Pieczarka karbolowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pieczarka żółtawa)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieczarka karbolowa
Pieczarka karbolowa: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj pieczarka
Gatunek pieczarka karbolowa
Nazwa systematyczna
Agaricus xanthodermus Genev.
Bull. Soc. bot. Fr. 23: 28 (1876)
Blaszki i trzon
Agaricus xanthodermus section.jpg

Pieczarka karbolowa (Agaricus xanthodermus Genev.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Ma 20 synonimów naukowych[2]:

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako pieczarka cuchnąca lub pieczarka żółtawa[3]. Określenie „karbolowa” wynika z faktu, iż podczas gotowania tego grzyba wydziela się silny, nieprzyjemny zapach, bardzo podobny do karbolu[4].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnicy 4‒12(15) cm, całkowicie biały i wypukły, skórka jadwabista, często promieniowo pękająca, niekiedy bywa pokryta delikatnymi łuseczkami oraz posiadać może w szczycie zabarwienie jasnobeżowe. Skórka na kapeluszu pod naciskiem przebarwia się na kolor żółty[4].

Blaszki

Dość cienkie, z początku w kolorze róż, różowobiaławym i jej odcieniach, z czasem przebarwiającym się do koloru czekoladowobrunatnego[4].

Trzon

Do wysokości 10‒12 cm, cały biały, wysmukły, przechodzący w dolnej części w bulwę, pod naciskiem zmienia kolor na chromowożółty. Pierścień zwisający, od spodu z charakterystycznym, dookoła biegnącym kantem[4].

Miąższ

Biały, po przekrojeniu przybiera intensywnego koloru żółtego, potarty w nasadzie barwi się chromowożółto. W zapachu przypomina karbol lub atrament, podczas gotowania zapach ten przybiera na sile. W smaku bardzo nieprzyjemny[4].

Wysyp zarodników

Ciemny. Zarodniki eliptyczne, o średnicy 5,5‒6,5 × 3,5‒4,5 µm. Okres wysypu przypada na miesiące od lipca do października[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Opisano stanowiska tego gatunku w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie i Australii[5]. W Polsce jest dość częsty[6].

Rośnie od maja do października. Występuje w lasach liściastych i iglastych, na terenach w pobliżu dróg i ich przydrożnych zaroślach, w parkach, ogrodach, na łąkach, tworząc niekiedy większe skupiska[4].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb trujący, powoduje (chociaż nie u wszystkich ludzi) silne zaburzenia w trawieniu, połączone z mdłościami i wymiotami. Alkohol może wzmacniać działanie trujące, zależnie od stanu zatrutej osoby[4]. Pieczarki trujące od pieczarek jadalnych odróżniają się nieprzyjemnym zapachem. Zasada ta dotyczy jednak tylko pieczarek, wielu innych grzybów trujących nie da się odróżnić po zapachu[6].

Gatunki podobne[edytuj]

Grzyb ten najłatwiej pomylić z pieczarką białawą (Agaricus arvensis). Cechą, która je odróżnia to zapach miąższu. Podobna jest też pieczarka bulwiasta (Agaricus sylvicola) oraz pieczarka leśna (Agaricus sylvaticus). Zapach jak i smak odróżniają tę pieczarkę od innych jadalnych gatunków pieczarek[4].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g h i Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 72. ISBN 83-7404-513-2.)
  5. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  6. a b Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.