Porcelana wiedeńska
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Service_set_-_a_tray_and_two_jugs.jpg/280px-Service_set_-_a_tray_and_two_jugs.jpg)
Porcelana wiedeńska – porcelana produkowana w manufakturze w Wiedniu w latach 1718–1864.
Założycielem drugiej po Miśni manufaktury europejskiej porcelany był Holender Claudius Innocentius du Paquier , któremu w 1718 cesarz Karol VI przyznał monopol produkcji i sprzedaży porcelany na terytorium swojego państwa na okres 25 lat. Jeszcze w tym samym roku du Paquier otworzył swoją wytwórnię w Rossau (część dzisiejszego Alsergrund) w Wiedniu. Tajemnicę produkcji porcelany udało mu się uzyskać przekupując pracowników Miśni, Christopha Conrada Hungera i Samuela Stöltzela , którzy jednak już w 1720 opuścili Wiedeń, ponieważ nowa manufaktura nie odniosła komercyjnego sukcesu. Porcelanowej masie uzyskiwanej w Wiedniu daleko było do czystej bieli miśnieńskiej porcelany i w 1727 du Paquier zbankrutował, po czym mimo kilku udzielonych przez rząd pożyczek w 1744, kiedy to wygasł jego pierwotny patent, musiał sprzedać wytwórnię cesarzowej Marii Teresie[1][2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Grassi_Familie_des_Erzherzog_Leopold_KGM_HF351.jpg/220px-Grassi_Familie_des_Erzherzog_Leopold_KGM_HF351.jpg)
Wytwórnia została wówczas przemianowana na Cesarską Manufakturę Porcelany (niem. Kaiserliche Porzellanmanufaktur), zaś jej dyrektorem został Karl Mayerhofer. Od 1747 jej mistrzem modelarskim był Johann Josef Niedermayer , który pozostał na tym stanowisku do 1784. Odkrycie złóż kaolinu w Schmöllnitz i korzystanie z pokładów gliny nieopodal Passau pozwoliły od 1749 na produkcję białej masy porcelanowej lepszej jakości. Generalnie od początku istnienia wytwórni tutejsza porcelana naśladowała produkcję miśnieńską i podążając za nią w połowie XVIII wieku dekoracja o charakterze barokowym ustąpiła miejsca lżejszej, delikatnej dekoracji w stylu rokokowym. Rollwerki i rocaille używane na wszelkiego typu naczyniach i podstawach figur stały się znakiem rozpoznawczym wiedeńskiej porcelany pomiędzy rokiem 1750 a 1760. W tym okresie manufaktura wygrała komercyjną rywalizację z Miśnią zdobywając nowe rynki eksportowe i w drugiej połowie XVIII wieku adaptując styl neoklasyczny wywodzący się z wytwórni w Sèvres[1][3].
Pod kierownictwem Conrada von Sorgenthala , który był kierownikiem wytwórni w latach 1784 do 1805, osiągnęła ona szczyt swojego ekonomicznego i artystycznego rozwoju. W 1799 zatrudniano pięciuset pracowników (w 1744 było ich zaledwie dwudziestu), w tym stu pięćdziesięciu malarzy. Produkcja obejmowała zwykłą zastawę stołową oraz luksusowe neoklasyczne serwisy dekorowane barwnymi miniaturami. Rudobrunatny kolor i wypukłe złocenia były charakterystyczne dla ówczesnych wiedeńskich naczyń. Najważniejszym modelerem był Anton Grassi , który zastąpił Niedermayera na jego stanowisku w 1784. Rokokowe figurki zakochanych par ustąpiły miejsca typowym neoklasycznym figurom z biskwitu, głównie o tematyce antycznej[1][4].
W 1806 dyrektorem wytwórni został Matthias Niedermayr, syn Johanna Josefa Niedermayera. Był on związany z manufakturą od 1771 i dzięki dogłębnej znajomości jej działalności był w stanie utrzymać ją w trudnych czasach wojen napoleońskich. Ani jemu, ani jego następcom nie udało się jednak zahamować powolnego upadku wytwórni, która utraciła dostęp do surowców i borykała się z rosnącą konkurencją porcelany czeskiej. Ostatecznie cesarz Franciszek Józef podjął decyzję o zamknięciu manufaktury, co ogłoszono 22 sierpnia 1864[1]. W tym ostatnim okresie działalności wykonano niewiele wartościowych prac i można zaobserwować stałe obniżanie się jakości wyrobów[5].
Po zamknięciu wytwórni w Wiedniu otwarto szereg mniejszych przedsięwzięć zajmujących się produkcją porcelany i kompania Wahliss (zob. Ernst Wahliss ) kontynuowała tradycje Cesarskiej Manufaktury Porcelany, korzystając z jej modeli i aż do 1894 wytwarzając podobne naczynia[1].
-
Spodek z dekoracją malarską wykonaną przez Ignaza Bottengrubera, 1726 ze zbiorów Metropolitan Museum of Art.
-
Waza z pokrywką i podstawką z dekoracją w stylu chinoiserie oraz złotym obramowaniem Laub und Bandelwerk (liściasto–taśmowym), ok. 1730–40 ze zbiorów Rijksmuseum
-
Kubek z pokrywką i spodek z dekoracją malarską wykonaną przez Antona Kothgassera, około 1800 ze zbiorów Metropolitan Museum of Art
-
Filiżanka i spodek z widokiem Puław i Sieniawy z dekoracją malarską zaprojektowaną prawdopodobnie przez Józefa Richtera, ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e Gabriele Ramsauer: Vienna. IV. Centre of Production 3. Porcelain. Grove Art Online, 2003. (ang.).
- ↑ Savage 1977 ↓, s. 189–190.
- ↑ Savage 1977 ↓, s. 190.
- ↑ Savage 1977 ↓, s. 197.
- ↑ Savage 1977 ↓, s. 198.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Gabriele Ramsauer: Vienna. IV. Centre of Production 3. Porcelain. Grove Art Online, 2003. (ang.).
- George Savage: Porcelana i jej historia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977. ISBN 978-0300098358.