Seminarium nauczycielskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Seminarium nauczycielskie – dawny typ szkoły zawodowej, zakładu kształcącego nauczycieli.

Historia seminariów[edytuj | edytuj kod]

Początki seminariów nauczycielskich na ziemiach polskich związane są z działalnością Komisji Edukacji Narodowej, która zaczęła je tworzyć, aby uniezależnić szkolnictwo od nauczycieli duchownych.

Rozpowszechniły się w XIX wieku w państwach o wyższym poziomie kultury, np. w państwie pruskim. Na ziemiach polskich pod zaborami seminaria nauczycielskie najliczniejsze były w państwie pruskim, najmniejsza ich liczba znajdowała się w państwie austriackim.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości seminaria nauczycielskie stały się podstawą systemu naboru kadr pedagogicznych. Zostały utworzone dekretem Naczelnika Państwa z 7 lutego 1919 i w szybkim czasie dostarczyły absolwentów tworzących kadrę dla rozwoju szkolnictwa podstawowego, wtedy zwanego powszechnym.

W szczytowym okresie działalności seminariów, w roku szkolnym 1928/1929 wypuściły one około 8 tys. absolwentów. Już w roku szkolnym 1933/1934 najbardziej pilne potrzeby kadrowe szkolnictwa powszechnego zostały zaspokojone do tego stopnia, że po reformie szkolnej z 1932 w ramach reformy Jędrzejewicza seminaria nauczycielskie uległy likwidacji. Ostatni absolwenci opuścili nieliczne już seminaria roku szkolnym 1934/1935.

W ramach reformy Jędrzejewicza w ich miejsce utworzono po 1932 licea pedagogiczne, które były już pełnoprawnymi szkołami średnimi.

System naboru i kształcenia w seminariach nauczycielskich[edytuj | edytuj kod]

Kształcenie nauczycieli oparte było o pięcioletni cykl nauczania, a kandydaci do seminariów nauczycielskich musieli wykazać się wykształceniem sześcioklasowym, uzdolnieniami muzycznymi i dyspozycjami psychicznymi. Chociaż nie było to zapisaną regułą, kandydatów do nich polecali nauczyciele szkół, najczęściej absolwenci seminariów nauczycielskich.

Egzamin wstępny był kilkudniowy i obejmował pracę pisemną z języka polskiego i arytmetyki, uzdolnienia muzyczne oraz psychologiczne obserwacje zachowania kandydatów. Dla młodzieży po czterech klasach (a taki poziom wykształcenia przeważał) tworzono w pierwszych latach tzw. preparandy – dwuletnie oddziały z programem uzupełniającym wykształcenie na poziomie podstawowym. W roku szkolnym 1922/1923 z preparand zrezygnowano.

Pięcioletni program nauczania przewidywał nauczanie przedmiotów tzw. ogólnokształcących w pełnym zakresie szkoły średniej oraz przedmiotów pedagogicznych (pedagogiki ogólnej, dydaktyki poszczególnych przedmiotów z programu szkoły powszechnej, psychologii i historii wychowania). W klasach czwartej i piątej także rozbudowaną naukę tzw. zajęć praktycznych, rysunku, śpiewu, ogrodnictwa, gospodarstwa domowego. Począwszy od trzeciego roku nauki uczniowie seminariów nauczycielskich odbywali praktyki zawodowe. Młodsi, z kursu trzeciego, czyli klasy trzeciej pełnili pomocnicze dyżury w czasie przerw międzylekcyjnych, uczniowie kursu czwartego przygotowywali i przeprowadzali samodzielne lekcje, kursu piątego – dwutygodniowe praktyki w wybranych szkołach pod okiem wykwalifikowanych nauczycieli danej szkoły. Nauczyciele seminariów nauczycielskich mieli obowiązek kontrolowania przebiegu praktyk i wystawiania ocen, które były brane pod uwagę w ocenach końcowych.

Absolwenci otrzymywali dyplom nauczyciela, uprawniający do podjęcia pracy w szkołach powszechnych. Niestety, mimo bardzo wysokiego poziomu nauczania i bardzo dobrze przygotowanych absolwentów, ich dyplomy nie uprawniały do wstępu na wyższe uczelnie.

Wybrana literatura[edytuj | edytuj kod]

  • D. Drynda: Pedagogika Drugiej Rzeczypospolitej.
  • J. Kulpa: Kształcenie nauczycieli szkół powszechnych w Polsce w latach 1918-1939.
  • M. Pęcherski, M. Świątek: Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917-1977. Podstawowe akty prawne.
  • Z. Stankiewicz: Działalność seminariów nauczycielskich na północno-wschodnich kresach Rzeczypospolitej w latach 1919-1939.