Piaski (Lublin)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nie mylić z: miastem Piaski w powiecie świdnickim k. Lublina.
Mapa Lublina z 1875 r. z zaznaczonymi Piaskami

Piaski (także: Kazimierz, Kazimierz Nowy, Kazimierz Żydowski[1], Przedmieście Piaski[2]) – historyczna nazwa przedmieścia Lublina położonego na południe od dzisiejszych ul. Zamojskiej i mostu Mariana Lutosławskiego, z rynkiem w miejscu współczesnego placu Bychawskiego. Jedno z dawnych skupisk osadnictwa lubelskich Żydów. Współcześnie teren ten znajduje się w granicach dzielnicy administracyjnej Za Cukrownią.

Nazwa pochodzi od piaszczystych wydm i nieużytków, które znajdowały się tam jeszcze na początku XX w. Nie zachowała się ona jednak w miejscowej tradycji i współcześnie nie jest używana[1][3].

Wieś w tym miejscu miała istnieć od XV w.[4], a jurydyka została utworzona w XVIII w. – jako najmłodsza z lubelskich jurydyk[3]. Na jej terenie znajdował się wówczas kwadratowy rynek (zwany także rynkiem Bychawskim, współcześnie: plac Bychawski), gdzie organizowano targi bydłem i jarmarki końskie[5]. Targ funkcjonował w tym miejscu także w XX-leciu międzywojennym[6]. Przy moście na Bystrzycy, właśnie od strony Piask, znajdowały się rogatki Lublina[7].

Piaski zostały przyłączone do Lublina w okresie austriackim (1794–1805)[8]. Do końca XIX w. miały jednakże charakter sztetla. Mieszkali tam najubożsi lubelscy Żydzi, a ówczesna zabudowa była drewniana. Od XVIII w. stała tam synagoga, w 1864 przebudowana na murowaną, zniszczona przez hitlerowców. W jej miejscu stoi dziś świątynia polskokatolicka[4].

Układ przedmieścia zmienił się w wyniku doprowadzenia do Lublina kolei, wybudowania dworca kolejowego oraz kamienic i wytyczenia placu dworcowego oraz ul. Foksal (współcześnie: 1 Maja). Wzdłuż linii kolejowej wyrosła dzielnica przemysłowa[5]. W konsekwencji zmieniła się ludność Piask: ściągnęli tam urzędnicy, kolejarze i przemysłowcy[4]. W 1874 przy ul. Foksal wzniesiono Fabrykę Maszyn Rolniczych Mieczysława Wolskiego, jeden z najstarszych zakładów przemysłowych w Lublinie[4]. W 1907 doprowadzono tam wodociągi miejskie[9].

XIX-wieczni monografiści Lublina twierdzili, że Piaski, jako miejsce zamieszkania podlubelskich Żydów, ufundował Kazimierz III Wielki w 1336[3]. W połowie XIX w. rabinem na Piaskach był Zysie Szternfeld, prawnuk Jakuba Izaaka Horowica[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Natalia Przesmycka, Geneza lokalizacji dworca kolejowego w Lublinie jako czynnika kształtującego jego układ urbanistyczny, „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych O.L. PAN”, VI, 2010.
  • Natalia Przesmycka, Lublin. Przeobrażenia urbanistyczne 1815–1939, Lublin 2012, ISBN 978-83-63569-20-4.
  • Robert Kuwałek, Wiesław Wysok, Lublin: Jerozolima Królestwa Polskiego, Lublin: Stowarzyszenie "Dialog i Współpraca", 2001, ISBN 83-914697-2-7, OCLC 49296527 [dostęp 2019-08-20].
  • Jadwiga Teodorowicz-Czerepińska, Lubelskie przedmieścia. Dzielnica Piaski zwana Kazimierzem Nowym lub Żydowskim, „Kurier Lubelski”, 89, 1973.