Smardzewo (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smardzewo
Zabudowania we wsi
Zabudowania we wsi
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat świebodziński
Gmina Szczaniec
Liczba ludności (2006) 604
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 66-225 Szczaniec
Tablice rejestracyjne FSW
SIMC 0914496
Położenie na mapie gminy Szczaniec
Mapa lokalizacyjna gminy Szczaniec
Smardzewo
Smardzewo
Położenie na mapie powiatu świebodzińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świebodzińskiego
Smardzewo
Smardzewo
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Smardzewo
Smardzewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Smardzewo
Smardzewo
Ziemia52°11′55″N 15°42′05″E/52,198611 15,701389

Smardzewo (niem. Schmarse[1]) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie świebodzińskim, w gminie Szczaniec.

W latach 1945-54 siedziba gminy Smardzewo. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zielonogórskim.

Historia[edytuj]

Szkoła podstawowa w Smardzewie

Nazwę wsi Smarsewo odnotowano w źródłach już w 1251 roku[1][2] i wówczas syn Jonaty, Zbrosław podarował ją cystersom z Obry. Przemysł I mocą przywileju zezwolił cystersom w 1257 roku na lokowanie wsi na prawie niemieckim. Miejscowego plebana Piotra, a także właściciela wsi Mikołaja, syna Bodzanty z Kębłowa wzmiankowano w 1334 roku[1]. Mikołaj Benwicz był związany ze Smardzewem w 1452 roku, a Eufemia Benwiczanka w 1499 roku. Przedstawiciel rodu von Nostitz, następnie jego syn, Wolfgang[3] był właścicielem wsi około 1580 roku[1]. Rodziny von Popschütz i von Troschke wymienia się wśród następnych właścicieli wsi. Z inicjatywy Conrada von Troschke w 1691 roku w bezpośrednim sąsiedztwie rezydencji właściciela dóbr, zbudowano ewangelicki dom modlitwy[1]. W 1776 roku po pożarze świątynię przebudowano i powiększono, dzięki inicjatywie ówczesnego właściciela dóbr smardzewskich, którym był Friedrich Ludwig von Sydow. Za jego czasów, około 1790 roku na terenie wsi znajdowały się m.in. 2 kościoły: ewangelicki i katolicki, folwark (drugi w jej pobliżu), dwór i młyn wiatrowy. 450 osób mieszkało w 75 gospodarstwach[1]. Karla Augusta Fussa jako właściciela dóbr odnotowano w 1879 roku. Dzięki fundacji rodziny Fuss w 1911 roku barokową świątynię przebudowano, dodając do korpusu część prezbiterium, zakrystię i klatkę schodową. Katolicy przejęli kościół po II wojnie światowej i konsekrowali ją w 1947 roku[1].

Smardzewo to wieś typu owalnica o dobrze zachowanym historycznym planie, który podlega ochronie. Obecna zabudowa wsi jest zwarta, kalenicowo-szczytowa, pochodzi z przełomu XIX/XX w. Obecnie we wsi przeważa zabudowa zagrodowa, uzupełniana przez obiekty użyteczności publicznej, takie jak szkoła, sala taneczna, kompleks boisk i niżej wspomniany kościół. Jest tu również czynny cmentarz wiejski ze starym drzewostanem[4].

Kościół filialny w Smardzewie

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[5]:

  • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki filialny pod wezwaniem MB Częstochowskiej, murowany z 1776 roku, jednonawowy z prostokątnym prezbiterium i przybudówkami po stronie zachodniej[1]. Od wschodu do korpusu przylega węższa kruchta. Dach trójspadowy nakrywa nawę i prezbiterium. Wąska, dwukondygnacyjna wieża zwieńczona dwustopniowym hełmem namiotowym zbudowana z drewna góruje nad wschodnią partia korpusu[6]. Okna nawy i prezbiterium są zamknięte półkoliście, a kształt prostokątny ma przybudówek. Po stronie wschodniej znajduje się wejście główne, które prowadzi przez kruchtę[6]. We wnętrzu świątyni, która przykryta jest drewnianym stropem zachowały się elementy zabytkowego wystroju: empory, stolarka drzwiowa i okienna, część witraży w prezbiterium i klatka schodowa w kruchcie[6].
  • dzwonnica, drewniana z XVIII wieku
  • zespół folwarczny z XVIII w. z zachowanymi dwoma budynkami:
    • spichlerz folwarczny, z XVIII wieku, murowany z cegły i kamienia, parterowy z użytkowym poddaszem, nakryty dachem mansardowym z powiekami, obecnie w stanie zagrażającym bezpieczeństwu
    • gołębnik, z przełomu XVIII wieku/XIX wieku, klasycystyczny piętrowy budynek, wybudowany na planie kwadratu z mansardowym dachem.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g h Garbacz 2011 ↓, s. 182.
  2. W "Kodeksie dyplomatycznym Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.308. podany jest rok 1257
  3. Zmarły w 1627 roku
  4. www.szczaniec.pl
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 18.2.13]. s. 73.
  6. a b c Garbacz 2011 ↓, s. 183.

Bibliografia[edytuj]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 182-183. ISBN 978-83-919914-8-0.