Mrównik afrykański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mrównik afrykański
Orycteropus afer[1]
(Pallas, 1766)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd rurkozębne
Rodzina mrównikowate
Rodzaj Orycteropus
G. Cuvier, 1798[2]
Gatunek mrównik afrykański
Synonimy
Podgatunki
  • O. a. afer (Pallas, 1766)
  • O. a. adametzi Grote, 1921[12]
  • O. a. aethiopicus Sundevall, 1843[6]
  • O. a. albicaudus Rothschild, 1907[13]
  • O. a. angolensls Zukowsky & Haltenorth, 1957[14]
  • O. a. erikssoni Lönnberg, 1906
  • O. a. faradijus Hatt, 1932
  • O. a. haussanus Matschie, 1900
  • O. a. kordofanicus Rothschild, 1927[15]
  • O. a. lademanni Grote, 1921[16]
  • O. a. leptodon Hirst, 1906
  • O. a. matschiei Grote, 1921[17]
  • O. a. observandus Grote, 1921[16]
  • O. a. ruvanensis Grote, 1921[16]
  • O. a. senegalensis Lesson, 1840
  • O. a. somalicus Lydekker, 1908[18]
  • O. a. wardi Lydekker, 1908[19]
  • O. a. wertheri Matschie, 1898
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[20]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Mrównik afrykański[21], mrównik[22], prosię ziemne[22][23] (Orycteropus afer) – gatunek ssaka z rodziny mrównikowatych (Orycteropodidae), występującego w Afryce. Zwierzę to prowadzi samotniczy tryb życia i jest znakomicie przystosowane do grzebania w ziemi. Tendencja rozwojowa ich populacji nie jest znana[20].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Mrównik afrykański występuje w zależności od podgatunku[24]:

  • O. afer afer – północno-wschodnia Botswana, Zimbabwe, Południowa Afryka, Eswatini i Lesotho.
  • O. afer adametzi – północno-zachodni Kamerun.
  • O. afer aethiopicusSudan i Uganda.
  • O. afer albicaudusAngola, zachodnia Zambia, Namibia i Botswana.
  • O. afer angolensis – zachodnia Angola.
  • O. afer erikssoni – północna Demokratyczna Republika Konga.
  • O. afer faradjlus – północno-wschodnia Demokratyczna Republika Konga i północno-zachodnia Uganda.
  • O. afer haussanusTogo.
  • O. afer koidofanicus – środkowy Sudan.
  • O. afer lademanni – środkowa Tanzania.
  • O. afer leptodoii – Kamerun.
  • O. afer matschiei – południowo-wschodnia Tanzania.
  • O. afer observandus – południowa Tanzania.
  • O. afer ruvanensisRwanda i północna Tanzania.
  • O. afer senegalensisSenegal.
  • O. afer somalicusSomalia.
  • O. afer wardi – wschodnia Demokratyczna Republika Konga i północno-wschodnia Zambia.
  • O. afer wertheri – północno-wschodnia Tanzania.

Kraje w zasięgu wsytępowania mrównika afrykańskiego które nie są przypisane do konkretnego podgatunku: Mauretania, Gambia, Gwinea Bissau, Gwinea, Sierra Leone, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Mali, Burkina Faso, Ghana, Benin, Niger, Nigeria, Czad, Republika Środkowoafrykańska, Erytrea, Dżibuti, Etiopia, Gwinea Równikowa, Gabon, Kongo, Kenia, Burundi, Malawi i Mozambik[24].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Takson po raz pierwszy opisał w 1778 roku niemiecki przyrodnik Peter Simon Pallas pod nazwą Myrmecophaga afra[3]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Pallas wskazał Przylądek Dobrej Nadziei[3]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Orycteropus utworzonego przez G. Cuviera w 1798 roku[2].

Biorąc pod uwagę niedostatek materiału porównawczego, ani ważność, ani granice rozmieszczenia poszczegołnych podgatunków nie są właściwie znane; wiele z nich to prawdopodobnie synonimy[24]. Rozpoznano osiemnaście podgatunków[24].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Orycteropus: gr. ορυκτηρ oruktēr, ορυκτηρος oruktēros „kopacz”, od ορυσσω orussō „kopać”; πους pous, ποδος podos „stopa”[25].
  • afer: łac. Afer, Afra „afrykański”, od Africa „Afryka”[26].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) 94–142 cm, długość ogona 44–63 cm; masa ciała 40–65 kg; brak dymorfizmu płciowego[27]. Wzór zębowy: I C P M (x2) = 20[27]. Kariotyp wynosi 2n = 20[27]. Sierść koloru brązowoszarego.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Pożywienie
Mrówki, a w razie ich niedoboru – termity.
Rozród
Ciąża trwa około 243 dni, w miocie 1–2 młodych o masie do 1,7 kg.
Siedlisko
Sawanna
Inne uwagi
Mrównik jest zwierzęciem aktywnym nocą. Kopie nory długości do 10 m, a jego terytorium wynosi ok. 2–5 km². Ma sztywną sierść i charakterystyczny wygięty ku górze grzbiet. W nosie gęste włosy, chroniące przed zatkaniem w czasie kopania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Orycteropus afer, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b G. Cuvier: Tableau élémentaire de l’histoire naturelle des animaux. Paris: Baudouin, 1798, s. 144. (fr.)
  3. a b c P.S. Pallas: Miscellanea zoologica: quibus novae imprimis atque obscurae animalium species describuntur et observationibus iconibusque illustrantur. Hagae Comitum: Apud Petrum van Cleef, 1766, s. 64. (łac.)
  4. J.F. Gmelin: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 13. Cz. 1. Lipsiae: Impensis Georg. Emanuel. Beer., 1788, s. 53. (łac.)
  5. R.-P. Lesson. Observations zoologiques. „Revue Zoologie”. 3, s. 225, 1840 (fr.). 
  6. a b C.J. Sundevall. Om Professor J. Hedenborgs insamlingar af Däggdjur i Nordostra Africa och Arabien. „Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar”. För år 1842, s. 236, 1843 (szw. • łac.). 
  7. P. Matschie: Aus der Säugetierwelt der mittleren Hochländer Deutsch-Ost-Afrikas. W: C.W. Werther (red.): Die mittleren Hochländer des Nördlichen Deutsch-Ost-Afrikas. Berlin: Verlag von Hermann Patel, 1898, s. 266. (niem.)
  8. P. Matschie. Einige Säugethiere aus dem Hinterlande von Kamerun. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1900, s. 102, 104, 1900 (niem.). 
  9. A.J.E. Lönnberg. On a new Orycteropus from Northern Congo and some remarks 0n the dentition of the Tubulidentata. „Arkiv för zoologi”. 3 (3), s. 1, 1906 (ang.). 
  10. A.S. Hirst. A new Species of Orycteropus. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh series. 17, s. 383, 1906 (ang.). 
  11. R.T. Hatt. The aardvark of the Haut-Uele. „American Museum Novitates”. 535, s. 1, 6, 1932 (ang.). 
  12. Grote 1921 ↓, s. 126.
  13. W. Rothschild. On a new race of Orycteropus. „Novitates Zoologicae”. 14, s. 506, 1907 (ang.). 
  14. L. Zukowsky & T. Haltenorth. Das Erdferkel (Orycteropus afer) aus Angola, eine eigene Unterart?. „Säugetierkundliche Mitteilungen”. 5, s. 126, 1957 (niem.). 
  15. W. Rothschild. Description of a new race of Aardvarke (Orycteropus afer kordofanicus). „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 19, s. 512, 1927 (ang.). 
  16. a b c Grote 1921 ↓, s. 123.
  17. Grote 1921 ↓, s. 122.
  18. Lydekker 1908 ↓, s. 466.
  19. Lydekker 1908 ↓, s. 467.
  20. a b A. Taylor & T. Lehmann 2015, Orycteropus afer, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-1 [dostęp 2021-06-04] (ang.).
  21. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 22. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  22. a b K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 202, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  23. Nazwa jest kalką z ang. i afrikaans "aardvark", z hol. aard – ziemia, varken – prosię/świnia.
  24. a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 116. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  25. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 484, 1904 (ang.). 
  26. ater, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2021-12-27] (ang.).
  27. a b c W.A. Taylor: Family Orycteropodidae (Aardvark). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 24–25. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]