Sajmiri wiewiórcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sajmiri wiewiórcza
Saimiri sciureus[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd małpy szerokonose
Rodzina płaksowate
Podrodzina sajmiri
Rodzaj sajmiri
Gatunek sajmiri wiewiórcza
Synonimy
  • Simia apedia Linnaeus, 1758[2]
  • Simia sciurea Linnaeus, 1758[3]
  • Simia morta Linnaeus, 1758[3]
  • Sapajou saimiri Lacépède, 1803
  • Lemur leucopsis Hermann, 1804[4]
  • Chrysothrix nigrivittata Wagner, 1848[5]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Sajmiri wiewiórcza[7], sajmiri[8], trupia główka[8] (Saimiri sciureus) – gatunek ssaka naczelnego z rodziny płaksowatych (Cebidae). Zwana bywa „trupią główką” ze względu na rysunek pyska.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Sajmiri wiewiórcza występuje w regionie Gujany i północnej Brazylii, na północ od Amazonki od rzek Negro i Demini (stan Amazonas), na wschód do ujścia rzeki[9].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Simia sciurea[3]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Linneusz wskazał błędnie Indie (łac. Habitat in India)[3], uściślone na Kartabo, w Gujanie[10].

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[9].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Saimiri: lokalna nazwa znad Amazonki Caymiri dla sajmiri, zaadaptowana przez Buffona w 1767 roku. Być może pochodzi od brazylijskiego sai lub gai oznaczającego „małpę”[11].
  • sciureus: łac. sciurus „wiewiórka”, od gr. σκίουρος skiouros „wiewiórka”[12].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) samic 25–34 cm, samców 25–37 cm, długość ogona samic 36–47 cm, samców 36–40 cm; masa ciała samic 550–1200 g, samców 550–1400 g[13]. Kolor futra na grzbiecie przypomina brudną oliwkę, na brzuchu i piersi – biały. Małpa zmienia kolor w trakcie życia. W okresie dojrzałości i na starość grzbiet przybiera barwę jaskrawopomarańczową. Wszystkie kończyny mają domieszkę koloru rdzawego.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Posilający się sajmiri

Przebywa najczęściej w dużych grupach w wysokich partiach drzew. Bezpieczne konary opuszcza rzadko, np. aby skorzystać z wodopoju. W gęstych gałęziach i trudno dostępnych pnączach szuka schronienia na noc, gdzie zwija się do snu w kłębek. Bardzo płochliwa – przy najdrobniejszym zaniepokojeniu całe stado, któremu przewodzi stary samiec, rzuca się do ucieczki. Jej celem jest ustronne, bezpieczne miejsce. Potrafi wykonywać niezwykle zgrabne i długie skoki. Zwierzę o wesołym usposobieniu.

Żywi się głównie owadami, drzewnymi żabami, pająkami oraz jajami ptasimi.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Okres godowy przypada na wrzesień-październik. Ciąża trwa 160–170 dni. Po urodzeniu młode przez cały czas przebywają z samicą trzymając się jej: najmłodsze – klatki piersiowej, a nieco starsze – grzbietu. Samiec nie uczestniczy w wychowie młodych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Saimiri sciureus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Linnaeus 1758 ↓, s. 25.
  3. a b c d Linnaeus 1758 ↓, s. 29.
  4. J. Hermann: Observationes Zoologicae: quibus novae complures, aliaeque animalium species describuntur et illustrantur. Argentorati: Amandum Koenig, 1804, s. 10. (łac.)
  5. J.A. Wagner. Beiträge zur Kenntniss der Säugthiere Amerikas. „Abhandlungen der Mathematisch-Physikalischen Klasse der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften”. 5, s. 461, 1850 (niem.). 
  6. J.S. Silva Júnior, R.A. Mittermeier, J.W. Lynch Alfaro, M.M. Valença-Montenegro & A.S. Carvalho 2021, Saimiri sciureus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-08-10] (ang.).
  7. W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 39. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  8. a b Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 109. ISBN 83-01-14344-4.
  9. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 186. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  10. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Saimiri sciureus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-08-10].
  11. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 617, 1904 (ang.). 
  12. E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 1. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 206. (ang.)
  13. A.B. Rylands, R.A. Mittermeier, B.M. Bezerra, F.P. Paim & H.L. Queiroz: Family Cebidae (Squirrel Monkeys and Capuchins). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 394. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]