Smolarek łuskowany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smolarek łuskowany
Myrmecocichla formicivora[1]
(Wilkes, 1817)
Samiec (widoczna biała plamka na barkówkach)
Samiec (widoczna biała plamka na barkówkach)
Samica. Zdjęcie z prowincji Gauteng, RPA
Samica. Zdjęcie z prowincji Gauteng, RPA
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina muchołówkowate
Podrodzina kląskawki
Rodzaj Myrmecocichla
Gatunek smolarek łuskowany
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Smolarek łuskowany (Myrmecocichla formicivora) – gatunek małego ptaka z rodziny muchołówkowatych, podrodziny kląskawek. Występuje w południowej Afryce. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Wilkes, autor Encyclopaedia Londinensis. Opis ukazał się w tomie 16 wspomnianego dzieła. Wilkes nadał nowemu gatunkowi nazwę Motacilla formicivora[3]; stosowany zapis to (Wilkes, 1817)[4][5], jednak niektóre źródła, np. obszerne Die Vögel Afrikas Antona Reichenowa, niesłusznie[6] przyznają pierwszeństwo Vieillotowi[7]. Holotyp pochodził z okolic rzeki rzek Sundays i Swartkops[3]. Niektórzy autorzy sugerują, że smolarek łuskowany i brunatny (Myrmecocichla aethiops) są konspecyficzne[4]. M. formicivora jest gatunkiem monotypowym[4].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 17–18 cm, masa ciała – 35–51 g[4]. Wymiary szczegółowe według Antona Reichenowa: długość skrzydła 95–103 mm, ogona – 65–70 mm, dzioba – 19–20 mm, skoku – 33–36 mm[7]. Ogółem upierzenie smolarka łuskowanego ma kolor jednolicie ciemnobrązowy. W locie widać biały pas utworzony na skrzydle przez białe nasady lotek I rzędu. Samiec jest ciemnobrązowy, na barkówkach ma białą plamkę. Samice i młode są jaśniejsze, nie mają białej plamki[8]. Smolarki łuskowane są bardzo podobne do smolarków brunatnych[4].

Zasięg występowania[edytuj]

Smolarek łuskowany występuje we wschodniej Namibii, południowo-zachodnim Zimbabwe na południe po Republikę Południowej Afryki, Suazi i Lesotho[4]. BirdLife International szacuje zasięg na 2,09 mln km²[9].

Ekologia[edytuj]

Środowiskiem życia smolarka łuskowanego są otwarte tereny trawiaste, półpustynne zakrzewienia, trawiaste wzgórza i otwarta, spustynniała sawanna[10]. Pożywienie M. formcivora stanowią głównie mrówki i termity[4]. Zimą żerują głównie na ziemi, latem wolą polować z gałęzi. Prócz mrówek i termitów jedzą również chrząszcze, prostoskrzydłe, pluskwiaki i gąsienice, dwuparce i solfugi; również owoce[10].

Lęgi[edytuj]

Okazjonalnie gniazduje kooperatywnie; parze pomagają wtedy ich młode z poprzedniego lęgu[10]. Sezon lęgowy trwa od września do grudnia w Botswanie, od sierpnia do kwietnia w w RPA[4]. Smolarek łuskowany gniazduje w norach długich na 30–150 cm. Wydrąża je samemu w piaszczystych skarpach lub nad norą mrównika afrykańskiego (Orycteropus afer). Kopią oba ptaki z pary, zajmuje im to 8 do 10 dni. Gniazdo to miseczka z suchych traw i korzeni. W zniesieniu znajduje się 2–7 jaj (zwykle 3)[10] o wymiarach 25–26 na 19 mm[7]. Samica wysiaduje samca przez 14–15 dni. Młode są karmione przez oba ptaki z pary, czasem także pomocników. Opuszczają gniazdo po 15–18 dniach, a przez kolejne 7–10 nadal wymagają karmienia przez rodziców. Później nadal jednak używają nor jako schronienia i miejsca odpoczynku[10].

Niekiedy pasożytami lęgowymi smolarków łuskowanych stają się miodowody duże (Indicator indicator). Jaja bywają zjadane przez Rhabdomys pumilio[10].

Status zagrożenia[edytuj]

IUCN uznaje smolarka łuskowanego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1998 (stan w 2015). BirdLife International ocenia trend populacji na stabilny[9]. Ptak pospolity w całym swoim zasięgu, rzadszy jedynie we wschodniej części zasięgu; w Zimbabwe stwierdzony zaledwie dwukrotnie[4].

Przypisy

  1. Myrmecocichla formicivora, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Myrmecocichla formicivora. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b Encyclopaedia Londinensis. T. 16. 1819, s. 88.
  4. a b c d e f g h i Collar, N.: Southern Anteater-chat (Myrmecocichla formicivora). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [dostęp 27 grudnia 2015].
  5. F. Gill & D. Donsker: Chats, Old World flycatchers. IOC World Bird List (v5.4). [dostęp 27 grudnia 2015].
  6. L. C. Rookmaaker: The Zoological Exploration of Southern Africa 1650-1790. CRC Press, 1989, s. 308. ISBN 9789061918677.
  7. a b c Anton Reichenow: Die Vögel Afrikas. T. 3. 1904–1905, s. 705.
  8. Peter Hancock & Ingrid Weiersbye: Birds of Botswana. Princeton University Press, 2015, s. 328. ISBN 9781400874170.
  9. a b Southern Anteater-chat Myrmecocichla formicivora. BirdLife International. [dostęp 27 grudnia 2015].
  10. a b c d e f Myrmecocichla formicivora (Ant-eating chat). biodiversity Explorer. [dostęp 27 grudnia 2015].