Pieprz metystynowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieprz metystynowy
Pieprz metystynowy: zdjęcie
Młoda roślina Piper methysticum
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd pieprzowce
Rodzina pieprzowate
Rodzaj pieprz metystynowy
Nazwa systematyczna
Piper methysticum G. Forst.
Diss. pl. esc. 76. 1786

Pieprz metystynowy (Piper methysticum) znany też jako Kavagatunek roślin z rodziny pieprzowatych. Pochodzi z wysp Mikronezji i Vanuatu[2]. Roślina o długiej tradycji uprawy na wyspach zachodniego Pacyfiku. Inne nazwy lokalne: `awa (Hawaii), 'ava (Samoa), yaqona (Fidżi) i sakau (Pohnpei). Termin „kava” odnosi się także do napoju przygotowywanego z tejże rośliny.

Morfologia[edytuj]

Krzew o wspinających się pędach, podobny do czarnego pieprzu, podobnie jak on ma sercowate liście oraz kwiaty podobne do anturium, zebrane w cylindryczne kłosy[3] . W smaku również przypomina nieco pieprz.

Zastosowanie[edytuj]

Kava od dawna ma znaczenie religijne, polityczne i kulturowe na obszarze Pacyfiku[3]. Używana jest od tysięcy lat w celach leczniczych, relaksacyjnych i kulturowych.

Kultura spożywania kavy[edytuj]

W tradycyjnej postaci kava spożywana jest na większości wysp Południowego Pacyfiku. Stopień sformalizowania rytuału picia kavy zależy od danej tradycji i kultury, niemniej niemal całym Pacyfiku kava jest napojem spożywanym jako absolutnie niezbędny dodatek do wszelkiego rodzaju spotkań, wydarzeń towarzyskich, politycznych i religijnych. Kava jest ważnym symbolem tożsamości narodów Pacyfiku, stąd jej wizerunki można znaleźć min. na monetach, flagach i banknotach[4].

Jednocześnie istnieją spore różnice pomiędzy poszczególnymi kulturami spożywania kavy. Na wyspach Vanuatu kava spożywana jest niemalże wyłącznie w postaci bardzo mocnego napoju przygotowywanego ze świeżych korzeni pieprzu metystynowego. Tradycyjnie zarezerwowana była dla mężczyzn, obecnie spożywana jest również przez kobiety. W ostatnich dekadach pojawiło się wiele miejskich kava barów (tzw. „nakamale”), w których serwowana jest świeża i bardzo mocna kava. W pozostałych częściach Pacyfiku kavę przygotowuje się z suszonych korzeni pieprzu metystynowego i często z bardzo dużą ilością wody, co skutkuje względnie słabym napojem, który może być spożywany w dużo większych ilościach niż mocna i gęsta kava na Vanuatu. Na Fiji kavę spożywa się praktycznie w dowolnym momencie dnia i często częstuje się nią turystów i gości. Kavę na Fiji piją zarówno mężczyźni jak i kobiety. Na wyspach Tonga bardzo rozwodnioną kavę piją przede wszystkim mężczyźni podczas wieczornych spotkań[4].

W ostatnich latach kultura picia kavy rozprzestrzeniła się poza wyspy Pacyfiku. Kava jest szczególnie popularna w Nowej Zelandii, Australii i Stanach Zjednoczonych, zarówno wśród diaspory z wysp Pacyfiku, jak i nowych użytkowników zainteresowanych jej potencjalnym leczniczym i relaksującym działaniem[5][6].

Właściwości psychoaktywne i skutki przyjmowania kavy[edytuj]

Choć kava ma lekkie działanie psychoaktywne, nie stwierdzono, by można się od niej uzależnić[7]. Spożywana jest na ogół jako napój powstający poprzez zmieszanie zmielonych suszonych lub świeżych korzeni z wodą. Zawiera grupę co najmniej sześciu nierozpuszczalnych w wodzie styrylopironów, tzw. kawalaktonów (m.in. metystycynę, jangoninę, kavainę i ich dihydropochodne). Za efekty psychotropowe i spazmolityczne odpowiedzialne są prawdopodobnie kawalaktony. Efekty działania kavy zależą w dużej mierze od dawki, ale także i od warunków i formy konsumpcji. Kava oddziałuje najsilniej przyjmowana na pusty żołądek. Jej efekty odczuwa się już po kilku minutach od spożycia, a utrzymywać mogą się do kilku godzin. Generalnie, działanie kavy można porównać w pewnym stopniu do odwrotnego działania kofeiny - uspokaja, ułatwia sen i skłania do lenistwa[8].

Przy normalnym spożyciu kava ma lekkie działanie relaksujące powodując rozluźnienie mięśni i stan beztroski przy jednoczesnej jasności umysłu. W przeciwieństwie do alkoholu, kava poskramia skłonność do agresji, gniewu i hałasowania. Charakterystycznym uczuciem towarzyszącym spożywaniu kavy jest lekkie mrowienie w ustach i gardle (jak po znieczuleniu); niektórzy doświadczają po jej wypiciu przyjemnego mrowienia w okolicach genitaliów, które zwiększa przyjemność czerpaną z uprawiania seksu. Niektóre gatunki kavy mogą działać jak lekki euforiat poprawiając humor i pobudzając elokwencję. Ze względu na te właściwości kava uznawana jest za lekarstwo na depresję i stany lękowe[9].

Bardzo trudne jest nadmierne spożycie kavy ze względu na konieczność konsumpcji stosunkowo ogromnej ilości rośliny (której smak może dla wielu osób być trudny do zaakceptowania). Niemniej konsumowana w bardzo dużych ilościach i w krótkim czasie kava może powodować problemy z równowagą (ciężki chód, zaburzenia widzenia) i silną senność.

Kava jest często stosowana jako alternatywa dla alkoholu i pomoc w walce z uzależnieniami.

Działania lecznicze[edytuj]

Mieszkańcy wysp Pacyfiku od wieków stosowali kavę do leczenia takich schorzeń jak: wszelkiego rodzaju infekcje, bóle mięśni, bóle menstruacyjne, reumatyzm, zaparcia, choroby skóry, problemy z oddychaniem, astma, choroby układu moczowego, bezsenność i nadpobudliwość[10]. Współczesne badania potwierdzają skuteczność stosowania kavy w łagodzeniu i leczeniu stanów lękowych i bezsenności[11].

Obserwowana od wielu dekad zależność między częstym spożywaniem kavy, a niską zachorowywalnością na raka, została zbadana i potwierdzona naukowo w 2000 roku[12]. Od tego czasu pojawia się coraz więcej badań, które sugerują, że kava może być skuteczna w zapobieganiu i leczeniu raka płuc[13][14], pęcherza[15] i jelita grubego[16].

Działania niepożądane i legalność[edytuj]

Na początku XXI wieku pojawiły się doniesienia o możliwej szkodliwości dla wątroby wywołanej spożywaniem niektórych preparatów uzyskanych z kavy[17][18]. Poczatkowo mowiono o kilkudziesięciu przypadkach problemów z wątrobą, jednak powiązania wiekszosci przypadków hepatotoksyczności ze spożywaniem preparatów kavy okazały się niejasne lub błędne[17]. Na 82 przypadków potencjalnego uszkodzenia wątroby opisanych do 2002 roku ostatecznie jedynie 3 uznano za możliwie związane z używaniem farmaceutyków na bazie kavy[19]. Przyczyny tego bardzo rzadkiego (1 na 60-120 milionow pacjentów![20]) występowania hepatotoksyczności wspomnianych preparatów na bazie kavy nie zostały wówczas określone ani w pełni udowodnione[18][21].

W związku z podejrzeniami o hepatotoksyczność, Unia Europejska wprowadziła zakaz importu preparatów kavy[22]. Późniejsze badania wykazały, że przyczyną tych rzadkich problemów był potencjalnie sposób produkcji preparatów przeznaczonych na rynek zachodni oraz jakość wykorzystywanego do ich produkcji materiału roślinnego: były one otrzymywane poprzez ekstrakcję całych roślin rozpuszczalnikami organicznymi, etanolem lub acetonem, podczas gdy w metodach tradycyjnych przeprowadza się ekstrakcję wodą wyłącznie korzeni; ponadto stwierdzono, że pod koniec XX wieku mogło dojść do przypadków wykorzystywania materiału roślinnego złej jakości, np. zaatakowanego przez pleśń[23] [24]. Wyjaśniło to brak problemów zdrowotnych związanych z używaniem kavy na wyspach południowego Pacyfiku, gdzie jest ona spożywana od setek lat[17], a także i brak jakichkolwiek wcześniejszych doniesień o potencjalnej szkodliwości kavy w samej Europie, gdzie preparaty na bazie kavy wykorzystywano już co najmniej od 1885 roku[25].

W badaniu klinicznym z roku 2009 stwierdzono brak szkodliwości codziennego przyjmowania przez miesiąc 1,25 g kawalaktonów w formie tabletek uzyskanych z tradycyjnego wodnego ekstraktu roślinnego. Środek ten wykazywał korzystne działanie uspokajające i przeciwdepresyjne. Autorzy pracy przypisali hepatotoksyczność niektórych preparatów kavy sprzedawanych w Europie niewłaściwej procedurze ich produkcji[26][27]. Wyniki tych badań skłoniły Unię Europejską do podjęcia działań mających na celu zniesienie zakazu importu i handlu produktami farmaceutycznymi na bazie kavy[28]. Obrót kavą w UE jest regulowany przez każde państwo indywidualnie. W roku 2012 jedynym krajem UE, w którym obrót i posiadanie kavy były zakazany była Polska, natomiast organizacje rządowe kilku innych państw UE, np. Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii, wydały ostrzeżenia o ryzyku związanym ze spożywaniem tego produktu[29].

W czerwcu 2014 roku Sąd Administracyjny Republiki Federalnej Niemiec ostatecznie zniósł zakaz handlu produktami na bazie kavy na terenie Niemiec uznając dotychczas istniejące ostrzeżenia i zakazy za „niezgodne z prawem” i „nieuzasadnione”[30][31][32].

Najczęstszym skutkiem ubocznym przyjmowania dużych ilości kavy jest suchość i swędzenie skóry. Zjawisko to na wyspach Fiji określane jest mianem kani kani[33]. Przypadłość ta występuje jedynie tymczasowo i zanika wraz zaprzestaniem stosowania kavy[34].

Zalecenie, aby po spożyciu kavy nie prowadzić pojazdów i obsługiwać maszyn[18] nie dotyczy dawek leczniczych (do 180 mg kavalaktonów), a konieczność takiego ograniczenia dla dawek większych nie została dotychczas (2013) zweryfikowana naukowo[35].

Legalność w Polsce[edytuj]

Na mocy ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie roślin żywych, suszu, nasion, wyciągów oraz ekstraktów z kava kava jest w Polsce nielegalne[36]. Polska jest jedynym państwem UE, w którym posiadanie tej rośliny jest całkowicie zakazane[29].

Przypisy[edytuj]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-30].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
  3. a b Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  4. a b VincentV. Lebot VincentV., MarkM. Merlin MarkM., LamontL. Lindstrom LamontL., Kava: The Pacific Elixir: The Definitive Guide to Its Ethnobotany, History, and Chemistry, Inner Traditions / Bear & Co, 1 lutego 1997, ISBN 9780892817269 [dostęp 2016-01-15] (ang.).
  5. JD. Baker. Tradition and toxicity: evidential cultures in the kava safety debate. „Soc Stud Sci”. 41 (3), s. 361-384, 2011. DOI: 10.1177/0306312710395341. PMID: 21879526. 
  6. KennyK. Kuchta KennyK., MathiasM. Schmidt MathiasM., AdolfA. Nahrstedt AdolfA., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a Case of Ill-Defined Herbal Drug Identity, Lacking Quality Control, and Misguided Regulatory Politics, „Planta Medica”, 18, 1 grudnia 2015, s. 1647–1653, DOI10.1055/s-0035-1558295, ISSN 1439-0221, PMID26695707 [dostęp 2016-04-23].
  7. V.V. Lebot V.V., J.J. Lèvesque J.J., The origin and distribution of kava (Piper methysticum Forst. f., Piperaceae): A phytochemical approach, „Allertonia”, 2, 1989, s. 223–281 [dostęp 2016-04-23].
  8. D McDonald. Kava in the Pacific Islands: a contemporary drug of abuse?. „Drug and Alcohol Review”. 19, s. 217–227, 2000. DOI: 10.1080/713659319. 
  9. Kava good for anxiety (ang.). Stuff, 2009-05-12. [dostęp 2013-10-16].
  10. Vincent Lebot: Kava: The Pacific Elixir: The Definitive Guide to Its Ethnobotany, History, and Chemistry. 1997, s. 112–114.
  11. J. Sarris, C. Stough, CA. Bousman, ZT. Wahid i inni. Kava in the treatment of generalized anxiety disorder: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. „J Clin Psychopharmacol”. 33 (5), s. 643-648, 2013. DOI: 10.1097/JCP.0b013e318291be67. PMID: 23635869. 
  12. GG. Steiner. The correlation between cancer incidence and kava consumption. „Hawaii Med J”. 59 (11), s. 420-422, 2000. PMID: 11149250. 
  13. Miranda Taylor: U of M research finds kava plant may prevent cigarette smoke-induced lung cancer. [dostęp 2014-11-26].
  14. SC. Narayanapillai, S. Balbo, P. Leitzman, AE. Grill i inni. Dihydromethysticin from kava blocks tobacco carcinogen 4-(methylnitrosamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone-induced lung tumorigenesis and differentially reduces DNA damage in A/J mice. „Carcinogenesis”. 35 (10), s. 2365-2372, 2014. DOI: 10.1093/carcin/bgu149. PMID: 25053626. 
  15. Y. Tang, AR. Simoneau, J. Xie, B. Shahandeh i inni. Effects of the kava chalcone flavokawain A differ in bladder cancer cells with wild-type versus mutant p53. „Cancer Prev Res (Phila)”. 1 (6), s. 439-451, 2008. DOI: 10.1158/1940-6207.CAPR-08-0165. PMID: 19138991. PMCID: PMC2830727. 
  16. J. Triolet, AA. Shaik, DD. Gallaher, MG. O'Sullivan i inni. Reduction in colon cancer risk by consumption of kava or kava fractions in carcinogen-treated rats. „Nutr Cancer”. 64 (6), s. 838-846, 2012. DOI: 10.1080/01635581.2012.689917. PMID: 22693990. 
  17. a b c Mark Blumenthal. Kava safety questioned due to case reports of liver toxicity. „HerbalGram”, s. 26–32, 2002. [dostęp 2013-10-16]. 
  18. a b c University of Maryland Medical Center: Kava Kava (ang.). 2011. [dostęp 2013-10-16].
  19. FlaminiaF. Pantano FlaminiaF., RobertaR. Tittarelli RobertaR., GiulioG. Mannocchi GiulioG., SimonaS. Zaami SimonaS., SerafinoS. Ricci SerafinoS. i inni, Hepatotoxicity Induced by “the 3Ks”: Kava, Kratom and Khat, „International Journal of Molecular Sciences”, 4, 16 kwietnia 2016, s. 580, DOI10.3390/ijms17040580 [dostęp 2016-04-21] (ang.).
  20. Angelique F.A. F. Showman Angelique F.A. F., Jonathan D.J. D. Baker Jonathan D.J. D., ChristinaCh. Linares ChristinaCh., Chrystie K.Ch. K. Naeole Chrystie K.Ch. K., RobertR. Borris RobertR. i inni, Contemporary Pacific and Western perspectives on `awa (Piper methysticum) toxicology, „Fitoterapia”, 100, 2015, s. 56–67, DOI10.1016/j.fitote.2014.11.012, ISSN 1873-6971, PMID25464054 [dostęp 2016-04-21].
  21. Pittler, M. H., Ernst, E.. Systematic review: hepatotoxic events associated with herbal medicinal products. „Alimentary Pharmacology & Therapeutics”. 18 (5), s. 451-471, 2003. DOI: 10.1046/j.1365-2036.2003.01689.x. PMID: 12950418. 
  22. Fiji takes kava ban fight to WTO. „The World Trade Review”. 5 (16), 2005. [dostęp 2013-11-09]. 
  23. Kava Safety Facts (ang.). KavaZen, 2009. [dostęp 2013-10-16].
  24. EuropeE. PMC EuropeE., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a... - Abstract - Europe PMC, europepmc.org [dostęp 2016-04-22].
  25. EuropeE. PMC EuropeE., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a... - Abstract - Europe PMC, europepmc.org [dostęp 2016-04-22].
  26. UQ research finds kava is safe and effective. University of Queensland, 2009-05-11. [dostęp 2013-11-09].
  27. Sarris, J., Kavanagh, D.J., Byrne, G., Bone, K.M. i inni. The Kava Anxiety Depression Spectrum Study (KADSS): a randomized, placebo-controlled crossover trial using an aqueous extract of Piper methysticum. „Psychopharmacology”. 205 (3), s. 399-407, 2009. DOI: 10.1007/s00213-009-1549-9. PMID: 19430766. 
  28. Chakriya Bowman: The Pacific Island Nations: Towards Shared Representation. World Trade Organization. [dostęp 2013-11-09].
  29. a b Europe explains its stand on kava from the Pacific (wypowiedź rzecznika UE). ABC Radio Australia, 2012-03-23. [dostęp 2014-04-25].
  30. German court overturns kava ban. 2014-06-13.
  31. Pacific kava growers hopeful ban lift will revitalise industry. 2014-06-13.
  32. EuropeE. PMC EuropeE., German Kava Ban Lifted by Court: The Alleged Hepatotoxicity of Kava (Piper methysticum) as a... - Abstract - Europe PMC, europepmc.org [dostęp 2016-04-21].
  33. Kava: A human health risk assessment, Food Standards Australia New Zealand, 2004, s. 4, ISBN 0642345570 [dostęp 2016-02-05].
  34. R. Gounder. Kava consumption and its health effects. „Pac Health Dialog”. 13 (2), s. 131-135, 2006. PMID: 18181402. 
  35. J. Sarris, E. Laporte, A. Scholey, R. King i inni. Does a medicinal dose of kava impair driving? A randomized, placebo-controlled, double-blind study. „Traffic Inj Prev”. 14 (1), s. 13-17, 2013. DOI: 10.1080/15389588.2012.682233. PMID: 23259514. 
  36. Ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Dz. U. z 2009 r. Nr 63, poz. 520

Linki zewnętrzne[edytuj]