Stanisław Mendelson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Mendelson
Aleksander Messin
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 listopada 1857
Warszawa
Data i miejsce śmierci 25 lipca 1913
Warszawa
Grób Stanisława Mendelsona na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Stanisław (Salomon Naftali) Mendelson, ps. „Aleksander Messin” (ur. 18 listopada 1857 w Warszawie, zm. 25 lipca 1913 w Warszawie) – polski polityk i publicysta żydowskiego pochodzenia, działacz polskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w zamożnej rodzinie żydowskiej, jako syn Bera Wolfa Mendelsona i Sary Reitzy z domu Marguliot (zm. 1909)[1]. Ojciec był właścicielem majątku ziemskiego i kamienicy przy ulicy Czystej 6 w Warszawie. Ukończył IV Gimnazjum w Warszawie, a jesienią 1875 zapisał się na fakultet medyczny Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył tylko pięć semestrów. Zainspirowany ruchem socjalistycznym, podjął pracę pracę jako robotnik w warsztacie szewskim, aby zbliżyć się do robotników. Działał w socjalistycznych kółkach propagandowych.

W kwietniu 1878 unikając aresztowania porzucił szkołę i opuścił Warszawę, udając się do Lwowa. Tam w maju tego samego roku został aresztowany za działalność socjalistyczną, a po miesiącu na mocy rozporządzenia Dyrekcji Policji wydalony z Austro-Węgier. Po kilkudniowym pobycie w Krakowie udał się do Wrocławia, gdzie podjął studia na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego. Tam zetknął się z niemieckim ruchem socjalistycznym. W lecie 1878 powrócił do Warszawy, kontynuując działalność socjalistyczna. Po dwóch miesiącach musiał zbiec z uwagi na śledztwo, w którym zarzucano mu nielegalną działalność. W domu rodziców przeprowadzono rewizję. Z końcem września 1878 zbiegł do Szwajcarii. Ze Szwajcarii udał się na dwa miesiące do Paryża. W 1879 wyjeżdżał nielegalnie do Kijowa. Ostatecznie osiadł w Genewie. Był współzałożycielem i redaktorem pierwszych polskich czasopism socjalistycznych: Równość, Przedświt i Walka Klas.

W 1880 był jednym z oskarżonych (obok Ludwika Waryńskiego i 34 innych działaczy) w procesie socjalistów w Krakowie. Następnie organizował kółka socjalistyczne w Poznaniu, za co w latach 1882–1884 był więziony przez władze pruskie. W lutym 1888 współzałożyciel II Proletariat, a w 1889 uczestnik w przygotowaniu międzynarodowego zjazdu Drugiej Międzynarodówki. W 1892 jeden z organizatorów zjazdu założycielskiego PPS w Paryżu i twórca jej programu. W 1893 wystąpił z PPS i związał się z ruchem ludowym w Galicji. Powodem był konflikt na kongresie II Międzynarodówki w Zurychu wywołany zakwestionowaniem przez Mendelsona i delegację polską ważności mandatów delegatów właśnie powstałej Socjaldemokracji Królestwa Polskiego.

Z czasem wycofał się z ruchu robotniczego, pod koniec życia współpracował z żydowskim czasopismem Przegląd codzienny, w którym koncentrował się na publicystycznej walce z endecją[2].

Jego pierwszą żoną była Maria Jankowska-Mendelson (1850–1909), działaczka socjalistyczna. Po jej śmierci poślubił w 1912 Marię Sokołow, córkę Nahuma Sokołowa.

Pochowany jest w alei głównej cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 44, uliczka 1)[3][4]. Granitowy pomnik na jego grobie wystawiono w 1936.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1893: Kwestyja polska i polityka koła polskiego
  • 1904: Historya ruchu komunalistycznego we Francyi 1871 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grób Sary Reitzy Mendelson w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.
  2. Jerzy W. Borejsza: Mendelson i dama socjalizmu. Polityka.pl, 2013-07-23. [dostęp 2013-08-13].
  3. Grób Stanisława Mendelsona w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.
  4. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]