Piła drobnozębna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piła drobnozębna
Pristis pectinata[1]
Latham, 1794
Piła drobnozębna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada chrzęstnoszkieletowe
Podgromada spodouste
Infragromada Euselachii
(bez rangi) płaszczki
Rząd piłokształtne
Rodzina piłowate
Rodzaj Pristis
Gatunek piła drobnozębna
Synonimy
  • Pristis pectinatus Latham, 1794
  • Pristis granulosa Bloch & Schneider, 1801
  • Pristis serra Bloch & Schneider, 1801
  • Pristis megalodon Duméril, 1865
  • Pristis acutirostris Duméril, 1865
  • Pristobatus occa Duméril, 1865
  • Pristis occa (Duméril, 1865)
  • Pristis leptodon Duméril, 1865
  • Pristis woermanni Fischer, 1884
  • Pristis evermanni Fischer, 1884
  • Pristis annandalei Chaudhuri, 1908
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Piła drobnozębna[3] (Pristis pectinata) – gatunek drapieżnej ryby chrzęstnoszkieletowej, największy przedstawiciel rodziny piłowatych (Pristidae), poławiany gospodarczo,krytycznie zagrożony wyginięciem.

Występowanie[edytuj]

Większość autorów uważa ten gatunek za kosmopolityczny[4][5], występujący w strefie wód ciepłych. W jego obrębie wyróżniono dwie populacje: atlantycką i pacyficzną. Badania morfologiczne i genetyczne sugerują, że zasięg występowania Pristis pectinata ogranicza się do wód atlantyckich (włącznie z Morzem Śródziemnym, choć w tym akwenie uznawana jest za wymarłą[5]), a populacja pacyficzna stanowi odrębny takson[2].

Pristis pectinata występuje w przybrzeżnych wodach morskich, nad szelfem. Wpływa do wód głębokich, aby przedostać się do pobliskich wysp. Powszechnie spotykana jest w słonawych wodach ujść rzecznych, w lagunach i zatokach. Toleruje również wody słodkie[4]. Często pływa tuż pod powierzchnią wody, tak że nad wodą widoczna jest jej płetwa grzbietowa[6].

Dawniej była gatunkiem powszechnie występującym. Bywała sporadycznie spotykana w polskich wodach Morza Bałtyckiego[7].

Cechy morfologiczne[edytuj]

Wygląd: u góry – widok z boku; u dołu – widok od spodu

Ciało wydłużone, spłaszczone grzbietobrzusznie, zwłaszcza w przedniej części. Pysk silnie wydłużony w charakterystyczne rostrum, przypominające kształtem długi miecz lub piłę. Wzdłuż każdej z bocznych krawędzi rostrum osadzonych jest od 25 do 32 zębów[7][4], co odróżnia ten gatunek od piły zwyczajnej (P. pristis), u której liczba zębów mieści się w przedziale 16–20 na jednej krawędzi rostrum. Dolny płat płetwy ogonowej jest krótki[6]. Pozostałe cechy budowy typowe dla piłokształtnych.

Piła drobnozębna osiąga rozmiary większe od piły zwyczajnej: przeciętnie 550 cm, maksymalnie 760 cm długości całkowitej (TL), wobec 200 cm (maksymalnie 500 cm) u piły zwyczajnej. Maksymalna odnotowana masa ciała P. pectinata wynosi 350 kg[4].

Biologia i ekologia[edytuj]

Piła drobnozębna poluje na drobne ryby i na bezkręgowce wodne. Długie rostrum wykorzystuje do rycia w dnie morskim w poszukiwaniu pokarmu oraz do ogłuszania i zabijania ryb pelagicznych. Jak wszystkie piłokształtne, jest gatunkiem żyworodnym. Rozród odbywa się wiosną i latem. Rostrum młodych osobników jest miękkie, a jego ząbki nikłe, pokryte skórą[6].

Znaczenie gospodarcze[edytuj]

Gatunek poławiany komercyjnie, głównie sprzętem haczykowym oraz w przyłowach, wykorzystywany jako ryba konsumpcyjna. Mięso młodych osobników uważane jest za delikates. Mięso starych pił jest twardsze i włókniste[6].

Olej pozyskiwany z pił drobnozębnych jest wykorzystywany w medycynie, przemyśle chemicznym i garbarskim. Dorosłe osobniki są preparowane w celach dekoracyjnych[4]. Przez rybaków uważana jest za szkodnika, niszczącego sieci rybackie[6].

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Głównym czynnikiem zagrażającym temu gatunkowi jest rybołówstwo. Dawniej był poławiany na dużą skalę, zwłaszcza w XIX w. i w początkach XX w. w południowo-wschodnich USA i prawdopodobnie od lat 60. do 80. XX wieku w Brazylii. Znaczny spadek liczebności populacji spowodował, że współcześnie jest rzadko spotykany. Długie i silnie uzębione rostrum czyni piłę drobnozębną szczególnie narażoną na zaplątanie się w sieci dowolnego typu. Przełowienie gatunku doprowadziło wprawdzie do braku opłacalności połowów celowych, ale duża śmiertelność w przyłowach stała się głównym zagrożeniem dla tej ryby[2].

Nie bez znaczenia dla przetrwania Pristis pectinata pozostaje negatywny wpływ degradacji i utraty siedlisk w całym zasięgu jego występowania – zwłaszcza zanieczyszczenie ujść rzecznych i dewastacja lasów namorzynowych[2].

Wszystkie gatunki piłowatych są objęte konwencją waszyngtońską CITES (załącznik I)[8].

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów Pristis pectinata została zaliczona do kategorii CR (critically endangeredkrytycznie zagrożone wyginięciem)[2].

Przypisy

  1. Pristis pectinata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Pristis pectinata. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Rutkowicz 1982 ↓, s. 146.
  4. a b c d e Pristis pectinata. (ang.) w: Froese, R. & D. Pauly. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org [dostęp 3 listopada 2013]
  5. a b W. N. Eschmeyer: Catalog of Fishes electronic version (15 Oct 2013) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 3 listopada 2013].
  6. a b c d e Rutkowicz 1982 ↓, s. 147.
  7. a b Terofal i Militz 1996 ↓, s. 28.
  8. CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). 2013. [dostęp 3 listopada 2013].

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Rutkowicz: Encyklopedia ryb morskich. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982. ISBN 83-215-2103-7.
  • Fritz Terofal, Claus Militz: Ryby morskie. Leksykon przyrodniczy. Przekład i adaptacja: Henryk Garbarczyk i Eligiusz Nowakowski. Warszawa: Świat Książki, 1996. ISBN 83-7129-306-2.