Pieśń o Hajawacie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ilustracja do eposu o Hajawacie z 1865

Pieśń o Hajawacie (The Song of Hiawatha) – epos amerykańskiego poety romantycznego Henry'ego Wadswortha Longfellowa[1], będący opracowaniem legend rdzennych mieszkańców Ameryki. Sam poeta uważał swoje dzieło za indiańską Eddę[2][3]. Poemat opiera się na relacjach etnograficznych misjonarza Johna Heckeweldera[4]. Poeta wykorzystał również twórczość Jane Johnston Schoolcraft[5].

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Wojownik indiański na polowaniu
Hiawatha odkrywa pismo obrazkowe
Henry Wadsworth Longfellow w 1854, w czasie pracy nad Pieśnią o Hajawacie

Utwór składa się z Wprowadzenia (Introduction) i dwudziestu dwóch pieśni.

I. The Peace-Pipe
II. The Four Winds
III. Hiawatha's Childhood
IV. Hiawatha and Mudjekeewis
V. Hiawatha's Fasting
VI. Hiawatha's Friends
VII. Hiawatha's Sailing
VIII. Hiawatha's Fishing
IX. Hiawatha and the Pearl Feather
X. Hiawatha's Wooing
XI. Hiawatha's Wedding-Feast
XII. The Son of the Evening Star
XIII. Blessing the Cornfields
XIV. Picture-Writing
XV. Hiawatha's Lamentation
XVI. Pau-Puk-Keewis
XVII. The Hunting of Pau-Puk-Keewis
XVIII. The Death of Kwasind
XIX. The Ghosts
XX. The Famine
XXI. The White Man's Foot
XXII. Hiawatha's Departure

Forma[edytuj | edytuj kod]

Północnomerykańscy Indianie z plemienie Odżibwejów

Poemat Longfellowa został napisany trocheicznym czterostopowcem[6] (ośmiozgłoskowcem). Forma poematu została przejęta z fińskiego eposu narodowego Kalevala[6][2][7]. W literaturze anglojęzycznej, w której przeważa pentametr jambiczny, takie rozwiązanie, zwłaszcza w długim poemacie epickim, jest egzotyczne.

All day long roved Hiawatha
In that melancholy forest,
Through the shadow of whose thickets,
In the pleasant days of Summer,
Of that ne’er forgotten Summer,
He had brought his young wife homeward
From the land of the Dacotahs;
When the birds sang in the thickets,
And the streamlets laughed and glistened,
And the air was full of fragrance,
And the lovely Laughing Water
Said with voice that did not tremble,
“I will follow you, my husband!”[8]

Niekiedy Longfellow używa aliteracji[9], czyli współbrzmienia początkowego. Aliteracja jest typowa zarówno dla literatury anglojęzycznej, jak i dla poezji fińskiej.

Listen to the words of wisdom,
Listen to the words of warning,

O wpływie metryki i instrumentacji Kalevali na poemat Longfellowa pisał Douglas Hardy[10]. W swoim poemacie Longfellow wykorzystuje powtórzenia i paralelizmy, które są typowe dla twórczości ludowej, ustnej[11], o czym wspomina we wprowadzeniu do utworu sam autor:

Should you ask me, whence these stories?
Whence these legends and traditions,
With the odors of the forest,
With the dew and damp of meadows,
With the curling smoke of wigwams,
With the rushing of great rivers,
With their frequent repetitions,
And their wild reverberations
As of thunder in the mountains?

Bohater[edytuj | edytuj kod]

Indiański wojownik
Ilustracja Frederica Remingtona do wydania Pieśni o Hajawacie z 1890

Bohaterem poematu jest legendarny indiański wódz, Hajawata, który żył w XV wieku. Jego imię znaczy Ten, który tworzy rzeki[12]. Hajawata jest prorokiem, wojownikiem, ale równocześnie rozjemcą[13]. Jest również wynalazcą pisma[13]. Jednocześnie rolę bohatera zbiorowego odgrywają poszczególne plemiona indiańskie, jak wspomniani Odżibwejowie i Dakotowie.

Should you ask me, whence these stories?
Whence these legends and traditions,
[...]
I should answer, I should tell you,
"From the forests and the prairies,
From the great lakes of the Northland,
From the land of the Ojibways,
From the land of the Dacotahs,
From the mountains, moors, and fen-lands
Where the heron, the Shuh-shuh-gah,
Feeds among the reeds and rushes.
I repeat them as I heard them
From the lips of Nawadaha,
The musician, the sweet singer."

Longfellow wymienia liczne nazwy plemion zamieszkujących terytorium obecnych Stanów Zjednoczonych. Epopeja Longfellowa uważana jest za szczytowe osiągnięcie w dziedzinie literatury o Indianach[14].

Down the rivers, o'er the prairies,
Came the warriors of the nations,
Came the Delawares and Mohawks,
Came the Choctaws and Camanches,
Came the Shoshonies and Blackfeet,
Came the Pawnees and Omahas,
Came the Mandans and Dacotahs,
Came the Hurons and Ojibways,
All the warriors drawn together
By the signal of the Peace-Pipe,
To the Mountains of the Prairie,
To the great Red Pipe-stone Quarry.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

Okładka rosyjskiego wydania Pieśni o Hajawacie

Longfellow należy do najpopularniejszych poetów amerykańskich, a zarazem do autorów najczęściej tłumaczonych na języki obce. Również pieśń o Hajawacie cieszyła się zainteresowaniem tłumaczy. Na język rosyjski Pieśń o Hajawacie przełożył Iwan Bunin[15]. Na polski epos przetłumaczył Roman Jackow. Fragment poematu, zatytułowany Fajka pokoju, przełożył Julian Tuwim[16].

Zobacz też: A Cycle of the West, I-Juca-Pirama.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Henry Wadsworth Longfellow, American poet (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-12-12].
  2. a b Henry Wadsworth Longfellow: The Song of Hiawatha (Illustrated Extended Edition) (ang.). books.google.pl. [dostęp 2016-12-12].
  3. The Song of Hiawatha - Folkloric and Ethnographic Critiques - General Remarks (ang.). liquisearch.com. [dostęp 2016-12-12].
  4. Robert Lawson-Peebles: American Literature Before 1880 (ang.). books.google.pl. [dostęp 2016-12-12].
  5. Jane Johnston Schoolcraft (ang.). thesoundthestarsmake.com. [dostęp 2017-05-15].
  6. a b The Song of Hiawatha published (ang.). writersalmanac.org/note. [dostęp 2016-12-12].
  7. Historia Kalevali (pol.). bu.kul.pl. [dostęp 2016-12-12].
  8. Henry Wadsworth Longfellow: The Death of Minnehaha (from “The Song of Hiawatha”) (ang.). Bartleby.com. [dostęp 2016-12-12].
  9. Alliteration (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-12-12].
  10. Douglas Hardy: Influence of Finnish Kalevala in the Composition of Longfellow's Song of Hiawatha (ang.). byustudies.byu.edu. [dostęp 2016-12-12].
  11. Piotr Lasota: Ludowa wizja postrzegania rzeczywistości w świetle historii mówionej (pol.). biblioteka.teatrnn.pl. s. 23-24. [dostęp 2016-12-12].
  12. Hiawatha, legendary Onondaga chief (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2016-12-12].
  13. a b Daisy Hildyard: Book of a lifetime: The Song of Hiawatha, by Henry Wadsworth Longfellow (ang.). independent.co.uk. [dostęp 2016-12-12].
  14. Indianie w literaturze (pol.). wigwam02.republika.pl. [dostęp 2016-12-12].
  15. Bunin Iwan A., [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-12-12].
  16. Henry Wadsworth Longfellow: Wybór poezji. Wybór i słowo wstępne Juliusz Żuławski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975, s. 48-53, seria: Biblioteka Poetów (Seria Celofanowa).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henry Wadsworth Longfellow: The song of Hiawatha (ang.). Archive.org, 1855. [dostęp 2016-12-12].
  • Henry Wadsworth Longfellow, Pieśń o Hajawacie, przełożył Roman Jackow, opracował Stanisław Helsztyński, Ossolineum, Wrocław 1960.