Skansen Archeologiczny „Karpacka Troja” w Trzcinicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Obiekt zabytkowy nr rej. z 1991
Ilustracja
Skansen Archeologiczny „Karpacka Troja”
Państwo  Polska
Miejscowość Trzcinicy k. Jasła w woj. podkarpackim
Ukończenie budowy 1500 r. p.n.e.
Położenie na mapie gminy wiejskiej Jasło
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Jasło
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jasielskiego
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Grodzisko obronne z epoki brązu i wczesnego średniowiecza tzw. „Karpacka Troja”
Ziemia49°43′55,398″N 21°25′59,441″E/49,732055 21,433178

Karpacka Troja – kompleks muzealny położony w Trzcinicy k. Jasła w woj. podkarpackim, stanowiący oddział Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. Skansen Karpacka Troja powstał w miejscu odkrycia jednego z najstarszych grodzisk w Polsce zwanego Wałami Królewskimi, którego początki sięgają wczesnej epoki brązu. Dokonano na nim odkryć archeologicznych datowanych na początki epoki brązu i wczesne średniowiecze.

Pomysłodawcą projektu budowy skansenu w Trzcinicy jest Jan Gancarski – dyrektor Muzeum Podkarpackiego, wieloletni badacz grodziska. Obiekt powstał w latach 2007-2009 dzięki wsparciu Mechanizmu Finansowego EOG udzielonego w ramach projektu Skansen Archeologiczny Karpacka Troja w Trzcinicy – atrakcją turystyczną regionu. Kwota przyznanego przez MF EOG dofinansowania wyniosła 1 747 086 euro. Pozostałą część kosztów pokrył Urząd Marszałkowski w Rzeszowie oraz samorządy lokalne.

Otwarcie Skansenu zaplanowane było na lipiec 2010 r., jednakże ze względu na powódź, która nawiedziła region w czerwcu 2010 r. i dotkliwe zniszczenie obiektu, inaugurację działalności placówki przełożono na drugą połowę czerwca 2011 r.

Karpacka Troja z powietrza podczas budowy
Jedna z sal ekspozycyjnych Muzeum archeologicznego prezentująca zabytki z okresu wczesnego średniowiecza (2015)

Osadnictwo w Trzcinicy[edytuj | edytuj kod]

Na terenie skansenu znajdują się najstarsze z dotąd znanych osad obronnych w Polsce, potwierdzono też pierwsze ślady oddziaływania cywilizacji anatolijsko-bałkańskiej na współczesne tereny ziem polskich. Obecność tych kultur stwierdzono także w kilku innych miejscach na Podkarpaciu, m.in. w Wietrznie, Krośnie i Sanoku, z najsilniejszym ośrodkiem po północnej stronie Beskidu Niskiego utworzonym w Trzcinicy[1][2]. Na początku września 2015 archeolodzy z Krakowa poinformowali o odkryciu najstarszego kamiennego muru otaczającego grodzisko tej kultury w Maszkowicach koło Łącka. Byłaby to wówczas najstarsza w dziejach budownictwa na ziemiach polskich konstrukcja kamienna datowana wstępnie między 1750 a 1690 rokiem p.n.e[3]. Ważną rolę przy budowie tych założeń osadniczych pełniły naturalne wzniesienia i przeszkody terenowe.

Archeolodzy na podstawie obecnych badań i analizy ich wyników wyodrębnili kilka grup żyjących na terenie Trzcinicy różniących się pod względem rodzaju i siły występujących w niej artefaktów. Mieszkała w niej w latach przypadających między 2100-1650 p.n.Ch. jako najstarsza ludność, grupa pleszowska kultury mierzanowickiej, grupa ta pozostawała pod silnymi wpływami z basenu Niziny Węgierskiej i Zakarpacia. Następnie w latach 1650-1350 p.n.Ch. przebywała tu zakarpacka ludność kultury Otomani-Füzesabony, charakteryzująca się bardzo wysokim poziomem rozwoju cywilizacyjnego.

Okres wczesnopiastowski[edytuj | edytuj kod]

Na koniec wczesnego średniowiecza datowane jest jedno z najstarszych i najlepiej zachowanych grodzisk lechickich[4]. W okresie od ok. 780-1031 r. n.e. znajdował się tu ośrodek lokalnej władzy, z potężnym, wieloczłonowym grodem zajmującym ponad 3 ha powierzchni opasanym wałami o łącznej długości 1250 m. W X wieku nastąpiło jego pierwsze gwałtowne zniszczenie. Starsza faza grodu wczesnośredniowiecznego uważana jest obecnie za jedno z najstarszych zachodniosłowiańskich założeń obronnych w Polsce. Analizy dendrochronologiczne wskazują, iż wały starszej fazy grodu wzniesiono zostały w latach 70-tych VIII w., zaś wały młodszej fazy wyłoniły się po pożarze w X wieku i przetrwały do początku wieku XI. W X wieku po przebudowie grodu zastosowano też odmienną technikę przy wznoszeniu wału różniącą się od poprzedniej. Gwałtowny był również koniec młodszej fazy grodu, którego datę wyznacza z kolei ukrycie skarbu skandynawskich przedmiotów srebrnych na terenie głównego członu grodziska. Jest to okres przypadający na kryzys monarchii wczesnopiastowskiej w latach 1031-1032 i 1034-1039. W roku tym (1031) Jarosław i Mścisław zajęli terytoria nad Sanem i Wisłoką. Mścisław miał następnie pojmaną ludność osadzić na pograniczu swojego księstwa w dorzeczu Worskli. "Najbardziej prawdopodobne wydaje się wiązanie upadku grodu w Trzcinicy z wydarzeniami lat 1029 –1031, czyli odzyskaniem przez Ruś Kijowską zdobytych jeszcze przez Bolesława Chrobrego tzw. Grodów Czerwieńskich wraz z Przemyślem."[5]. Całe dorzecze Sanu do 1031 znajdowało się w królestwie Mieszka II ok. 1085-1198 stanowiło przemyskie księstwo ruskie w rękach Rurykowiczów-Rościsławiczów. Następnie trwały walki o ten obszar między książętami krakowskimi i królami węgierskimi[6].

Nestor - Roku 6539 [1031]. Jarosław i Mścisław zebrali wojów mnogich, poszli na Lachów i zajęli Grody Czerwieńskie znowu, i spustoszyli ziemię lacką, i mnóstwo Lachów przywiedli, i rozdzielili ich. Jarosław osadził swoich nad Rosią, i są do dziś’

Rekonstrukcja, popularyzacja i edukacja w Karpackiej Troi[edytuj | edytuj kod]

Skansen archeologiczny w Trzcinicy jest jednym ze stanowisk archeologicznych w Polsce zawierających wczesnośredniowieczne rekonstrukcje wału obronnego, bramy, ulic i budynków mieszkalnych. Karpacka Troja to połączenie tradycyjnej formy skansenu oraz nowoczesnej placówki muzealnej. Cały kompleks składa się z terenu grodziska oraz parku archeologicznego leżącego u jego podnóża. Na grodzisku zrekonstruowanych zostało ponad 150 m wałów obronnych, 2 bramy prowadzące do grodu (z epoki brązu i wczesnego średniowiecza) oraz 6 chat. Na terenie parku archeologicznego zlokalizowane są rekonstrukcje wiosek otomańskiej z początków epoki brązu oraz słowiańskiej z wczesnego średniowiecza. Znajduje się tu także pawilon wystawowy z salą ekspozycyjną, salą konferencyjną, salą edukacyjną dla dzieci, Salką Małego Odkrywcy przeznaczoną dla przedszkolaków oraz zapleczem gastronomicznym, w którym serwowane będą potrawy przygotowane w oparciu o dawną sztukę kulinarną. Oprócz rekonstrukcji na terenie parku archeologicznego znajduje się muzeum, a w każdym trzecim tygodniu sierpnia odbywa się tam festyn archeologiczny Dwa Oblicza, obejmujący prezentacje eksperymentalne i pokazy rekonstrukcji historycznych. W otworzonym obozie wczesnośredniowiecznych wojowników zwiedzający mają okazję na spotkanie i rozmowę z rzemieślnikami uprawiających pradawne rzemiosła, kobiety i dzieci ubrane w starożytne stroje. W programie edukacyjnym skansenu znajdują się lekcje muzealne, warsztaty oraz zajęcia dla najmłodszych.

Historia skansenu[edytuj | edytuj kod]

  • 1991-1997, 2005-2009 – badania wykopaliskowe
  • 1998 – narodziny pomysłu zorganizowania skansenu
  • 1999 – podjęto formalne starania zmierzające do utworzenia w Trzcinicy skansenu archeologicznego jako oddziału Muzeum Podkarpackiego w Krośnie
  • 2000-2005, 2008, 2009 – wykupywanie działek pod skansen
  • 2003 – uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu skansenu
  • 2004 – przygotowanie projektu naukowego skansenu
  • 2004-2005 – przygotowanie dokumentacji technicznej
  • 2005 – uzyskanie pozwolenia na budowę i przygotowanie wniosku do MF EOG wraz z załącznikami
  • 10 listopada 2006 – Komitet MF EOG w Brukseli wydał pozytywną decyzję odnośnie przyznania dofinansowania dla projektu budowy skansenu
  • 13 marca 2007 – podpisanie umowy na dofinansowanie w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • październik 2007 – rozpoczęcie budowy
  • październik 2009 – zakończenie budowy
  • listopad 2009 – czerwiec 2010 – wyposażenie obiektu i aranżacja wystawy
  • 4 czerwca 2010 – zniszczenie obiektu przez powódź
  • 5 czerwca 2010 – początek prac mających na celu usunięcie skutków powodzi
  • 24-25 czerwca 2011 – otwarcie skansenu

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]