Paproć Duża

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Paproć Duża
wieś
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat zambrowski
Gmina Szumowo
Liczba ludności (2018) 412[1]
Strefa numeracyjna 86
Kod pocztowy 18-305[2]
Tablice rejestracyjne BZA
SIMC 0407919[3]
Położenie na mapie gminy Szumowo
Mapa konturowa gminy Szumowo, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Paproć Duża”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Paproć Duża”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Paproć Duża”
Położenie na mapie powiatu zambrowskiego
Mapa konturowa powiatu zambrowskiego, blisko dolnej krawiędzi po lewej znajduje się punkt z opisem „Paproć Duża”
Ziemia52°51′47″N 22°08′13″E/52,863056 22,136944

Paproć Duża (niem. Groß Königshuld[4][5]; Königshuld) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie zambrowskim, w gminie Szumowo[3][6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona w końcu XVIII wieku jako Königshuld przez osadników niemieckich, zaraz po wcieleniu tych ziem do Prus, po III rozbiorze Polski w 1795 r. W 1807 r. włączona do Księstwa Warszawskiego ustanowionego przez Napoleona, nigdy nie wróciła pod zarząd niemiecki[5]. Miejscowość posadowiona na planie koła o średnicy około 300 metrów. Kościół w środku, a chałupy na zewnątrz po obwodzie. Z koła odchodzi promieniście osiem dróg do kolejnych osad (widać na zdjęciach satelitarnych dostępnych w internecie). Wieżę kościoła (w środku geometrycznym koła) widać z perspektywy każdej z dróg.

Do czasów wojny wieś zamieszkiwali osadnicy niemieccy, a w latach sześćdziesiątych rozebrano tu kościół ewangelicki, w którym 15 lipca 1899 Józef Piłsudski oraz Maria z Koplewskich Juszkiewiczowa wzięli ślub (wcześniej Józef Piłsudski przeszedł na luteranizm w Łomży)[7].

Kościół odbudowano na początku lat 90. XX wieku. Bryłą nawiązuje do dawnego kościoła ewangelickiego[8], z odchodzącymi promieniście drogami do sąsiednich miejscowości.

Za Królestwa Polskiego istniała gmina Paproć Duża.

W latach 1975–1998 administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Ślub konspiratorów[edytuj | edytuj kod]

Do czasów wojny wieś zamieszkiwali osadnicy niemieccy. Jeszcze dzisiaj Paproć Duża odróżnia się od sąsiednich osad i pozostaje ciekawym miejscem. Rozplanowano ją wzdłuż kilku ulic zbiegających się przy centralnym placu. W latach 60. XX wieku rozebrano stojący pośrodku osiedla kościół ewangelicki, w którym 15 lipca 1899 r. odbył się ślub Józefa Piłsudskiego z Marią z Koplewskich Juszkiewiczową. Aby upamiętnić to wydarzenie, budując w Paproci Dużej nowy kościół parafialny (rzymskokatolicki), nadano mu wygląd pierwotnej świątyni ewangelickiej.

Mogiła zbiorowa[edytuj | edytuj kod]

Usytuowana jest za wsią, po prawej stronie drogi prowadzącej do miejscowości Pęchratka Mała. Ma formę kurhanu, na którego szczycie ustawiono wysoki krzyż drewniany. Za metalowym ogrodzeniem umieszczono granitową tablicę z napisem:

MATKO POLSKO – OTO GRÓB SYNÓW TWOICH • ŻOŁNIERZY OCHOTNIKÓW 201-GO PUŁKU PIECHOTY • BOHATERSKO OSŁANIAJĄCYCH TYŁY ARMII POLSKIEJ • PODCZAS NAWAŁY BOLSZEWICKIEJ W 1920 r. • POLEGŁYCH NA POLACH PAPROCI DUŻEJ • I PĘCHRATKI 4 SIERPNIA 1920 r. •• CZEŚĆ ICH PAMIĘCI •• W 70 – ROCZNICĘ • MIESZKAŃCY GMINY SZUMOWO

Żołnierzy poległych w rejonie Paproci Dużej i Pęchratki pochowano w większości na cmentarzu parafialnym w pobliskim Szumowie.

Kościół i jego historia[edytuj | edytuj kod]

W Paproci Dużej znajduje się rzymskokatolicki kościół filialny, murowany pw. Miłosierdzia Bożego zbudowany w latach 1994–1998 staraniem ks. prob. J. Mierzejewskiego. Autorami projektu restytucji kościoła są architekci Barbara Miron-Kaczyńska i Janusz Kaczyński przy współudziale konstruktora Jerzego Firańczyka. Projekt wykonano w latach 1991–1992. Inspiracją formalną była jedyna zachowana fotografia rozebranego w latach sześćdziesiątych XX wieku murowanego, historycznego kościoła ewangelickiego. Istotne były też przekazy i opisy ustne mieszkańców pamiętających świątynię, czas jej rozbiórki i sprzedaży cegły. Nowy kościół został zaprojektowany i zbudowany z dostosowaniem do funkcji świątyni obrządku rzymskokatolickiego. W świątyni wiszą rysowane pastelami stacje Męki Pańskiej autorstwa architekta Krzysztofa Sarny. W postaciach na kilku stacjach można się doszukać także twarzy i sylwetki architekta świątyni.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Raport o stanie gminy w 2018. Ludność 31.12.2018 s. 11–12.
  2. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych.
  3. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT.
  4. Karte der Deutschen Siedlungen in Mittelpolen: Maßstab 1:500 000, Bibliographisches Institut AG., 1938 [dostęp 2017-11-26].
  5. a b Joanna Arlet, Piotr Arlet, Kolonizacja wewnętrzna w ustrojach republiki szlacheckiej i oświeconego absolutyzmu na przykładach z Rzeczypospolitej i Królestwa Pruskiego, w: Architektura ryglowa – wspólne dziedzictwo. Kolonizacja fryderycjańska, materiały konferencyjne, Szczecin-Expo, Szczecin, 2015, s. 219, ​ISBN 978-83-63868-42-0​.
  6. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  7. Andrzej Garlicki: Józef Piłsudski: 1867-1935. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 63–64. ISBN 83-07-01715-7.
  8. Stowarzyszenie Architektów Polskich – Oddział Białystok.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]