Ostróżeczka polna

Ostróżeczka polna
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	jaskropodobne
Rząd	jaskrowce
Rodzina	jaskrowate
Rodzaj	ostróżeczka
Gatunek	ostróżeczka polna
	Nazwa systematyczna
	Consolida regalis S.F. Gray; Nat. arr. Brit. pl. 2:711. 1821
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ostróżeczka polna, ostróżka polna^[3] (Consolida regalis, właśc. Delphinium consolida L.^[4]^[5]) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych. Występuje w dużej części Europy i zachodniej Azji, jako introdukowany rośnie na Półwyspie Iberyjskim i Skandynawskim, w Maroku, na Rosyjskim Dalekim Wschodzie i w Ameryce Północnej^[4]. W Polsce pospolita na całym niżu. W polskiej florze jest archeofitem^[6].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna z dość krótkim korzeniem palowym barwy brązowej. Łodyga prosto wzniesiona osiąga od 20 do 50 cm, rzadko do 70 cm wysokości. W górze się rozgałęzia, a boczne gałązki wznoszą się skośnie ku górze. Na łodydze znajdują się drobne włoski skierowane do dołu^[7]
Liście: Potrójnie trójsieczne, podzielone na równowąskie łatki. Coraz wyższe liście mniej podzielone, górne są tylko trójdzielne, a najwyższe pojedyncze^[7].
Kwiaty: Grzbieciste, zebrane w luźne gronach. Okwiat niebieski lub różowoniebieski, tworzony przez działki kielicha. Górna z nich zakończona jest ostrogą skierowaną ku tyłowi, lekko zagiętą do przodu. Korona składa się z trójłatkowego płatka pełniącego funkcję miodnika, także zakończony jest on ostrogą schowaną w ostrodze kielicha. Pręciki w liczbie 8–10. Przysadki kwiatowe dużo krótsze od szypułek^[7].
Owoce: Pojedyncze, nagie mieszki o długości ok. 1–1,5 cm, zawierające ciemnobrązowe nasiona o długości z łupiną na powierzchni łuseczkowatą^[7].

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna, czasami dwuletnia. Kwitnie od czerwca do września. Przedprątne kwiaty zapylane są przez błonkówki^[8] (głównie trzmiele). Siedlisko: brzegi dróg, wysypiska, suche ugory oraz w uprawach zbóż jako chwast (roślina segetalna)^[8]. Roślina wapieniolubna i wskaźnikowa gleb ilastych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu Centaureatlia cyanii i Ass. Consolido-Brometum^[9]. Roślina słabo trująca: całe ziele, nasiona oraz kwiaty zawierają alkaloidy mogące powodować podrażnienia skóry^[10].

Zastosowanie

Roślina lecznicza. Ziele (Herba Consolidae) zawiera alkaloidy i saponiny^[11]. W weterynarii oraz w medycynie ludowej stosowano je do zwalczania pasożytów zewnętrznych^[11]. Wyciąg z ziela znajduje się w stosowanym obecnie preparacie delacet przeciw wszom.
Kwiatów używano dawniej do barwienia sukna na zielono, a po zmieszaniu z ałunem na niebiesko^[8].

Zagrożenia

Współcześnie roślina silnie przetrzebiona przez herbicydy stosowane do ochrony upraw rolnych przed chwastami. Mniej szkodzi jej koszenie; po skoszeniu wypuszcza boczne pędy, które kwitną i owocują^[8]. Aby uchronić ją przed wyginięciem uprawiana bywa w ogródkach chwastów.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 62, 69, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ ^a ^b Delphinium consolida L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-06-04] .
↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
↑ ^a ^b ^c ^d AdamA. Jasiewicz AdamA. (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. IV, Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1985, s. 29 .
↑ ^a ^b ^c ^d Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
↑ Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
↑ ^a ^b Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).

[checklist-3] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 62, 69, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[powo-4] Delphinium consolida L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-06-04] .

[5] Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.

[6] Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.

[jasiewicz-7] AdamA. Jasiewicz AdamA. (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe, t. IV, Warszawa, Kraków: PAN, PWN, 1985, s. 29 .

[B-8] Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.

[9] Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

[10] Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.

[C-11] Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]