Plac na Groblach w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
POL Kraków COA.svg Kraków
plac
na Groblach
Stare Miasto
Widok z ul. Tarłowskiej
Widok z ul. Tarłowskiej
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Tarłowska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Straszewskiego
Ikona ulica z lewej.svg ul. Powiśle
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
plac  na Groblach
plac na Groblach
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
plac  na Groblach
plac na Groblach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac  na Groblach
plac na Groblach
Ziemia50°03′24,5″N 19°55′59,6″E/50,056800 19,933230

Plac na Groblach – plac w centrum Krakowa, w pobliżu Wisły, Plant i Wawelu. Miejsce spotkań i temat piosenek m.in. Piwnicy pod Baranami, miejsce zamieszkania wielu znanych Krakowian.

Historia powstania[edytuj]

Grobla pod Wawelem, która dała nazwę placowi.
Browar Królewski na zdjęciu z końca XIX wieku (ul. Powiśle), fragment Placu na Groblach widoczny po prawej
Kamienica nr 6 przy Placu na Groblach w Krakowie. Budynek powstał w 1860 roku.

Do połowy XIX wieku środek placu zajmował staw będący dawnym portem wiślanym. Zachodnią część placu nazywano od połowy XIX wieku ulicą Portową. Obecny, owalny zarys placu wykształcił się w XVIII-XIX w. Przed końcem II wojny światowej, plac stanowił zajezdnię autobusów.

Plac (nazywany w XIX w. "Nowym Światem"), na którym odbywały się targi końskie, powstał w XIX w. Wcześniej na terenie tym znajdowały się stawy i mokradła (stopniowo osuszane i zastępowane przez drewnianą, parterową i chaotyczną zabudowę), w średniowieczu płynęła tędy Rudawa - odnoga Wisły odprowadzająca wodę oraz nieczystości z fos biegnących u podnóża murów miejskich. Nazwa placu pochodzi od grobli odcinających tę odnogę. Nazwę Groble nosiła początkowo ulica położona we wschodniej części późniejszego placu (I połowa XIX w).

Dni, w które mogły odbywać się targi końskie określał regulamin targowy z końca XIX wieku. Paragraf 58, pkt. b stanowił: „Targi końskie odbywają się co wtorek każdego tygodnia a w razie gdyby na ten dzień przypadało święto uroczyste, targ odbywa się w następnym dniu powszednim”. W drugiej połowie XVIII w. plac stanowił jurydykę, będącą własnością Tarłów, potem dzierżawioną przez Hugo Kołłątaja, a jeszcze później należącą do Sieniawskich[1].

Zabudowa[edytuj]

Dom Karola Tichego

Najbardziej znanym budynkiem przy Placu na Groblach jest gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (nr 9), zaprojektowany w 1896 roku przez Józefa Sarego i wybudowany w latach 1897-1899. W jej herbie jest krzyż maltański – Nowodworski służył bowiem w Zakonie Kawalerów Maltańskich.

Większość kamienic została wybudowana pod koniec XIX i na początku XX wieku. Na rogu placu Na Groblach i ul. Powiśle znajduje się jedyny zachowany fragment wyburzonego w 2002 r. Browaru Królewskiego, w który wmurowano drewniany wodowskaz oraz trzy tablice prezentujące poziom wody podczas powodzi w Krakowie w 1813, 1876 i 1903 r. Budynek browaru, na którego miejscu stoi obecnie hotel Sheraton, wyburzono pomimo figurowania obiektu w rejestrze zabytków. Projektant hotelu, prof. Andrzej Kadłuczka określił wyburzenie browaru mianem "wymiany substancji zabytkowej"[2].

Znani mieszkańcy[edytuj]

Przy Placu na Groblach (nr 12) mieszkał przez ok. 50 lat u Janiny Garyckiej znany krakowski artysta i organizator Piwnicy pod Baranami, Piotr Skrzynecki. W tej samej kamienicy mieszkał prezes Federacji Rodzin Katyńskich Andrzej Sariusz-Skąpski.

Z kolei w kamienicy pod nr. 3 mieszkanie miał Karol Tichy, krakowski malarz, artysta i pedagog. W kamienicę tę wmurowano tablicę upamiętniającą reportera, publicystę i dyplomatę Ksawerego Pruszyńskiego który również był jej lokatorem.

W roku 1945, na pierwszym piętrze kamienicy nr 19, w mieszkaniu nr 20, mieszkała Wanda Adamczyk (z domu Milczanowska) i jej matka, Anna Milczanowska, które w czasie wojny udzieliły pomocy Marii Bester (z d. Langdorf, wówczas ok. 30-letniej) oraz jej teściowej, Esterze Langdorf. Obie Żydówki znalazły w mieszkaniu Milczanowskich schronienie.

Piwnica pod Baranami[edytuj]

Wspomniane mieszkanie Janiny Garyckiej w kamienicy nr 12 było częstym miejscem zakrapianych alkoholem spotkań artystów związanych z Piwnicą pod Baranami – krakowskim kabaretem założonym m.in. przez Piotra Skrzyneckiego. Na czterdziestolecie kabaretu powstała nawet piosenka autorstwa Zbigniewa Książka (słowa) i Zygmunta Koniecznego (muzyka) pt. O Groblach, na Groblach. Istnieje również inny utwór – Plac na Groblach Zbigniewa Książka (słowa) i Jana Kantego Pawluśkiewicza (muzyka), wykonywany niegdyś m.in. przez Grzegorza Turnaua.

Infrastruktura[edytuj]

Plac na Groblach był zajmowany (przez wiele lat) przez boiska szkolne. Od września 2007 roku do 9 grudnia 2009 roku na placu trwała budowa pierwszego w Krakowie podziemnego parkingu, który jest obecnie największym tego typu obiektem w okolicy Wawelu. Może pomieścić ponad 600 samochodów. W części naziemnej parkingu odtworzone zostały ogólnodostępne boiska do piłki nożnej i siatkówki oraz bieżnia. Oprócz tego powstał budynek Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków - Śródmieście. Otwarcie parkingu odbyło się 9 grudnia 2009 roku.

Przypisy

  1. Plac Na Groblach (pol.). onet.pl. [dostęp 2013-01-23].
  2. Co oznacza ,wymiana substancji zabytkowej"? (pol.). onet.pl. [dostęp 2013-01-23].

Linki zewnętrzne[edytuj]