Paproć Duża

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paproć Duża
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat zambrowski
Gmina Szumowo
Liczba ludności (2006) 450
Strefa numeracyjna (+48) 86
Kod pocztowy 18-305
Tablice rejestracyjne BZA
SIMC 0407919
Położenie na mapie gminy Szumowo
Mapa lokalizacyjna gminy Szumowo
Paproć Duża
Paproć Duża
Położenie na mapie powiatu zambrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zambrowskiego
Paproć Duża
Paproć Duża
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Paproć Duża
Paproć Duża
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Paproć Duża
Paproć Duża
Ziemia52°51′47″N 22°08′13″E/52,863056 22,136944

Paproć Duża (niem. Königshuld[1]) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie zambrowskim, w gminie Szumowo.

Historia wsi[edytuj]

Wieś założona w końcu XVIII wieku jako Königshuld przez osadników niemieckich, zaraz po wcieleniu tych ziem do Prus, po trzecim rozbiorze Polski w 1795. W 1807 włączona do Księstwa Warszawskiego ustanowionego przez Napoleona, nigdy nie wróciła pod zarząd niemiecki[1]. Miejscowość posadowiona na planie koła o średnicy około 300 metrów. Kościół w środku, a chałupy na zewnątrz po obwodzie. Z koła odchodzi promieniście osiem dróg do kolejnych osad (widać na zdjęciach satelitarnych dostępnych w internecie). Wieżę kościoła (w środku geometrycznym koła) widać z perspektywy każdej z dróg.

Do czasów wojny wieś zamieszkiwali osadnicy niemieccy, a w latach sześćdziesiątych rozebrano tu kościół ewangelicki, w którym 15 lipca 1899 Józef Piłsudski oraz Maria z Koplewskich Juszkiewiczowa wzięli ślub (wcześniej Józef Piłsudski przeszedł na luteranizm w Łomży)[2].

Kościół odbudowano na początku lat 90. XX wieku. Bryłą nawiązuje do dawnego kościoła ewangelickiego[3], z odchodzącymi promieniście drogami do sąsiednich miejscowości.

Za Królestwa Polskiego istniała gmina Paproć Duża. W latach 1975–1998 administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Ślub konspiratorów[edytuj]

Do czasów wojny wieś zamieszkiwali osadnicy niemieccy. Jeszcze dzisiaj Paproć Duża odróżnia się od sąsiednich osad i pozostaje ciekawym miejscem. Rozplanowano ją wzdłuż kilku ulic zbiegających się przy centralnym placu. W latach 60. XX wieku rozebrano stojący pośrodku osiedla kościół ewangelicki, w którym 15 lipca 1899 r. odbył się ślub Józefa Piłsudskiego z Marią z Koplewskich Juszkiewiczową. Aby upamiętnić to wydarzenie, budując w Paproci Dużej nowy kościół parafialny (rzymskokatolicki), nadano mu wygląd pierwotnej świątyni ewangelickiej.

Mogiła zbiorowa[edytuj]

Usytuowana jest za wsią, po prawej stronie drogi prowadzącej do miejscowości Pęchratka Mała. Ma formę kurhanu, na którego szczycie ustawiono wysoki krzyż drewniany. Za metalowym ogrodzeniem umieszczono granitową tablicę z napisem:

Quote-alpha.png
MATKO POLSKO – OTO GRÓB SYNÓW TWOICH • ŻOŁNIERZY OCHOTNIKÓW 201-GO PUŁKU PIECHOTY • BOHATERSKO OSŁANIAJĄCYCH TYŁY ARMII POLSKIEJ • PODCZAS NAWAŁY BOLSZEWICKIEJ W 1920 r. • POLEGŁYCH NA POLACH PAPROCI DUŻEJ • I PĘCHRATKI 4 SIERPNIA 1920 r. •• CZEŚĆ ICH PAMIĘCI •• W 70 – ROCZNICĘ • MIESZKAŃCY GMINY SZUMOWO

Żołnierzy poległych w rejonie Paproci Dużej i Pęchratki pochowano w większości na cmentarzu parafialnym w pobliskim Szumowie.

Kościół i jego historia[edytuj]

W Paproci Dużej znajduje się rzymskokatolicki kościół filialny, murowany pw. Miłosierdzia Bożego zbudowany w latach 1994-1998 staraniem ks. prob. J. Mierzejewskiego. Autorami projektu restytucji kościoła są architekci Barbara Miron-Kaczyńska i Janusz Kaczyński przy współudziale konstruktora Jerzego Firańczyka. Projekt wykonano w latach 1991-92. Inspiracją formalną była jedyna zachowana fotografia rozebranego w latach sześćdziesiątych XX wieku murowanego, historycznego kościoła ewangelickiego. Istotne były też przekazy i opisy ustne mieszkańców pamiętających świątynię, czas jej rozbiórki i sprzedaży cegły. Nowy kościół został zaprojektowany i zbudowany z dostosowaniem do funkcji świątyni obrządku rzymskokatolickiego. W świątyni wiszą rysowane pastelami stacje Męki Pańskiej autorstwa architekta Krzysztofa Sarny. W postaciach na kilku stacjach można się doszukać także twarzy i sylwetki architekta świątyni.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. a b Joanna Arlet, Piotr Arlet, Kolonizacja wewnętrzna w ustrojach republiki szlacheckiej i oświeconego absolutyzmu na przykładach z Rzeczypospolitej i Królestwa Pruskiego, w: Architektura ryglowa - wspólne dziedzictwo. Kolonizacja fryderycjańska, materiały konferencyjne, Szczecin-Expo, Szczecin, 2015, s.219, ​ISBN 978-83-63868-42-0
  2. Andrzej Garlicki: Józef Piłsudski : 1867-1935. Warszawa: Czytelnik, 1988, s. 63-64. ISBN 8307017157.
  3. Stowarzyszenie Architektów Polskich - Oddział Białystok