Puławy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Puławy (ujednoznacznienie).
Puławy
miasto i gmina
Ilustracja
Pałac Czartoryskich
Herb Flaga
Herb Puław Flaga Puław
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat puławski
Data założenia początek XVI w.
Prawa miejskie 1906
Prezydent Janusz Grobel
Powierzchnia 50,49 km²
Wysokość 115 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

48 114[1]
952,9 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 24-100 do 24-130
Tablice rejestracyjne LPU
Położenie na mapie powiatu puławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu puławskiego
Puławy
Puławy
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Puławy
Puławy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Puławy
Puławy
Ziemia51°24′59″N 21°58′09″E/51,416389 21,969167
TERC (TERYT) 0614011
SIMC 0956810
Urząd miejski
ul. Lubelska 5
24-100 Puławy
Strona internetowa
BIP

Puławy (jid. ‏פּילעװ‎, Pilew) – miasto w zachodniej części województwa lubelskiego w pobliżu granicy województwa mazowieckiego, położone nad Wisłą, na skraju Małopolskiego Przełomu Wisły.

Ośrodek przemysłowy (przemysł chemiczny, budowlany, farmaceutyczny itp.), naukowy (5 instytutów naukowo-badawczych, szkolnictwo wyższe), turystyczno-kulturalny: będące częścią trójkąta turystycznego Puławy – Kazimierz DolnyNałęczów[2], ponadto ośrodek: muzealnictwa (pierwsze muzeum na ziemiach polskich, a zarazem najstarsze muzeum w Europie Środkowej), węzeł komunikacyjny (port rzeczny, 2 przeprawy mostowe, główne szlaki komunikacji drogowej i kolejowej).

Na terenie miasta znajduje się podstrefa Specjalnej Strefy Ekonomicznej Starachowice, obejmująca obszar 106,7 ha i zagospodarowana w ponad 16%[3].

31 grudnia 2016 roku miasto liczyło 48 408 mieszkańców[4].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Puławy leżą w zachodniej części województwa lubelskiego, na Nizinie Mazowieckiej tuż przy granicy z Wyżyną Lubelską, która przebiega przez Parchatkę (według Jerzego Kondrackiego), nad prawym brzegiem Wisły, niedaleko od najdalej wysuniętego na wschód jej zakola, w sąsiedztwie Kazimierskiego Parku Krajobrazowego. Historycznie położone były w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej). W granicach miasta wpada do Wisły rzeka Kurówka. Miasto często bywa wiązane z pobliskimi Kazimierzem Dolnym i Nałęczowem, wspólnie określanymi mianem trójkąta turystycznego.

Powierzchnia miasta wynosi 50,49 km².

Panorama widoku na miasto znad rzeki Wisły, w oddali Zakłady Azotowe Puławy
Panorama widoku na miasto znad rzeki Wisły, w oddali Zakłady Azotowe Puławy

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2004[5] Puławy mają obszar 50,61 km², w tym:

  • użytki rolne: 12%
  • użytki leśne: 21%
  • grunty pod zbiornikami wodnymi, rzekami, rowami: 3%
  • tereny pod zabudowę: 9%
  • ulice, tereny kolejowe i inne tereny komunikacyjne: 3%
  • tereny parkowe i zieleńce: 0,5%
  • tereny osiedlowe niezabudowane: 1%
  • tereny różne: 2%

Miasto stanowi 5,42% powierzchni powiatu.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie nazwy miasta nie jest do końca jasne ani oficjalnie potwierdzone. Z racji pierwotnego usytuowania osady nad Wisłą, sądzi się, iż nazwa Puławy pochodzi od pojęć związanych z rzeką. Uważa się, iż słowo Puławy może pochodzić od nadwiślańskich łęgów zwanych pulwami. Inne hipotezy zakładają, że nazwa pochodzi od staropolskiego słowa pławy, co znaczy przeprawiać się przez rzekę, lub od słowa pława, czyli boja oznaczającą mieliznę. Możliwe, iż nazwa Puławy wzięła się od słowa pławia, co oznacza prąd rzeczny, nurt[6]. Podobno po raz pierwszy nazwa Pollavy pojawiła się w formie pisanej już w XV wieku i miała oznaczać przejście przez rzekę, bród[7].

Nazwę miasta wyjaśnia też opowieść ludowa. Jak mówi legenda, Zawisza Czarny zmęczony podróżą zatrzymał się w osadzie, aby odpocząć. Kiedy usiadł na ławce, ta pod jego ciężarem złamała się na pół. Rycerz wtedy krzyknął: – A niech to będzie pół ławy!

Historia miasta[edytuj | edytuj kod]

Historia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Wieś Pollawy notowana była po raz pierwszy w 1489 r.[8]

  • następnie w 1552 r. opisana jako Pulławi
  • W 1563 r. zapisano ją Pułławi
  • zaś w 1580 r. Pulawi[8]
  • W 1603 r. są to już Puławy
  • Podobnie pisano tę wieś w XVII-XVIII w.
  • W drugiej połowie XVIII w. i początku XIX w. Puławy stanowiły ważne centrum kultury, którego ogniskiem był dwór Czartoryskich.
  • W następstwie klęski powstania listopadowego zostały skonfiskowane przez władze carskie, zaś w 1846 r. zmieniono ich nazwę na Nowa Aleksandria.
  • Nowa Aleksandrya w 1887 r.
  • zaś Nowo-Aleksandrya w 1899 r[8]
  • W 1906 r. miejscowość uzyskała prawo miejskie, zaś po I wojnie światowej przywrócono pierwotną nazwę (Spis 1921 78), która obowiązuje do dzisiaj.

Lubomirscy i Czartoryscy[edytuj | edytuj kod]

Wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie lubelskim województwa lubelskiego[9].

Od 2. połowy XVII w. Puławy znajdowały się w posiadaniu Lubomirskich. Marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski w latach 1676–1679 wybudował tutaj swoją letnią rezydencję. Jego córka Elżbieta w 1687 r. wniosła Puławy jako wiano do małżeństwa z Adamem Mikołajem Sieniawskim, późniejszym hetmanem wielkim koronnym. Jego sympatia dla Augusta II Mocnego sprowadziła na Puławy w 1706 r. zniszczenia podczas tzw. „drugiego potopu szwedzkiego”.

W 1731 r. córka Sieniawskiego Maria Zofia wyszła za mąż za wojewodę ruskiego Aleksandra Augusta Czartoryskiego. Od tego momentu Puławy na 100 lat stały się własnością familii, jak określano wtedy rodzinę Czartoryskich. W tym czasie miejscowość przeżyła swój złoty wiek. W 1761 r. syn Augusta, Adam Kazimierz, poślubił Izabelę Flemming, jedyną dziedziczkę majątku po podskarbim wielkim litewskim Janie Jerzym Flemmingu. W 1784 r., po śmierci Augusta, Adam i Izabela przenieśli się do Puław. W ciągu następnych lat powstało tutaj konkurujące ze stolicą centrum życia kulturalnego i politycznego. Miejscowość zyskała przydomek Polskie Ateny. Na dworze puławskim przebywali niemal wszyscy znani przedstawiciele epoki: Grzegorz Piramowicz, Franciszek Dionizy Kniaźnin, Julian Ursyn Niemcewicz, Adam Naruszewicz, Jan Paweł Woronicz, Franciszek Karpiński, Franciszek Zabłocki, Jan Piotr Norblin, Marcello Bacciarelli, Kazimierz Wojnakowski. Okres rozbiorów przyniósł dla Puław kolejne zniszczenia. W odwecie za wsparcie udzielone Kościuszce przez Czartoryskich w 1794 r. wojska rosyjskie zniszczyły puławską rezydencję i splądrowały okoliczne wsie.

Odbudowę rozpoczęła w 1796 r. księżna Izabela. Wykorzystała przy tym talent architekta Piotra Aignera, przebudowując nie tylko rezydencję, ale też wznosząc szereg budowli ogrodowych w przylegającym do pałacu parku. Romantyczny charakter parku podkreślała m.in. obecność etatowego pustelnika mieszkającego w grocie, a wynajętego przez Izabelę Czartoryską. W jednej z budowli ogrodowych, w Świątyni Sybilli, w 1801 r. księżna założyła pierwsze w Polsce muzeum, gromadzące pamiątki narodowe. W 1816 roku księżna Maria Wirtemberska, siostra księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, napisała w Puławach powieść Malwina, czyli domyślność serca, uznawaną za pierwszą polską powieść psychologiczno-obyczajową, z wątkami autobiograficznymi.

W 1828 r. polski inżynier wojskowy gen. Ignacy Prądzyński proponował dowództwu wzniesienie fortyfikacji strzegących przepraw przez Wisłę w Puławach. Ostatecznie fortyfikacje wybudowano, ale w Dęblinie[10]. Koniec złotego wieku Puław przyniosło powstanie listopadowe. Tutaj pułkownik Juliusz Małachowski dokonał brawurowego napadu na koszary rosyjskie, a także 2 marca 1831 roku rozegrała się zwycięska dla powstańców bitwa pod Puławami.

Po upadku powstania Czartoryscy zostali zmuszeni do emigracji, a majątek uległ konfiskacie. Puławy stały się spokojną, prowincjonalną miejscowością. W roku 1842 dla zatarcia śladów polskości, władze rosyjskie przemianowały Puławy na Nową Aleksandrię. Zapoczątkowany został rozwój placówek naukowo-oświatowych. Kolejno tworzono: w 1844 r. Instytut Wychowania Panien; w 1862 r. Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny, zamknięty po upadku powstania styczniowego; w 1869 r. Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1906 r. Puławy otrzymały prawa miejskie. W następnym roku do miasta włączono pobliskie wsie: Mokradki oraz Puławską Wieś. W roku 1915 miasto opuściły wojska rosyjskie, potem austriackie. W czasie I wojny światowej Puławy doznały znacznych zniszczeń. W okresie międzywojennym zaczął rozwijać się przemysł, oprócz tego w miejsce dawnego Instytutu Rolniczego, utworzono Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego. Powierzchnię miasta powiększono w 1933, przyłączając do niego Włostowice, Rudę Las, Rudę Czechowską oraz Wólkę Profecką[11]. Rozwój miasta przerwał wybuch II wojny światowej, w której zginęła trzecia część mieszkańców.

W 1944 roku Puławy zostały zdobyte przez Armię Czerwoną i przez współdziałających z nią żołnierzy Armii Krajowej[12]. 24 kwietnia 1945 roku zgrupowanie organizacji Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość pod dowództwem Mariana Bernaciaka ps. „Orlik” rozbiło miejscowy Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego[13]. Ofiary z okresu II wojny światowej upamiętnia odsłonięty w 1963 na cmentarzu wojennym Pomnik Poległych i Pomordowanych autorstwa Adama Prockiego[14].

Powojenną historię zdominowała decyzja o budowie Zakładów Azotowych, podjęta przez polskie władze w 1960 r. Po tej dacie nastąpił znaczny wzrost liczby ludności, zmienił się także charakter miejscowości. Z małego miasteczka Puławy stały się miastem przemysłowym.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Burzliwe dzieje Puław pozostawiły po sobie liczne zabytki. W zasadzie wszystkie znajdują się w kompleksie pałacowo-parkowym, leżącym w pobliżu skarpy wiślanej.

Park[edytuj | edytuj kod]

Pałac Czartoryskich od strony dziedzińca

Najbardziej okazały jest pałac Czartoryskich, wzniesiony pierwotnie przez Lubomirskich według barokowego projektu Tylmana z Gameren w latach 1676–1679. Do dzisiaj z tamtej budowli pozostało przyziemie od strony Łachy Wiślanej i sień na parterze za wejściem głównym. Spalony w 1706 r. przez Szwedów, pałac odbudowali w latach 1722–1736 Sieniawscy i Czartoryscy, według rokokowego projektu Jana Zygmunta Deybla. Ostatecznie w latach 1785–1810 pałac został przebudowany w stylu klasycystycznym przez Czartoryskich według projektu Chrystiana Piotra Aignera. Wnętrza centralnej – zabytkowej części pałacu w 2005 roku zostały udostępnione dla zwiedzających. Pałac Czartoryskich jest siedzibą Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego.

Pałac otacza park krajobrazowy o powierzchni 30 ha. Pierwotnie został założony przez Lubomirscy, jako park regularny, i od tamtego czasu podążał za zmianami stylu puławskiej rezydencji. W latach 1731–1736 przybrał styl francuski. W latach 1798–1806 księżna Izabela zmieniła go w ogród romantyczny w stylu angielskim, umieszczając w nim szereg budowli ogrodowych i rzeźb. W tym stanie park przetrwał do dzisiaj.

Świątynia Sybilli, zbudowana na wzór antycznej świątyni Westy w Tivoli pod Rzymem

Najciekawsza budowla znajdująca się w parku to Świątynia Sybilli (d. Świątynia Pamięci), wybudowana w latach 1798–1801 według projektu Aignera na wzór antycznej świątyni Westy w Tivoli pod Rzymem. W roku 1801 Izabela Czartoryska założyła tutaj pierwsze w Polsce muzeum, mające pobudzać patriotyzm w okupowanej Polsce.

Domek gotycki w Parku Czartoryskich

Niedaleko Świątyni Sybilli znajduje się Dom Gotycki, wybudowany w latach 1800–1809 również według projektu Aignera, otwarty z okazji pobytu w Puławach Józefa Poniatowskiego. Jest on obecnie siedzibą Muzeum Regionalnego PTTK. Obok Domku Gotyckiego stoi kopia rzeźby Tankred i Klorynda. Listę zabytków w parku uzupełniają:

  • kościół Wniebowzięcia NMP, wzniesiony w latach 1800–1803 na wzór rzymskiego Panteonu, od 1919 r. pełni rolę świątyni parafialnej,
Pałac Marynki (1790-94) zbudowany dla Marii Wirtemberskiej
Brama rzymska w zespole pałacowo-parkowym

Miasto[edytuj | edytuj kod]

  • Budynek dawnego magistratu miejskiego
  • Budynek starostwa powiatowego
  • Dawna cerkiew pw. Świętej Trójcy (obecnie kościół pw. Matki Bożej Różańcowej)
  • Karczma „Pod Pielgrzymem”
  • Kościół katolicki pw. św. Józefa

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Puław.

Dane z 31 grudnia 2010[15]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 48 578 100 25 910 53,3 22 668 46,7
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
962,1 513,2 449,0
liczba mieszkańców w wieku 0–9 lat 4443 2129 2314
liczba mieszkańców w wieku 10–19 lat 5515 2659 2856
liczba mieszkańców w wieku 20–29 lat 6739 3344 3395
liczba mieszkańców w wieku 30–39 lat 6543 3288 3255
liczba mieszkańców w wieku 40–49 lat 6214 3251 2963
liczba mieszkańców w wieku 50–59 lat 7315 4139 3176
liczba mieszkańców w wieku 60–69 lat 6577 3907 2670
liczba mieszkańców powyżej 70 roku życia 5232 3193 2039
  • Piramida wieku mieszkańców Puław w 2014 roku[1]:
Piramida wieku Pulawy.png

Budżet[edytuj | edytuj kod]

Budżet na 2018 rok[16]

Opis Budżet
dochody 275 868 991 zł
wydatki ogółem 289 264 603 zł
wydatki na inwestycje 76 044 800 zł

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od połowy XIX wieku w Puławach lokowane były instytucje naukowe. Obecnie ich lista jest następująca:

Oddziały:

Od 1993 Zakład Doświadczalny Echo-Son SA (45% własność IPPT PAN, 55% pracownicy TECHPAN)[18]. Obecnie Echo-Son zaangażowane są w konstruowanie wyrafinowanej aparatury ultrasonograficznej (USG)[18].

W roku 2008 puławskie instytuty naukowo-badawcze, Urząd Miasta Puławy oraz Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. K. Pułaskiego w Radomiu wystąpiły z inicjatywą utworzenia Puławskiego Parku Naukowo-Technologicznego na terenie Puławskiej dzielnicy Azoty. W rezultacie podjętych działań powstaje nowoczesna baza naukowo-dydaktyczna, której koszt budowy wynosić będzie 79 mln złotych. Kompleks będzie mieścić w swoich murach m.in. 4 Wydziały UTH w Radomiu, na których będą prowadzone studia w formie stacjonarnej i zaocznej. Ostatecznie nie doszło do realizacji pomysłu utworzenia wydziałów UTH. W roku 2013 została podpisana umowa między Uniwersytetem Marii Curie Skłodowskiej a Zakładami Azotowymi o utworzeniu jednostki uczelnianej wraz z organizacją kierunku Chemia Techniczna oraz współpracy naukowej uczelni z puławskimi instytucjami naukowymi[19]. W październiku 2014 roku studia rozpoczęli pierwsi studenci Wydziału Zamiejscowego UMCS w Puławach.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Puławach znajduje się 8 szkół podstawowych, 7 gimnazjów, 7 liceów ogólnokształcących, 8 zespołów szkół, jedna szkoła muzyczna I stopnia, Medyczne Studium Zawodowe oraz 5 szkół specjalnych. Ponadto w Puławach prowadzone są studia językowe w Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych. Studia Doktoranckie prowadzone są m.in. w Państwowym Instytucie Weterynarii, Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa etc. W 2014 roku nastąpiło otwarcie na miejscu istniejącej w latach 1997–2014 Puławskiej Szkoły Wyższej przez Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie Wydziału Zamiejscowego UMCS w Puławach który kształci stacjonarnie i niestacjonarnie na kierunkach:

  • Administracja Publiczna
  • Chemia Techniczna
  • Fizjoterapia (wspólnie z Uniwersytetem Medycznym w Lublinie)

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Zespół kaplicy pałacowej, obecnie kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w zespole pałacowo-parkowym
Kościół parafialny Matki Boskiej Różańcowej (dawna cerkiew garnizonowa)

Na terenie Puław działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

  • zbór Puławy-Niwa (w tym grupa języka romani)
  • zbór Puławy-Chemia
  • zbór Puławy-Zachód

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Puławach dzieciństwo spędził Bolesław Prus. W 1884 r. napisał Pleśń świata, jedną z najkrótszych swoich nowel, której akcję umieścił w pobliżu Świątyni Sybilli. W felietonie natomiast zatytułowanym Kartki z podróży.Puławy opisał osadę Puławy.

W latach osiemdziesiątych XX wieku w Puławach istniała prężna scena punkrockowa. Tu działały m.in. zespoły Trafo i Siekiera. Jego pierwszy wokalista, Tomasz Budzyński, po odejściu z Siekiery założył m.in. zespół Armia.

Od 2000 r. Puławy mają swój własny hejnał miejski. Autorem melodii jest znany polski jazzman Henryk Majewski[22].

Radio[edytuj | edytuj kod]

  • Twoje Radio Puławy – 1062 kHz AM (MW)
  • Radio Puławy 24 (rozgłośnia internetowa oraz nadająca na 97,2 FM – moc nadajnika 1 kW)
  • LPU Radio – internetowa rozgłośnia radiowa

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • LPUTV
  • TVK Puławy
  • Telewizja Puławy – telewizja internetowa

Internet bezpłatny[edytuj | edytuj kod]

Puławy dysponują bezprzewodowym, publicznym i bezpłatnym dostępem do internetu, jest on realizowany w technologii Wi-Fi 802.11g. Aktualnie na infrastrukturę sieciową (o nazwie hotspot.um.pulawy.pl) składa się 20 nadajników w różnych częściach miasta.

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • „Tygodnik Powiśla”
  • „Teraz Puławy” – dodatek do Dziennika Wschodniego
  • „Wspólnota Puławska”

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Kino[edytuj | edytuj kod]

  • Kino „Sybilla” – kino w 2009 r. zmodernizowało sprzęt. Od tego czasu jest możliwość oglądania wybranych filmów 3D przy użyciu specjalnych okularów.

Teatr[edytuj | edytuj kod]

  • Puławski Ośrodek Kultury „Dom Chemika” – w trakcie przebudowy

Organizacje patriotyczne i pro-obronne[edytuj | edytuj kod]

  • Związek Strzelecki oddział Puławy im. 15 pułk. piechoty „Wilków” Armii Krajowej.
  • Związek Harcerstwa Polskiego w Puławach.

W latach 1985–1990 w Puławach działało Harcerskie Centrum Komputerowe, pierwsza w Polsce placówka tego typu[23].

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Wisła Puławypiłka nożna (III liga), lekkoatletyka, pływanie, podnoszenie ciężarów
  • Azoty-Puławy – piłka ręczna (ekstraklasa mężczyzn)
  • Puławiak Puławy – piłka nożna (rozgrywki juniorskie, A klasa, grupa Lublin II (mężczyźni))
  • KS Pogoń Mostostal Puławy – kolarstwo szosowe
  • MKS MOW Puławy – tenis stołowy (III liga mężczyzn)

Imprezy[edytuj | edytuj kod]

Imprezy sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Mistrzostwa Polski Juniorów 16 lat w pływaniu (styczeń – tylko 2010)
  • Grand Prix Puław w tenisie stołowym (od stycznia do grudnia)
  • Bieg Zielonych Sznurowadeł (marzec)
  • Grand Prix Puław w kolarstwie górskim MTB – Rowerem po zdrowie (od kwietnia do października)
  • Ogólnopolskie Biegi Uliczno-Przełajowe „O Błękitną Wstęgę Wisły” (maj)
  • Kryterium kolarskie o Puchar Prezydenta Puław (maj)
  • Ogólnopolski Turniej Tenisa Stołowego Amatorów (maj)
  • Mistrzostwa Województwa Lubelskiego Amatorów w siatkówce plażowej (sierpień)
  • Grand Prix Puław w siatkówce plażowej (od maja do września)
  • Mistrzostwa Województwa Lubelskiego Amatorów w kolarstwie górskim MTB (wrzesień)
  • Ogólnopolski Turniej Siatkówki Kobiet (listopad)
  • Ogólnopolskie Biegi Uliczno-Przełajowe „Biegi Niepodległości” (listopad)
  • Otwarte Mistrzostwa Polski Tang Soo Do (styczeń/luty/marzec)
  • „Puchar Wisły” w karate tradycyjnym (ostatni weekend sierpnia)
  • Mistrzostwa Polski w Trójboju Siłowym (2008) oraz Trójboju Siłowym Klasycznym (10–11 grudnia 2011)

Imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Festiwal Kolęd, konkurs szopek (styczeń)
  • Turniej Tańców Polskich „O Pierścień Księżnej Izabeli” – Mistrzostwa Polski (luty)
  • Turniej Powiatowy Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorskiego (marzec)
  • Festiwal Muzyki Akordeonowej im. Ryszarda Malickiego (marzec)
  • Festiwal Książki (kwiecień)
  • Powiatowy Przegląd Teatrów Dziecięcych i Młodzieżowych (kwiecień)
  • Grand Prix Puław w Tańcach Dyskotekowych (kwiecień)
  • Puławski Turniej Krasomówstwa, Recytacji i Tańców Narodowych „Witaj Majowa Jutrzenko” (kwiecień – maj)
  • Puławski Festiwal Młodych Gitarzystów (maj)
  • Turniej powiatowy Małego Konkursu Recytatorskiego (maj)
  • Ogólnopolskie Puławskie Spotkania Lalkarzy (maj)
  • Festiwal im. Wincentego i Franciszka Lesslów w Puławach (maj-czerwiec)
  • Dni Puław (maj-czerwiec)
  • Ogólnopolski Festiwal Tańców Lubelskich „GODEL” (czerwiec)
  • Izabeliada (czerwiec)
  • Międzynarodowe Warsztaty Jazzowe (lipiec)
  • Międzynarodowe Warsztaty Muzyki Kameralnej (lipiec-sierpień)
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowe (lipiec-sierpień)
  • Letnie Warsztaty Bluesowe (sierpień)
  • Międzynarodowy Plener Malarski (sierpień)
  • Pożegnanie Lata, festyn rodzinny (wrzesień)
  • Puławski Zlot Pojazdów Zabytkowych (wrzesień-październik)
  • Dzień Papieski (październik)
  • Święto Pieczonego Ziemniaka (październik)
  • Jesienny Konkurs Recytatorski (październik)
  • Przegląd Poezji, Prozy i Pieśni Niepodległościowej „Żeby Polska była Polską...” (listopad)
  • Europejskie Dni Dziedzictwa (wrzesień)

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przez Puławy przebiega ważna linia kolejowa nr 7 łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem.

W mieście funkcjonują przystanki i stacje kolejowe:

W Puławach znajduje się stara wojskowa linia kolejowa nr 82. Prawdopodobnie jest to jedyna w kraju linia, która biegła po moście pontonowym przez Wisłę. W okresie PRL (w 1975 r. i 1985 r.) odbywały się ćwiczenia wojskowe. W ich trakcie budowano most kolejowo-drogowy, po którym przejeżdżał pociąg, a następnie most był rozbierany.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

W granicach administracyjnych miasta przebiega droga krajowa nr 12 (S12) jako obwodnica Puław. W 2006 GDDKiA rozpoczęła budowę nowej przeprawy przez Wisłę, będącej elementem przyszłej obwodnicy. 12 lipca 2008 oddano do użytku nowy most im. Jana Pawła II w Puławach i całkowicie nową drogę od mostu do drogi krajowej nr 12 w miejscowości Zarzecze. Drugi etap obwodnicy od mostu do połączenia z drogą S17 na węźle "Kurów Zachód" ukończono w 2018 roku)[24].

Przez Puławy przebiegają również drogi wojewódzkie nr 801, 824 i 874.

Zbudowany 1934 roku most drogowy most im. Ignacego Mościckiego po wybudowaniu obwodnicy stał się fragmentem drogi wojewódzkiej 874.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Za komunikację miejską w Puławach i regionie puławskim odpowiada Miejski Zakład Komunikacji w Puławach. W Puławach funkcjonuje 20 linii autobusowych zwykłych (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 11, 12, 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21, 22, 23 i 27) oraz 2 linie kursujące w dzień targowy (18 i 28). Ponadto kursuje 7 linii szkolnych (J1, J2, K1, K2, K3, K4 i S7)[25]. MZK Puławy odpowiada także za komunikację miejską w Dęblinie, gdzie kursuje linia nr 31[26].

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

Straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

W Puławach działają 3 jednostki straży pożarnej:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działa Puławski Park Przemysłowy, który ma za zadanie przyciągnąć poprzez ulgi podatkowe inwestorów[27]. Część terenów inwestycyjnych w Puławach, położonych w obrębie Zakładów Azotowych „Puławy” S.A. została także włączona do Starachowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[28].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Handel[edytuj | edytuj kod]

  • Hipermarkety: Tesco, Kaufland, Carrefour oraz markety dyskontowe: Lidl (1 istniejący, 2. w budowie na terenie budowanego osiedla Olimpijskiego), Biedronka (ilość: 4) oraz Stokrotki (ilość 4) etc.
  • Galerie handlowe: w 2006 roku swoją działalność rozpoczęła pierwsza w mieście galeria o nazwie „Galeria Zielona”, która posiada na swym dachu plac zabaw dla dzieci (w sezonie letnim), a w sezonie zimowym funkcjonuje lodowisko. Galeria Nova (zakończenie budowy w 2012 r.), planowana jest kolejna galeria – ma mieć co najmniej dwie kondygnacje i parking podziemny. Elewacja ma być zrobiona z białego kamienia. Oprócz części handlowej w obiekcie ma być także rozrywkowa. Chodzi m.in. o trzysalowe kino.
  • Markety budowlane: Brico Depot (na ul. Gościńczyk) oraz Leroy Merlin (ul. Dęblińska).
  • Markety elektroniczne: Media Expert, Media Markt, Neonet, Avans, EuroRTV-AGD etc.
  • McDonald przy Leroy Merlin

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

Panorama osiedla Niwa
Panorama osiedla Niwa

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kalendarium Włostowic.
Wieżowce na Kołłątaja
  • Działki
  • Gajówka Piaski
  • Górna Niwa
  • Kolejowa
  • Las-Ruda
  • Leśniczówka Ruda
  • Majdan
  • Marynki
  • Michałówka
  • Mokradki
  • Płużki
  • Puławska Wieś
  • Puławy Fabryczne
  • Ruda Czechowska
  • Włostowice
  • Wólka Profecka
  • Zarzecze

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Kołłątaja
  • Górki
  • Kępa
  • Książęce Płużki
  • Majdan
  • Michałówka
  • Osiedle Czartoryskich
  • Osiedle Działki
  • Osiedle Gościńczyk
  • Osiedle gen. Witolda
  • Osiedle Górna Kolejowa
  • Osiedle Górna Niwa
  • Osiedle Kaniowczyków
  • Osiedle Kołłątaja
  • Osiedle Kusocińskiego
  • Osiedle Leśna
  • Osiedle Mokradki
  • Osiedle Niemcewicza
  • Osiedle Niwa
  • Osiedle Podlesie
  • Osiedle Serek
  • Osiedle Sienkiewicza
  • Osiedle Słoneczny Stok
  • Osiedle Włostowice
  • Osiedle Wróblewskiego
  • Osiedle Norwida
  • Piaski
  • Płużki
  • Puławska Wieś
  • Ruda Czechowska
  • Ruda Las
  • Wólka Profecka
  • Zarzecze
  • Żulinki

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie Puław[29]
Państwo Miasto
 Ukraina Bojarka
 Portugalia Castelo Branco
 Francja Douai
 Ukraina Dublany
 Białoruś Nieśwież
 Niemcy Stendal

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Puławy polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Trójkąt turystyczny Puławy – Kazimierz – Nałęczów na stronie Starostwa Powiatowego w Puławach.
  3. Informacje na stronie SSE Starachowice. sse.com.pl. [dostęp 2014-12-08].
  4. Bank Danych Lokalnych, bdl.stat.gov.pl [dostęp 2018-03-17].
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Geneza nazwy „Puławy”. Urząd Miasta Puławy. [zarchiwizowane z tego adresu].
  7. Źródłosłów nazwy „Puławy” w artykule Mikołaja Spóza, puławskiego regionalisty – na stronie mmpulawy.pl.
  8. a b c Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu: Puławy. [dostęp 2014-06-27].
  9. Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
  10. Mariusz Karolak: Historia powstania twierdzy w Dęblinie. [dostęp 2013-10-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  11. Dz.U. z 1933 r. Nr 90, poz. 701.
  12. Tadeusz Żenczykowski, Polska lubelska 1944, Warszawa 1990, s. 31.
  13. Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 332.
  14. Irena Grzesiuk-Olszewska: Polska rzeźba pomnikowa w latach 1945–1995. Warszawa: Neriton, 1995, s. 79.
  15. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2011-12-27].
  16. E-STUDIO, Biuletyn Informacji Publicznej – Urząd Miasta Puławy, bip.pulawy.pl [dostęp 2018-03-17] (pol.).
  17. http://www.ippt.gov.pl Institute of Fundamental Technological Research, PAN, Warsaw, Poland.
  18. a b Echo-Son S.A. – producent wysokiej jakości ultrasonografów (aparatów USG) od 1993 – Echo-Son S.A. jest polskim producentem ultrasonografów od 1993. Posiadamy certyfikaty CE, www.echoson.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  19. O Wydziale – Zamiejscowy w Puławach – Wydziały – Strona główna UMCS, www.umcs.pl [dostęp 2018-01-18] (pol.).
  20. Sala Królestwa Świadków Jehowy.
  21. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].
  22. Mariusz Karolak: Hejnał miasta Puławy. [dostęp 2014-10-09].
  23. Mariusz Karolak: Harcerskie Centrum Komputerowe w Puławach. [dostęp 2014-09-04].
  24. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad: Szybciej z Lublina do centrum Polski (pol.). gddkia.gov.pl, 2018-08-22. [dostęp 2018-08-22].
  25. Miejski Zakład Komunikacji w Puławach: Rozkład jazdy (pol.). mzk.pulawy.pl. [dostęp 2017-01-14].
  26. Miejski Zakład Komunikacji w Puławach: Uruchomienie komunikacji miejskiej w Dęblinie – linia 31 (pol.). mzk.pulawy.pl. [dostęp 2017-01-14].
  27. http://www.ppp.pulawy.com/pl/Czym_jest_Pulawski_Park_Przemyslowy.html Puławski Park Przemysłowy.
  28. http://www.sse.com.pl/tereny Specjalna Strefa Ekonomiczna „Starachowice”.
  29. Współpraca zagraniczna.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]