Polarna czapa lodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ziemia widziana ze statku Apollo 17, z widoczną południową czapą polarną.

Polarna czapa lodowaobszar okołobiegunowy planety (lub księżyca planety), pokryty lodem. Termin ten obejmuje zarówno obszar pokryty lądolodem, jak też lód morski. Na Ziemi występują one w Arktyce i Antarktyce.

Polarne czapy lodowe może tworzyć zarówno lód wodny, jak też inne substancje występujące w stanie stałym w obszarze podbiegunowym danego ciała niebieskiego; na Marsie, oprócz wody, czapy polarne tworzy zestalony dwutlenek węgla[1].

Ziemskie czapy polarne[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: ArktykaAntarktyka.

Na Ziemi czapy lodowe pokrywają kontynent Antarktydy (południowa) i Ocean Arktyczny wraz z wyspą Grenlandią (północna). Ich zasięg zmienia się w ciągu roku, jak też na przestrzeni wielu lat. W związku z ociepleniem klimatu, obserwuje się zmniejszanie zasięgu pokrywy lodowej, zwłaszcza w obszarze Arktyki. W historii geologicznej zasięg czap polarnych ulegał znacznym wahaniom, w okresach zlodowaceń obejmowały one znaczną część obu półkul[2][3], ale bywały też okresy gdy Ziemia nie posiadała czap polarnych, a w regionach podbiegunowych panował klimat umiarkowany[4][5]. Lądolód, bardzo rozległy w plejstocenie, ogranicza się obecnie do Antarktydy i fragmentu Patagonii na półkuli południowej, na półkuli północnej pozostał lądolód grenlandzki. Przy dzisiejszym układzie kontynentów nawet całkowite stopienie czap lodowych nie spowodowałoby znacznego zmniejszenia powierzchni lądów na Ziemi, ale dotknęłoby wiele gęsto zamieszkanych, nizinnych obszarów nadmorskich[6].

Marsjańskie czapy polarne[edytuj | edytuj kod]

Mars widziany przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a, z widoczną północną czapą polarną.
 Osobne artykuły: Planum BoreumPlanum Australe.

Mars również posiada czapy polarne na obu biegunach, przy czym północna ma większy zasięg. Są one złożone z zamarzniętej wody z dodatkiem dwutlenku węgla, czyli suchego lodu. Ze względu na nachylenie osi obrotu Marsa podobne do ziemskiego, na obu planetach występują podobne pory roku. W czasie marsjańskiej zimy w północnej okolicy podbiegunowej powstaje warstwa zamarzniętego dwutlenku węgla o miąższości 1 metra, która sublimuje całkowicie w lecie; zimowa warstwa suchego lodu na południu jest osiem razy grubsza i nie znika całkowicie nawet w lecie[1]. Szczeliny widoczne w północnej czapie lodowej, w tym wielki kanion Chasma Boreale, ukazują liczne warstwy lodu i pyłu naniesionego przez burze piaskowe.

Czapy polarne na księżycach Układu Słonecznego[edytuj | edytuj kod]

Czapy lodowe, złożone głównie z lodu wodnego, posiada krążący wokół Jowisza Ganimedes, największy księżyc w Układzie Słonecznym. Ich istnienie (i brak czapy polarnej na podobnej wielkości księżycu Kallisto) może być związane z dawną aktywnością geologiczną Ganimedesa[7], lub też z uderzeniami cząstek plazmy poruszającej się w polu magnetycznym Jowisza[8].

Także na Trytonie, księżycu Neptuna, sonda Voyager 2 zaobserwowała rozległą południową czapę polarną. Tworzy ją zestalony azot i metan[9]. Czapa lodowa występuje prawdopodobnie również na Plutonie[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Mars Polar Regions. Windows to the Universe, 2008-07-07. [dostęp 2011-02-23].
  2. Paleomap Project: Last Ice Age
  3. Paleomap Project: Late Carboniferous Climate
  4. Paleomap Project: Early Eocene Climate
  5. Paleomap Project: Late Triassic Climate
  6. "What If All the Ice Melts?" Myths and Realities
  7. Edward J. Shaya, Carl B. Pilcher. Polar cap formation on Ganymede. „Icarus”. 58 (1), s. 74-80, kwiecień 1984. DOI: 10.1016/0019-1035(84)90098-8. 
  8. R.E. Johnson. Polar ‘‘Caps’’ on Ganymede and Io Revisited. „Icarus”. 127, s. 469-471, 1997. [dostęp 2011-02-22]. 
  9. The Poles of Triton. Windows to the Universe, 2009-04-21. [dostęp 2011-02-22].
  10. New Horizons Sees More Detail as It Draws Closer to Pluto. W: New Horizons [on-line]. The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory, 2015-05-27. [dostęp 2015-06-07].