Opiekun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy opieki w rozumieniu przepisów prawa. Zobacz też: opieka jako czynność faktyczna.

Opiekun (opiekun prawny) – osoba powołana do ochrony interesów osobistych i majątkowych innej osoby, gdy ta takiej opieki potrzebuje (małoletni, osoba całkowicie ubezwłasnowolniona). Opiekun powinien zadbać o potrzeby życiowe osoby oddanej mu pod opiekę, powinien dbać także o jej majątek. Opiekun jest również przedstawicielem ustawowym swojego podopiecznego, czyli może dokonywać czynności prawnych w jego imieniu.

Stosunek prawny łączący opiekuna z podopiecznym nazywa się opieką lub opieką prawną. Opieka została uregulowana w tytule III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 145-177).

Osoby, dla których ustanawia się opiekuna[edytuj | edytuj kod]

Polskie prawo przewiduje dwa przypadki sądowego ustanowienia opiekuna:

  • dla osoby małoletniej, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo gdy rodzice dziecka są nieznani[1]. Opiekunem w miarę możliwości powinna zostać osoba wskazana przez rodziców (o ile nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich) lub krewny albo inna osoba bliska dla małoletniego, o ile są takie osoby i nie stoi temu na przeszkodzie dobro małoletniego[2]
  • dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej – w pierwszym rzędzie opiekunem powinien zostać wyznaczony małżonek, w razie jego braku, jedno z rodziców, chyba że stoi temu na przeszkodzie dobro osoby mającej pozostawać pod opieką[3]. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo nie ustanawia się opiekuna, jednak może zaistnieć potrzeba ustanowień dlań kuratora.

Możliwe jest także ustanowienie opiekuna prawnego przez rodzica, gdy nie jest on w stanie sprawować władzy rodzicielskiej nad dzieckiem (np. w sytuacji wyjazdu za granicę). Należy wówczas sporządzić akt notarialny o upoważnieniu danej osoby do opieki nad dzieckiem[4].

Kwalifikacje opiekuna[edytuj | edytuj kod]

Ustanowienie opiekuna może zostać dokonane wyłącznie przez sąd opiekuńczy, którym jest wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego lub przez rodziców dziecka pełnomocnictwem notarialnym, zastępującym orzeczenie sądu. Opiekunem może być osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, a jednocześnie osobą posiadająca pełnię praw publicznych (pozbawienie praw publicznych jest jednym ze środków karnych, jaki sąd może nałożyć na sprawcę przestępstwa)[5]. Opiekunem nie może być również osoba uprzednio pozbawiona przez sąd praw rodzicielskich lub zwolniona z opieki[6] albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim, albo osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu[7]. Nie można ponadto ustanowić opiekunem osoby, w stosunku do której zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna[8]. Opiekunem może być zarówno osoba posiadająca polskie obywatelstwo jak i cudzoziemiec, prawo nie przewiduje bowiem kryterium obywatelstwa dla opiekuna, choć ze względów praktycznych posiadanie takiego obywatelstwo może być korzystne.

Zadania opiekuna[edytuj | edytuj kod]

Opiekun sprawuje pieczę nad osobą mu powierzoną, zarządza jej majątkiem, a także reprezentuje w dokonywaniu czynności prawnych i składaniu oświadczeń woli. Oznacza to, że powinien zapewnić jej środki do życia, mieszkanie i wyżywienie, w razie potrzeby wystąpić o świadczenia z ubezpieczeń społecznych (np. rentę) lub pomoc społeczną, zapewnić opiekę medyczną, realizację obowiązku szkolnego, itd[9].

Opiekunowi dziecka nie wolno stosować wobec niego kar cielesnych[10].

Opiekun nie może reprezentować swojego podopiecznego w czynnościach prawnych dokonywanych z samym opiekunem (czynność prawna z samym sobą), z małżonkiem opiekuna lub jego krewnymi w linii prostej (rodzice, dziadkowie, dzieci, wnuki, itd. – bez ograniczeń co do stopnia pokrewieństwa) oraz krewnymi w linii bocznej – do II stopnia pokrewieństwa, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod opieką (np. darowizna). Gdyby jeden opiekun był wyznaczony do opieki na dwoma lub więcej podopiecznymi[11], nie może również reprezentować ich w czynności prawnych pomiędzy nimi (np. sprzedaż komputera przez jednego z podopiecznych drugiemu, itp.)[12].

Prawo wymaga, aby opiekun wykonywał swoje zadania z należytą starannością[13]. Przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach opiekun powinien wysłuchać swojego podopiecznego, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy i stan zdrowia. Powinien przy tym uwzględniać w miarę możliwości rozsądne życzenia osoby oddanej mu pod opiekę[14]. Ponadto opiekun musi uzyskiwać zgodę sądu opiekuńczego (w formie postanowienia wydanego w postępowaniu nieprocesowym) we "wszelkich ważniejszych sprawach" – tj. w przypadku czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem[15]. Za ważniejsze sprawy będą uznane, np. sprzedaż nieruchomości należącej do podopiecznego, zmiana jego imienia bądź nazwiska, umieszczenie go w domu pomocy społecznej, itd. Dokonanie czynności w takiej sprawie bez uprzedniego zezwolenia sądu będzie powodować bezwzględną nieważność tej czynności.

Co do zasady, opiekun sprawuje opiekę bezpłatnie. Jednak może zwrócić się do sądu opiekuńczego o wyznaczenie mu stałego lub jednorazowego wynagrodzenia, jeśli wykonywana przezeń opieka, a w szczególności zarządzanie majątkiem, wymaga znacznego nakładu pracy[16].

Powyższe prawo nie dotyczy opiekuna ustanowionego pełnomocnictwem notarialnym[17].

Nadzór sądu i rodzica dziecka nad opiekunem, zwolnienie opiekuna[edytuj | edytuj kod]

Sąd opiekuńczy powinien interesować się losem osoby pozostającej pod opieką, a w szczególności kontrolować, czy opiekun odpowiednio wywiązuje się ze swych zobowiązań. W tym celu sąd może na bieżąco zaznajamiać się z działalnością opiekuna, udzielać mu wskazówek, żądać wyjaśnień, a także zwrócić się o przedstawienie dokumentów związanych ze sprawowaniem opieki[18]. Opiekun obowiązany jest co najmniej raz do roku składać sądowi opiekuńczemu sprawozdanie dotyczące osoby pozostającej pod jego opieką, a także rachunki z zarządu jej majątkiem. Sąd opiekuńczy może wyznaczyć częstsze terminy dla sprawozdań[19]. Sąd bada sprawozdania i rachunki dostarczone przez opiekuna pod względem rzeczowym i rachunkowym, zarządza w razie potrzeby ich sprostowanie i uzupełnienie, oraz orzeka, czy i w jakim zakresie rachunki zatwierdza[20].

Jeżeli sąd dojdzie do wniosku, że opiekun nie wywiązuje się właściwie ze sprawowania opieki może mu wydać odpowiednie polecenia, może także zwolnić go z opieki[21], w szczególności gdy opiekun zaniedbude swoje obowiązki albo występuje trwała przeszkoda w sprawowaniu opieki[22].

Nadzór nad opiekunem ustanowionym aktem notarialnym sprawuje rodzic dziecka.

Opiekuna ustanowionego aktem notarialnym zwalnia rodzic dziecka rozwiązaniem aktu notarialnego lub sąd opiekuńczy właściwym postanowieniem[23]. W takiej sytuacji, osoba zwolniona z opieki jest zobowiązana zwrócić akt pełnomocnictwa rodzicom dziecka[24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Art. 94 § 3 w zw. z art. 145 § 1 KRO.
  2. Art. 149 KRO.
  3. Art. 175 i 176 KRO.
  4. Art. 98 i 99 KC w zw. z art. 96 i 149 § 1 KRO.
  5. Art. 148 § 1 KRO.
  6. Art. 148 § 1a KRO.
  7. Smyczyński 2016 ↓, s. 336.
  8. Art. 148 § 2 KRO.
  9. Smyczyński 2016 ↓, s. 340–341.
  10. Art. 961 KRO.
  11. Jedna osoba może być opiekunem kilku osób, jeżeli nie ma sprzeczności między ich interesami, zob. art. 151 KRO.
  12. Smyczyński 2016 ↓, s. 341.
  13. Art. 154 KRO.
  14. Art. 158 KRO.
  15. Art. 156 KRO.
  16. Art. 162 KRO.
  17. Art. 162 § 2 KRO.
  18. Art. 165 KRO.
  19. Art 166 § 1 KRO.
  20. Art. 167 § 1 KRO.
  21. Art. 168 i 169 § 2 KRO.
  22. Smyczyński 2016 ↓, s. 344.
  23. Atr. 169 § 2 KRO i art. 101 KC.
  24. Art. 102 KC.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.