Jeszywas Chachmej Lublin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeszywas Chachmej Lublin
ישיבת חכמי לובלין
Jeszywas Chachmej Lublin
Data założenia 24 czerwca 1930
Data likwidacji 18 września 1939
Państwo  II Rzeczpospolita
Adres ul. Lubartowska 85
Lublin
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Jeszywas Chachmej Lublin
Jeszywas Chachmej Lublin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jeszywas Chachmej Lublin
Jeszywas Chachmej Lublin
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jeszywas Chachmej Lublin
Jeszywas Chachmej Lublin
Ziemia 51°15′28,1160″N 22°34′21,6120″E/51,257810 22,572670

Jeszywas Chachmej Lublin, hebr. ישיבת חכמי לובלין (Lubelska Szkoła Mędrców) – założona w Lublinie przez rabina Majera Jehudę Szapirę w 1930 roku była największą uczelnią talmudyczną na świecie.

Architektura[edytuj]

Budynek w 2005
Odnowiony fronton
Klatka schodowa
Drzwi przedsionkowe
Synagoga

Monumentalny, sześciokondygnacyjny gmach jesziwy został zaprojektowany przez Agenora Smoluchowskiego. Prowadziła do niego szeroka, stylowa brama za którą znajdował się rozległy plac z kwietnikami i rzędami drzew. Nad portykiem umieszczony był złoty napis po hebrajsku: לכו בנים שמעו לי יראת ד׳ אלמדכם (pol. Pójdźcie synowie, słuchajcie się mnie! Nauczę was bojaźni Bożej!, Ps 34:12). Powyżej na zwieńczeniu znajdował się napis po hebrajsku i jego polska transkrypcja w wymowie aszkenazyjskiej: Jeszywas Chachmej Lublin, do którego po śmierci założyciela szkoły dodano: im. Rabina Majera Szapiry. Na bocznych fasadach umieszczono po hebrajsku dwie daty według kalendarza żydowskiego upamiętniające wmurowanie kamienia węgielnego – Lag baOmer 5684 (22 maja 1924) – oraz otwarcia uczelni – 28 siwan 5690 (24 czerwca 1930) – wraz z numerami odpowiadających im kart Daf Jomi.

Okoliczności powstania[edytuj]

Budowa jesziwy wymagała znacznych nakładów finansowych. Nie mogąc zgromadzić w kraju wystarczających środków, rabin Szapiro postanowił poprosić o wsparcie społeczność żydowską na świecie. W latach 1924-1925 odwiedził Niemcy, Czechosłowację, Austrię, Holandię, Belgię, Szwajcarię, Francję i Wielką Brytanię, gdzie udało mu się zebrać około 12,5 tysiąca dolarów.

W roku 1926 wyjechał na półtora roku do Stanów Zjednoczonych i Kanady. Ostatecznie dzięki licznym wykładom i przemówieniom na budowę jesziwy zebrał niebagatelną sumę ponad 50 tys. dolarów.

Księgozbiór[edytuj]

Zebrany w jesziwie księgozbiór liczył sobie 22 tys. pozycji książek, głównie literatury rabinicznej i 10 tys. czasopism. Pośród książek znajdowało się wiele starodruków i cennych rękopisów. Większość książek została spalona przez niemieckich nazistów w 1940 roku. Cenniejsze pozycje przenieśli oni do biblioteki miejskiej im. H. Łopacińskiego i Muzeum Lubelskiego. Ich dalszy los jest mało znany. Bardzo niewielka część tych zbiorów znajduje się obecnie w synagodze Chewra Nosim przy ul. Lubartowskiej 8. Docelowo mają powrócić do remontowanego gmachu Jesziwy, gdzie planowane jest ponowne otwarcie biblioteki. W środowiskach antykwarycznych, na świecie, od czasu do czasu pojawiają się na aukcjach pojedyncze, uważane za zaginione, egzemplarze pochodzące z przedwojennego księgozbioru Jesziwy. Nie wiadomo jednak, kto i kiedy wywiózł je z Polski.

Historia powojenna[edytuj]

Po zakończeniu wojny budynek jesziwy przejęła Akademia Medyczna w Lublinie, która urządziła w nim Collegium Maius. Pomieszczenie po synagodze wyremontowano i dostosowano do potrzeb auli. Zmieniono wówczas kolorystykę ścian i kolumn oraz zamurowano okna znajdujące się na ścianie wschodniej.

W 1964 roku The Theological Seminary Yeshivath Chachmey z Michigan otrzymało za budynek odszkodowanie w wysokości ok. 177 tys. ówczesnych dolarów.

W latach 80. XX wieku w jednym z mniejszych pomieszczeń założono izbę pamięci. Gromadzono w niej pamiątki dotyczące Żydów. Można było tam się pomodlić.

Jesienią 2003 roku gmach został zwrócony Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie (z filią w Lublinie). W odzyskanym budynku utworzono biuro głównej siedziby filii. W maju 2005 roku, gdy zostało wybudowane nowe Collegium Maius przy ulicy Jaczewskiego, Akademia Medyczna opuściła mury Jeszywasu.

22 stycznia 2006 roku otwarto wyremontowaną siedzibę lubelskiej filii Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie oraz małą synagogę ulokowaną na parterze budynku. Na uroczystości przybyli przedstawiciele społeczności żydowskiej, środowisk uniwersyteckich i kulturalnych, naczelny rabin Polski Michael Schudrich, który przywiózł zwoje Tory do Lublina, Piotr Kadlčik, Roman Litman, Ambasador Izraela Dawid Peleg, arcybiskup Józef Życiński, Andrzej Boublej, przedstawiciel arcybiskupa prawosławnego Abla, władze miejskie i samorzadowe, mieszkańcy Lublina oraz inni goście[1]. Po ceremonii i przybiciu mezuzy do framugi drzwi przez Michaela Schudricha w domu modlitwy odbyło się popołudniowe nabożeństwo z udziałem przybyłych gości. Wobec braku mechicy, kobiety nie brały udziału w nabożeństwie[1].

Już wcześniej budynek był często odwiedzany przez grupy Żydów z całego świata. Według planów w podziemiach budynku ma powstać pierwsze w Europie Muzeum Chasydyzmu. 11 lutego 2007 została tam ponownie otwarta synagoga, która służyć będzie lubelskiej społeczności żydowskiej oraz licznie odwiedzającym to miasto chasydom i wspomnianym powyżej grupom żydowskich turystów. W salach przylegających do synagogi można oglądać wystawę dokumentującą historię jesziwy oraz upamiętniającą postać jej założyciela, rabina Majera Szapiry.

Jak podała w 2008 roku gazeta.pl – w 1964 roku rząd polski zapłacił 177 tys. dolarów odszkodowania za jesziwę. Pieniądze trafiły do stowarzyszenia pod nazwą Lubelskie Seminarium Teologiczne Yeshivath Chachmey z Michigan[2]. Od jesieni 2013 w gmachu Jeszywas Chahchmej Lublin mieści się Hotel Ilan.

Położenie[edytuj]

Jesziwa została usytuowana u zbiegu ul. Unickiej i ul. Lubartowskiej pod numerem 57 (obecnie 85). Budynek sąsiaduje z dawnym Szpitalem Żydowskim (obecnie pod numerem 81).

W otoczeniu jesziwy znajdowało się przy samej tylko ulicy Lubartowskiej aż 10 domów modlitwy (numeracja domów historyczna):

Nazwa Właściciel Adres
synagoga Chewra Nosim Bractwo pogrzebowe Chewra Nosim ul. Lubartowska 8
Prywatny dom modlitwy Majera Gawerca Majer Gawerc ul. Lubartowska 10
Dom modlitwy chasydów z Parczewa Hersz Fogelgarn ul. Lubartowska 13
Prywatny dom modlitwy Abrama Erlingera Abram Erlinger ul. Lubartowska 15
Dom modlitwy Towarzystwa „Linas haCedek” Michel Regenbogen ul. Lubartowska 16
Dom modlitwy chasydów z Radzynia Izrael Godlman ul. Lubartowska 18
Dom modlitwy chasydów z Kozienic Chaskiel Szyffer ul. Lubartowska 22
Dom modlitwy chasydów z Turzyska na Wołyniu Berek Rat ul. Lubartowska 29, róg ul. Wysokiej 4
Dom modlitwy chasydów z Białej Abram i Szyja Rabinowicz ul. Lubartowska 30
Dom modlitwy chasydów z Humania „Tojte Chassidim” Chaskiel Lewin ul. Lubartowska 34

22 stycznia 2006 roku w jednym z mniejszych pomieszczeń na parterze jesziwy, zaraz po przeniesieniu do odzyskanego budynku biur filii lubelskiej Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie utworzono tymczasową salę modlitewną, która z założenia, służyła lokalnej społeczności do uroczystego otwarcia odremontowanej synagogi właściwej w dniu 11 lutego 2007.

Sławni absolwenci[edytuj]

Program nauczania[edytuj]

  • Repetytorium – Gemara: traktaty Yoma, Pesachim, Beica, Brachot i Szabat
  • Miszna: traktaty Tamid i Midot
  • Hilchot Beit haBehira z Jad haHazaka l’Rambam
  • Hilchot Orach Chaim z Szulchan Aruch

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]