Rana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy uszkodzenia ciągłości skóry. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Zaopatrzona chirurgicznie rana i krwiak po uszkodzeniu przez oprawki okularów.
Szwy chirurgiczne

Rana – jest to przerwanie anatomicznej ciągłości tkanek lub ich uszkodzenie pod wpływem czynnika uszkadzającego. Czynnikiem powodującym powstanie rany może być różnego typu uraz lub proces chorobowy, w tym niedokrwienie tętnicze, niewydolność żylna, zakażenia, zmiany troficzne (odleżyna)[1].

W zależności od sposobu działania siły, mechanizmu jej działania, rozróżnia się klasyczne typy rany: cięte, kłute, postrzałowe, tłuczone, szarpane, kąsane. Często uszkodzeniom skóry i naskórka towarzyszą uszkodzenia tkanek głębiej położonych: powięzi, mięśni, naczyń krwionośnych, nerwów, ścięgien, kości, stawów. Obecność dodatkowych uszkodzeń ma istotne znaczenie dla procesu gojenia rany. Uraz o niedużej sile może nie uszkodzić wszystkich warstw skóry, uszkadzając tylko jej powierzchniową warstwę – naskórek – powodując powstanie otarcia lub wywołując stłuczenie tkanek[2].

Najczęściej rana powstaje w wyniku działania ostrego przedmiotu – noża, ostrza – wtedy rana ma równe brzegi. Tkanka podskórna może być również niekiedy przecięta. Czasami dochodzi do uszkodzenie głębiej położonych struktur. Jeżeli nie dojdzie do poważniejszej infekcji to powierzchowna rana cięta jest tym typem rany, który goi się najlepiej. Dzieje się tak dlatego, że tkanki sąsiadujące z raną nie są uszkodzone.

Rana tłuczona powstaje w wyniku działania tępego przedmiotu. Oprócz przerwania ciągłości skóry dochodzi do zmiażdżenia tkanek przyległych do rany. Zmiażdżone tkanki ulegają martwicy, martwe tkanki muszą zostać wchłonięte i wypełnione tkanką bliznowatą. Proces gojenia takiej rany jest długi i zagrożony infekcją. Rany szarpane również goją się gorzej z podobnych powodów.

Gojenie rany[edytuj | edytuj kod]

Gojenie rany przez rychłozrost
Gojenie rany przez ziarninowanie
Gojenie rany pod strupem

Proces gojenia rany rozpoczyna się bezpośrednio po jej powstaniu. We krwi, która przedostaje się do rany są obecne płytki krwi. Ulegają one agregacji i tworzą czop płytkowy, który hamuje dalszy wypływ krwi. Następuje aktywacja kaskady enzymów odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi i w efekcie dochodzi do polimeryzacji fibrynogenu. Tworzy się galaretowaty skrzep, sklejający brzegi rany. W wyniku nieswoistej reakcji na uraz dochodzi do miejscowej reakcji zapalnej (faza wysiękowa), w jej efekcie pojawia się przekrwienie (rumień), wzmożona przepuszczalność naczyń włosowatych z obrzękiem i wysiękiem oraz napływ komórek zapalnych: neutrofili, monocytów i limfocytów. Po okresie około 4-7 dni reakcja zapalna jest ograniczana i dominuje proces oczyszczania rany za pomocą makrofagów. Dopiero po tym okresie następuje właściwe gojenie tkanek (faza proliferacyjna), napływ fibroblastów tworzących kolagen umożliwia wytworzenie blizny. Rana ulega obkurczeniu, wytwarza się naskórek. Kolejnym etapem jest faza przebudowy, w której dochodzi do powolnej przebudowy kolagenu. Proces ten może trwać kilka lat, w jego efekcie zwiększa się wytrzymałość mechaniczna blizny[3].

Rana może goić się przez rychłozrost (łac. per primam intentionem) – brzegi rany sklejają się, odtwarza się ciągłość skóry, powstaje linijna blizna. Jest to najbardziej korzystny sposób gojenia ran. Jednak nie zawsze rana goi się w ten sposób[4].

Gojenie przez ziarninowanie (łac. per secundam intentionem) jest dłuższym procesem i ma miejsce wtedy, gdy z różnych powodów (brak zaopatrzenia rany, ubytek naskórka, zakażenie) nie doszło do pierwotnego zamknięcia rany. W dnie rany powstaje ziarnina z wrastających naczyń krwionośnych. Ziarnina jest podłożem do regeneracji powierzchownych warstw skóry i naskórka, który narasta z brzegów rany na ziarninę. Takie gojenie rany wymaga starannej pielęgnacji i częstych zmian opatrunków. Blizna pozostała po wygojeniu się rany przez ziarninowanie jest duża i widoczna. Niekiedy pojawiają się zmiany w zabarwieniu skóry[4].

Pierwsza pomoc[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pomoc polega na założeniu jałowego opatrunku, a w przypadku rany wyraźnie zabrudzonej przemycie jej za pomocą soli fizjologicznej lub wody utlenionej. Najprostszym sposobem zatamowania krwotoku zewnętrznego jest uciśnięcie miejsca krwawienia. Na rany krwawiące zakłada się jałową gazę i opatrunek uciskający (nie zaciskającego!). Nigdy nie stosuje się ligniny ani waty. Opatrunek zaciskający (opaskę Esmarcha, mankiet do mierzenia ciśnienia) zakłada w przypadku masywnego krwawienia tętniczego. Zawsze należy zanotować czas założenia takiego opatrunku, tego typu opatrunek na okres przekraczający 1,5 godziny[5].

Leczenie ran[edytuj | edytuj kod]

Blizna po wygojeniu rany

Sposób leczenia jest zależne od wielkości rany i ryzyka jej zakażenia. Skórę wokół rany obmywa się środkiem dezynfekującym, następnie samą ranę przemywa się solą fizjologiczną. Zapobiegawczo antybiotyki podaje się gdy rana jest zanieczyszczona i gdy występują tkanki martwicze. Jeśli to konieczne zakłada się szew pierwotny, który może być założony na ranę świeżą, bez ryzyka zakażenia, do 12 godzin od urazu lub po wycięciu rany. Jeśli rana goi się prawidłowo to w ciągu 7-10 dni dochodzi do jej zagojenia. Na rany zabrudzone zakłada się szew pierwotny odroczony – jest to założony, ale nie zawiązany szew. Ranę znacznie zabrudzoną pozostawia się otwartą, z ewentualnym późniejszym wycięciem rany lub ranę wycina się w granicach zdrowych tkanek, aby przyspieszyć jej gojenie[6].

Łacińskie nazwy ran[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Noszczyk 2007 ↓, s. 379.
  2. Fibak 2010 ↓, s. 29-34.
  3. Noszczyk 2007 ↓, s. 380-381.
  4. 4,0 4,1 Fibak 2010 ↓, s. 35-36.
  5. Noszczyk 2007 ↓, s. 382.
  6. Fibak 2010 ↓, s. 38-39.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Noszczyk: Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007. ISBN 83-200-3120-6.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.