Pierre Corneille

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pierre Corneille
Ilustracja
Pierre Corneille
Data i miejsce urodzenia 6 czerwca 1606
Rouen
Data i miejsce śmierci 1 października 1684
Paryż
Narodowość francuska
Dziedzina sztuki literatura

Pierre Corneille (ur. 6 czerwca 1606 w Rouen, zm. 1 października 1684 w Paryżu) – francuski dramaturg, ojciec klasycystycznej tragedii. Prawnik z wykształcenia, przez 20 lat pełnił urząd rzecznika królewskiego, niebawem jednak wyrzekł się kariery adwokackiej. Krótki czas należał do grupy „Pięciu Autorów”, których obowiązkiem było pisanie sztuk teatralnych na wyznaczony przez ministra (kardynała Richelieu) temat. W ostatnich latach życia usunięty w cień przez J. Racine’a (sztuka Corneille’a Tytus i Berenika przegrała w pojedynku z wystawianą w tym samym czasie tragedią Racine’a Berenika) i Moliera.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Brat Pierre’a, Thomas Corneille, był również dramaturgiem. Jego siostrzeńcem był Bernard Fontenelle, filozof i religioznawca. Prawnuczka Pierre’a, Charlotte Corday zasztyletowała podczas kąpieli w wannie Jean Paula Marata. Została oskarżona o morderstwo i zdradę swego kraju, a następnie ścięta.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Pierre Corneille urodził się 6 listopada 1606 roku w Rouen w rodzinie mieszczańskiej. Jego dziadek, urzędnik tamtejszego Parlamentu (tj. izby sądowej) w 1584 roku nabył dworek, a ojciec pisarza czternaście lat później kupił posiadłość Petit-Couronne. Rouen było w tym czasie drugim co do wielkości miastem Francji, utrzymującym rozległe stosunki handlowe z zagranicą. Rozkwitowi gospodarczemu towarzyszył ferment kulturalny. Przyszły dramaturg otrzymał solidne wykształcenie w kolegium jezuickim, głównie klasyczne i retoryczne. Za swe łacińskie wiersze zdobył w szkole pierwszą nagrodę literacką. Jezuitom zawdzięczał nie tylko wykształcenie, ale i głęboką, mocno ugruntowaną wiarę. Do końca życia okazywał swym wychowawcom głęboką wdzięczność. Przypuszcza się, że spośród jezuitów wybrał sobie kierownika duchowego. Należał też do Kongregacji Panów (koła dawnych uczniów), która przygotowywała do wstąpienia do Towarzystwa Najświętszego Sakramentu[1][2].

W wieku 18 lat złożył przysięgę adwokacką. Cztery lata później, w 1628 roku, dzięki staraniom ojca, został rzecznikiem interesów królewskich przy Urzędzie Wód i Lasów oraz przy Admiralicji. Związane z tymi funkcjami obowiązki urzędowe pełnił do 1650 roku. Po śmierci ojca zaopiekował się bratem. Przez wiele lat mieszkał w Rouen, gdy jego literackie zatrudnienia tego wymagały, zjawiał się w Paryżu, by porozumieć się z aktorami, wydawcami czy pisarzami, nigdy jednak nie pojawił się na salonach. W młodości przeżył nieszczęśliwą miłość do Katarzyny Hue, córki roueńskiego urzędnika, która darzyła go wzajemnością, dała się jednak przekonać rodzinie do poślubienia lepiej sytuowanego młodzieńca. Uczuciu temu młody poeta poświęcił sporo wierszy, których większość pod koniec życia zniszczył. W jednym z nich pisałː miłości moja, matko moich wierszy.[1][2][3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Corneille zadebiutował na scenie paryskiej, przyjętą życzliwie komedią intrygi Melita (1630). Od początku swej twórczości związał się z trupą Le Noir-Mondory, która ustaliwszy swą pozycję w Paryżu, przyjęła potem nazwę Théâtre du Marais. W roku następnym wystąpił z tragikomedią Klitander. W kolejnych latach wystawiał liczne komedieː Wdowa (1632), Galeria pałacowa (1633), Subretka (1634), wreszcie Plac królewski (1634). W 1635 roku kardynał Richelieu wprowadził młodego, ale coraz bardziej znanego autora, do Towarzystwa Pięciu Autorów, będącego w zamyśle jego twórcy, swego rodzaju komisją do spraw sceny. Corneille'owi od początku źle układała się współpraca z szefem Towarzystwa, Jeanem Chapelainem. Zakończyło ono żywot w 1638 roku.

Wystawiwszy w 1635 roku tragedię Médée i ulubiony przez długi czas dramat czarodziejski L’illusion comique (1636), odniósł swój pierwszy wielki sukces, opartą na źródłach hiszpańskich (Guillén de Castro), tragikomedią heroiczną Cyd (1636), która dzięki romantycznej akcji, wzniosłości charakterów, apoteozie honoru i mistrzostwu języka wzbudziła zachwyt, równocześnie jednak wywołała głośny spór o Cyda, zakończony po myśli wszechwładnego Richelieu'ego.

Lata 1637–1643 są okresem arcydzieł Pierre’a Corneille, w których ukazuje zwycięstwo obowiązku (wobec ojczyzny czy Boga) nad namiętnością, stając się wielkim poetą heroizmu (Horace, 1640, Polyeucte, 1642–1643). Sławę zyskał jako twórca komedii obyczajowych, m.in.: Łgarz (1642). Popularność zyskał dzięki tragediom: Cynna (1643), Andromeda (1650). Napisał też komedię heroikomiczną Don Sanszo z Aragonii (1650). Z utworów następnego dziesięciolecia wyróżnić należy wzorowaną na La verdad sospechosa Alarcona komedię Le menteur (1613–1614), zbliżającą się do dramatu grozy tragedię Rodogune (1644) oraz jedno z arcydzieł poety: Nicomède (1651).

Po niepowodzeniu Pertharite’a (1652) porzucił na czas dłuższy twórczość dramatyczną, przerabiając Imitatio Christi Tomasza a Kempis na wiersz francuski (druk. 1656). Powróciwszy w 1659 do dramatu, napisał do 1674 r. jeszcze jedenaście utworów teatralnych, w których idąc za upodobaniami ówczesnymi, więcej miejsca zostawiał miłości. Niektóre z nich jak: La toison d’or (1660), są właściwie widowiskami. We współzawodnictwie z Jean Baptiste Racinem uległ stary C. (Tite et Berenice 1670) świetniejszemu artyście. Ostatnim jego utworem dramatycznym jest Suréna (1674). Sędziwe lata poety zatrute były troską o chleb powszedni.

Dążąc do wzniosłości heroicznej, bohaterom swym często daje wielkość nadludzką, wyposażając też niejedną z postaci kobiecych w męskie raczej rysy. Podporządkowując się wprowadzonym przez teoretyków jednościom miejsca i czasu, przyczynił się do ich utrwalenia. Język jego jest silnie retoryczny. Twórca tragedii psychologicznej we Francji, pozostał wzorem do początków XIX wieku. Swe teoretyczne poglądy na dramat wypowiedział w przedmowach do swych utworów i w trzech pomieszczonych w wydaniu z 1660 r. rozprawach (sam sporządził pierwsze wydanie zbiorowe swych pism w 1660, ostatnie w 1682).

Corneille przyczynił się w dużym stopniu do odrodzenia teatru we Francji; nawiązał do rygorów starożytnej sztuki dramatycznej: jedności czasu, miejsca i akcji oraz konstrukcji opartej na wzajemnych powiązaniach poszczególnych scen. Odwołując się do koncepcji Arystotelesa, wyeliminował kategorię fatum, kładąc nacisk na umysł i wolną wolę człowieka w wytyczaniu własnej drogi.

Główne dzieło Cyd[edytuj | edytuj kod]

Największe uznanie przyniosła pisarzowi tragikomedia Cyd, w której autor odstąpił od zasady trzech jedności i która wywołała słynną wojnę na pamflety między zwolennikami a przeciwnikami utworu (spór rozstrzygnęła Akademia kardynała Richelieu). Corneille nawiązał tu do postaci historycznego bohatera hiszpańskiego Don Roderyka Diaza de Vivar, który w XI w., walcząc z Maurami, okrył się chwałą i zyskał przydomek Cyd (Pan).

 Osobny artykuł: Cyd (dramat).

Ceniony m.in. za walory językowe, płynność dialogu i rym[potrzebny przypis], Cyd tłumaczony był na język polski przez J.A. Morsztyna, L. Osińskiego i S. Wyspiańskiego.

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • Mélite (1629)
  • Clitandre ou l’Innocence persécutée (1631)
  • La Veuve (1632)
  • La Galerie du Palais (1633)
  • La Suivante (1634)
  • La Place royale (1634)
  • Médée (1635)
  • L’Illusion comique (1636)
  • Le Cid (1637, Cyd, 1704)
  • Horace (1640, Horacjusze, 1802)
  • Cinna ou la Clémence d'Auguste (1641, Cynna, 1806)
  • Polyeucte (1642, Polieukt, 1836)
  • Le Menteur (1644)
  • La Mort de Pompée (1643)
  • Rodogune (1644)
  • La Suite du Menteur (1645)
  • Théodore (1646)
  • Héraclius (1647)
  • Don Sanche d’Aragon (1649)
  • Andromède (1650)
  • Nicomède (1651)
  • Pertharite (1651)
  • Œdipe (1659)
  • La Toison d'or (1660)
  • Sertorius (1662)
  • Sophonisbe (1663)
  • Othon (1664, Otto, 1744)
  • Agésilas (1666)
  • Attila (1667)
  • Tite et Bérénice (1670)
  • Psyché (1671)
  • Pulchérie (1672)
  • Suréna (1674)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Brandwajn 1968 ↓, s. 20-24
  2. a b Couton 1974 ↓, s. 350-351
  3. Lanson 1963 ↓, s. 149

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rachmiel Brandwajn: Corneille i jego Cyd. Warszawa: Czytelnik, 1968.
  • Gustave Lanson, Paul Tuffrau: Historia literatury francuskiej w zarysie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963.
  • Gustave Couton: Corneille. W: Literatura francuska. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934–1939)
  • Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (1924-1927)
  • Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962-1969)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]