Liczebnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Liczebnikczęść mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność.

Liczebnik w języku polskim[edytuj]

W języku polskim wyróżnia się 5 rodzajów liczebników:

  • liczebniki główne (np. jeden, dwa, trzy),
  • liczebniki porządkowe (np. pierwszy, drugi, trzeci),
  • liczebniki zbiorowe (np. dwoje, troje, czworo),
  • liczebniki ułamkowe (np. jedna druga, trzy czwarte),
  • liczebniki nieokreślone (np. kilka, wiele).

Liczebniki główne w języku polskim są stosowane najczęściej. Odpowiadają one na pytanie ile?

Liczebniki porządkowe określają kolejność, porządek. Odpowiadają na pytanie który z kolei?

Liczebników zbiorowych używa się do określenia liczby, w przypadku:

  1. płci mieszanej, np. dwudziestu pracowników (sami mężczyźni lub same kobiety) → dwadzieścioro pracowników (kobiety i mężczyźni);
  2. rzeczowników zakończonych w Mianowniku, w liczbie pojedynczej na , np. dwoje jagniąt (w Mianowniku forma jagnię);
  3. gdy rzeczownik nie występuje w liczbie pojedynczej, np. troje skrzypiec (rzeczownik "skrzypce" nie występuje w liczbie pojedynczej);
  4. w tradycyjnych połączeniach, np. dwoje oczu (rzeczownik "oko" występuje w liczbie pojedynczej i nie kończy się w Mianowniku na -ę, ale utarło się w języku polskim, że należy zastosować liczebnik zbiorowy).

Rzeczowniki odliczebnikowe są to rzeczowniki powstałe na podstawie liczebnika np. jedynka, dwójka, trójka. Zazwyczaj stosuje się ich do nazywania ocen szkolnych.

W językach świata[edytuj]

Liczebniki występują w większości języków świata. Za wyjątek uchodzi język pirahã z dżungli amazońskiej. W języku tym występują tylko wyrazy hoi – mało i baagiso – dużo. Nie występuje też liczba mnoga rzeczowników i zaimków[1].

W językach indoeuropejskich, semickich, ałtajskich i chińsko-tybetańskich system liczebnika jest oparty na układzie dziesiętnym. Rozpowszechnienie tej bazy wynika z faktu, że ludzie mają dziesięć palców u rąk.

Wiele plemion w Afryce i Oceanii używa systemu opartego na liczebnikach o bazie 5. W niektórych językach Nowej Gwinei system jest oparty na bazie 4 lub 8[2]. Prekolumbijska cywilizacja Majów używała systemu dwudziestkowego, a Sumerowiesześćdziesiątkowego.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]