Papier mâché

Papier mâché^[1] (z fr.) – dająca się formować, twardniejąca po wysuszeniu masa z rozdrobnionego i rozmiękczonego w wodzie papieru (makulatury) z dodatkiem substancji wiążących (kleju, klajstru, gipsu), uszlachetniających (kredy, barwników) i konserwujących.

Masę nakłada się niezbyt grubą warstwą na uprzednio przygotowaną formę, stelaż ^[2] lub kształtuje ręcznie^[3] i pozostawia do wyschnięcia. Po wyschnięciu masa twardnieje, daje się malować, złocić, polerować^[2].

Masa papierowa wykorzystywana jest (najczęściej w teatrze) do wykonywania elementów dekoracyjnych, masek^[4] oraz w lalkarstwie do wytwarzania główek lalek^[2].

Niektórzy artyści z masy papierowej wykonują ozdoby artystyczne, lampy, a także obrazy.

Historia

Masa papierowa wynaleziona została w Chinach na pocz. II wieku, jako dobry sposób ponownego wykorzystania już zużytego papieru, przez urzędnika Cai Lun. Technika ta była później stosowana także przez Egipcjan i Persów^[5].
Dotarła do Europy dopiero w XV wieku (stosowana w Niderlandach i Włoszech do wykonywania reliefów)^[4]. Od XVII wieku^[2] (według innych źródeł od 1 poł. XVIII wieku)^[3]^[4] masę papierową zaczęto stosować do wykonania pełnoplastycznych rzeźb^[4]. Traktowana była jako alternatywa dla droższego gipsu^[5]. Największą popularność miała we Francji i Anglii^[2].

Od 1925 ogromne kukły z papier mâché są ozdobą karnawału w Viareggio^[6].

Galeria

Sposób wykonywania świnki
Sekwencja przygotowania maski z wizerunkiem Nichiego Vendoli
Lampka wykonana z pełnej grubości papier mâché zrobionego ze starych gazet i mąki
Sukienka

Przypisy

↑ papier mâché [online], Słownik języka polskiego PWN [dostęp 2019-07-02] .
1 2 3 4 5 Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 125, ISBN 978-83-213-4726-4.
1 2 Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 301, ISBN 978-83-01-12365-9.
1 2 3 4 Nowa encyklopedia PWN. T. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s.764, ISBN 83-01-11967-5.
1 2 Maciej Baczak, Sławomir Łotysz, Dariusz Machla: 1000 wynalazków, czyli historia ludzkiej pomysłowości. Bielsko Biała: Wydawnictwo Dragon, 2020, s. 57-58, ISBN 978-83-8172-554-5.
↑ Karnawał w Viareggio. Cristiano Ronaldo z papieru. eurosport.tvn24.pl. [dostęp 2026-03-15].

[SJP-1] papier mâché [online], Słownik języka polskiego PWN [dostęp 2019-07-02] .

[sz-2] 1 2 3 4 5 Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 125, ISBN 978-83-213-4726-4.

[stsz-3] 1 2 Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 301, ISBN 978-83-01-12365-9.

[en-4] 1 2 3 4 Nowa encyklopedia PWN. T. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s.764, ISBN 83-01-11967-5.

[wynalazki-5] 1 2 Maciej Baczak, Sławomir Łotysz, Dariusz Machla: 1000 wynalazków, czyli historia ludzkiej pomysłowości. Bielsko Biała: Wydawnictwo Dragon, 2020, s. 57-58, ISBN 978-83-8172-554-5.

[eurosport-6] Karnawał w Viareggio. Cristiano Ronaldo z papieru. eurosport.tvn24.pl. [dostęp 2026-03-15].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]