnych urzędów – intendenta Kompanii Kanady i biskupa Quebecu. Kompetencje tych trzech urzędów pokrywały się częściowo, prowadząc do licznych sporów. Ziemia podzielona była na senioraty, nad którymi feudalny nadzór sprawowali seniorowie. Zobowiązani byli do utworzenia infrastruktury w obrębie swojej jurysdykcji (np. budowy młyna). Podlegali im także koloniści zamieszkujący poszczególne senioraty. Ten sztuczny i nie odpowiadający specyficznym potrzebom system odpowiedzialny był za powolny rozwój kolonii.

Mimo że teoretycznie Nowa Francja obejmowała teren od ujścia Rzeki Św. Wawrzyńca do obszaru Wielkich Jezior, to w praktyce była ograniczona do pasa lądu rozciągającego się pomiędzy miejscami położenia miast – garnizonów Québecu, Montrealu oraz Trois Rivières. Znacznie dalej docierały wpływy jezuitów, którzy prowadzili intensywną akcję misjonarską wśród plemion Indian kanadyjskich.

Francuskie terytoria (na niebiesko) w Ameryce Północnej w 1702

Niemniej jednak, francuska Kanada rozwijała się, a dla wielu wolność za oceanem była atrakcyjna. Według spisu z roku 1665, w Nowej Francji istniało 538 gospodarstw domowych obejmujących 3215 ludzi. Po trzydziestu latach liczba ta zwielokrotniła się, tym bardziej, że trwał stały napływ kolonistów dobrowolnych, żołnierzy wybierających pozostanie w Kanadzie oraz zesłańców. W 1723 skierowano tu pierwszą partię 130 zesłańców, głównie drobnych kryminalistów. W 1688 populacja osiągnęła 10 803 mieszkańców, a w 1698 już 13 803. W chwili likwidacji Nowa Francja liczyła ponad 50 000-60 000 mieszkańców.

Począwszy też od 1730 zaczęły powstawać nowe senioraty poszerzając granice kolonii. W latach 17311755 powstało szereg senioratów nad górnym, środkowym i dolnym biegiem Rzeki Św. Wawrzyńca, w okolicy dzisiejszej Ottawy oraz nad rzekami Richelieu oraz Chambly. Po roku 1660 (?) rozpoczęła się kolonizacja terenów południowego Ontario nad jeziorami Ontario i Erie. Powstały wtedy forty strzegące tego ważnego szlaku komunikacyjnego, np. w dzisiejszym Kingston, Fort Frontenac, Fort Niagara czy Fort Pontchartrain (dzisiejsze Detroit).

Na wschód od tych obszarów znajdowała się inna kolonia francuska, Akadia, zaś na południe, w dolinie rzek Ohio i Missisipi rozciągała się Luizjana.

Podstawą ekonomiczną kolonii było leśnictwo i handel. Od początków XIX w. zaczął się także rozwijać przemysł – głównie szkutniczy, włókienniczy i przeróbki drewna, a także górnictwo. Jednakże najistotniejszym źródłem olbrzymich dochodów było łowiectwo i cały przemysł futrzarski. Mimo stałego oporu Indian, Francuzom udało się stworzyć siatkę szlaków komunikacyjnych oraz drobnych faktorii łowieckich na olbrzymim obszarze sięgającym Gór Skalistych. Kolonia nigdy jednak nie zdołała wykształcić efektywnego rolnictwa i była zależna od dostaw żywnościowych z Europy.

Nowa Francja przestała istnieć w 1763 w wyniku pokoju paryskiego kończącego wojnę siedmioletnią.

Gubernatorzy Nowej Francji[edytuj | edytuj kod]

Nowa Francja około 1750

Gubernator Nowej Francji – spełniający role wicekróla. Do jego kompetencji należały wszelkie sprawy polityczne, w tym i dowództwo siły zbrojnej oraz zewnętrzna reprezentacja kolonii.

Nazwisko Okres sprawowania władzy Suweren
Samuel de Champlain 16271635 Ludwik XIII
Charles de Montmagny 16351648 Ludwik XIV
Louis d'Ailleboust de Coulonge 16481651
Jean de Lauzon 16511657
Pierre de Voyer d'Argenson 16581661
Pierre Du Bois d'Avaugour 16611663
Augustin de Saffray d'Mesy 16631665
Daniel de Rémy 16651672
Louis de Buade de Frontenac 16721682
Joseph-Antoine Lefebvre de La Barre 16821685
Jacques-Rene de Brisay 16851689
Louis de Buade de Frontenac 16891698
Louis-Hector de Callière 16981703
Philippe de Vaudreuil 17031725 Ludwik XV
Charles de la Boische 17261747
Rolland-Michel Barrin 17471749
Jacques-Pierre de Taffanel 17491752
Ange Duquesne-Menneville 17521755
Pierre-François de Rigaud 17551760

Intendenci Nowej Francji[edytuj | edytuj kod]

Mapa Ameryki w 1681

Intendent – spełniający funkcje administracyjne w tym i fiskalne. Intendent zajmował się także organizacją handlu.

Nazwisko Okres sprawowania władzy
Jean Talon 16651668
Claude de Bouteroue 16681670
Jean Talon 16701672
Jacques Duchesneau 16821686
Jean Bochard de Champigny 16861702
Francois de Beauharnois 17021705
Jacques Raudont
Antoine Raudot
17051711
Nichel Begon 17121726
Claude Thomas Dupuy 17261728
Gilles Hocquart 17311748
Francois Bigot 17481760

Biskupi Nowej Francji[edytuj | edytuj kod]

Biskup Nowej Francji – choć teoretycznie nie posiadał władzy, spełniał bardzo szerokie funkcje. Jako że szkolnictwo i opieka zdrowotna podlegała Kościołowi, miał olbrzymi wpływ na administrację kraju. Także sprawy cywilne (np. śluby) i ewidencyjne podlegały Kościołowi. Biskup ściśle współpracował z zakonem jezuitów, którego bardzo rozgałęziona sieć misji oraz duże wpływy wśród Indian dawały biskupowi wielkie znaczenie w administracji, szczególnie na rubieżach kolonii.

Nazwisko Okres sprawowania władzy
François de Montmorency Laval 16741688
Jean Baptiste de La Croix 16881727
Louis François Duplessis de Mornay 17271733
Pierre Hermann Dosquet 17331739
François Louis Pourroy de Lauberiviere 17391740
Henri-Marie Dubreuil de Pontbriand 17411760

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]