Stanisław Suchodolski (numizmatyk)
![]() Prof. Stanisław Suchodolski w Augustowie (2000) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Zawód, zajęcie |
archeolog, historyk, numizmatyk |
Tytuł naukowy |
profesor nauk humanistycznych |
Alma Mater | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Stanisław Jerzy Suchodolski (ur. 4 maja 1936 w Warszawie) – polski archeolog, numizmatyk i historyk, profesor nauk humanistycznych.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wysiedlony z Warszawy w czasie Powstania w 1944, następnie w obozach niemieckich w Pruszkowie, Stutthofie i Altforwerku pod Grudziądzem. Ukończył Liceum im. gen. Józefa Sowińskiego (matura w 1953)[1].
Swoje studia nad historią pieniądza w Polsce Stanisław Suchodolski rozpoczął od badania początków rodzimej monety. Udało mu się zebrać cały dostępny wówczas materiał w zbiorach krajowych i zagranicznych. Na tej podstawie, przy użyciu starych i nowych metod zarówno archeologicznych, jak i numizmatycznych, rozpoznał mennictwo pierwszej monarchii piastowskiej[2]. W ciągu następnego półwiecza uzupełniał i korygował ten obraz, dochodząc do wniosku, że Mieszko I jeszcze nie bił monet a denary jemu przypisywane emitował jego wnuk – Mieszko II, jako następca tronu (odkrycie to zostało przedstawione na Międzynarodowym Kongresie Numizmatycznym w Berlinie w 1997)[3]. Najstarsze monety polskie zostały wykorzystane jako źródło do poznania historii pierwszej monarchii piastowskiej.
Następnie w celach porównawczych badał początki mennictwa w następujących krajach i regionach: w Czechach, na Węgrzech, na Rusi, w Skandynawii i we wschodniej części Rzeszy[4]. Z kolei rozszerzył swoje zainteresowania na Europę Zachodnią, po rzymską, potem karolińską, czyli obszar, z którego czerpała wzorce nasza część Europy[5]. Spektakularnym odkryciem z zakresu numizmatyki bizantyjskiej było zidentyfikowanie w skarbie z Maurzyc nieznanej monety z czasów regencji cesarzowej Teofano w 965[6].
Nie zaniedbywał jednak również studiów nad późniejszym mennictwem polskim. Badając liczbę stempli menniczych, łańcuchy ich połączeń, metrologię i próbę kruszcu, udało mu się w przybliżeniu odtworzyć organizację i rozmiary produkcji, politykę menniczą władców, a także płynący stąd ich zysk[7]. Później na tej podstawie postawił tezę, że jedną z przyczyn oporu przeciw Bolesławowi Śmiałemu, a w konsekwencji zegnania go z tronu, był jego fiskalizm. W niektórych nominalnie srebrnych monetach, bitych po koronacji królewskiej w 1076 roku, było aż 90% miedzi[8]. Domysł ten spotkał się z życzliwym przyjęciem przez część mediewistów.
Z czasem rozszerzył swoje badania na monetę późniejszą, nie emitowaną przez władców. W efekcie udało mu się zidentyfikować nieznane do tej pory denary wojewody Mieszka III – Piotra Wszeborowica[9]. Analizując natomiast świeżo odkryty, olbrzymi skarb z Głogowa (ponad 20 tysięcy monet), w nowym świetle pokazał początki monety dzielnicowej na Śląsku, zmieniając atrybucję szeregu typów monetarnych z XII/XIII w.[10]. Odkrywczy okazał się tu domysł, że nie zawsze imię widniejące na monecie oznacza jej emitenta. Czasem bowiem monety były bite anonimowo a emitenci zamiast własnego imienia, umieszczali na stemplu imię swego ojca lub nawet dziada. Odkrycie to przedstawił na międzynarodowym Kongresie numizmatycznym w Brukseli[11].
Zbiór 32 dawniejszych prac został ponownie opublikowany w tomie zatytułowanym Numizmatyka średniowieczna. Moneta źródłem archeologicznym, historycznym i ikonograficznym (2012). Prace te zostały zaktualizowane i tak dobrane, że tworzą całość o charakterze podręcznikowym, przedstawiając problemy źródłoznawcze i metodologiczne numizmatyki średniowiecznej. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego uznał ten tom za podręcznik akademicki. Do druku został oddany drugi tom wyboru dawniejszych prac pod tytułem: Moneta polska i obca w średniowieczu.
W celu ochrony źródeł numizmatycznych zainicjował w 2000 roku akcję ponownej inwentaryzacji znalezisk monet i pieniądza kruszcowego na terenie Polski. Dawny bowiem inwentarz sprzed pół wieku wymagał aktualizacji określeń i bardzo poważnych uzupełnień. Projekt ten jest obecnie kontynuowany przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN we współpracy z Niemiecką Komisją Numizmatyczną (pod kierunkiem dr hab. M. Boguckiego). Dotychczas ukazały się 2 obszerne tomy (Frühmittelalterliche Münzfunde aus Polen. Inventar III, IV, hrsg. M. Bogucki, P. Ilisch, S. Suchodolski, 2013, 2015). Dwa pozostałe mają być wydane do 2017.
Studia i praca[12]
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/08._Zamek_Kr%C3%B3lewski%2C_2014%2C_z_laureatami_Konkursu_im._J._Gawro%C5%84skiego_J._Bodzkiem%2C_E._Baran_i_B._Paszkiewiczem%2C_fot._G._%C5%9Anie%C5%BCko.jpg/304px-08._Zamek_Kr%C3%B3lewski%2C_2014%2C_z_laureatami_Konkursu_im._J._Gawro%C5%84skiego_J._Bodzkiem%2C_E._Baran_i_B._Paszkiewiczem%2C_fot._G._%C5%9Anie%C5%BCko.jpg)
- 1953 – zdał egzamin na sekcję Historii Kultury Materialnej Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Nie został przyjęty z powodu „złego pochodzenia”.
- 1953/4 – Komisja Badań Dawnej Warszawy, prace wykopaliskowe na stanowisku Piwna 33.
- 1954 – w drugim semestrze przyjęty na wspomniane studia. Specjalizował się w zakresie archeologii.
- 1957 – magisterium z zakresu archeologii Polski na podstawie pracy „Technika bicia monet w Polsce we wczesnym średniowieczu” przygotowanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Witolda Hensla.
- 1956–1959 – kontynuacja studiów (jako wolny słuchacz) na Wydziale Historycznym UW pod kierunkiem prof. dr. hab. Aleksandra Gieysztora nad historią średniowiecza.
- 1957–1960 – studia aspiranckie w Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN.
- 1960–2006 – praca etatowa w Instytucie Historii Kultury Materialnej (od 1992 r. Instytut Archeologii i Etnologii) PAN w Warszawie. Tu zdobywał kolejne stopnie i funkcje: adiunkta, docenta, profesora, członka i zastępcy przewodniczącego Rady Naukowej (1981–83, 1990–92), kierownika Zakładu Archeologii Średniowiecznej (1994–1996).
- Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, wykłady zlecone, seminarium magisterskie, okresowo etat, ½ etatu.
Stopnie i tytuły naukowe[12]
[edytuj | edytuj kod]- 1961 – stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie pracy „Mennictwo w Polsce wczesnośredniowiecznej od X do XII w.” napisanej pod kierunkiem Ryszarda Kiersnowskiego (opublikowana w 1973).
- 1970 – habilitacja na podstawie rozprawy: „Geneza monety polskiej na tle początków mennictwa w Europie Środkowej, Północnej i Wschodniej” (publikacje w 1967 i 1971).
- 1983 – profesor nadzwyczajny (tytuł naukowy).
- 1991 – profesor zwyczajny.
Członkostwo w instytucjach, organizacjach i towarzystwach naukowych[13]
[edytuj | edytuj kod]- Polska Akademia Umiejętności (członek korespondent od 2005, członek czynny od 2011).
- Komitet Nauk Historycznych PAN (1980–86), w jego ramach przewodniczący utworzonej przez siebie Komisji Numizmatycznej (1988–2007).
- Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN.
- Stały Komitet Mediewistów Polskich.
- Towarzystwo Naukowe Warszawskie.
- Rada do spraw numizmatyki przy Prezesie NBP (przewodniczący), od 2010.
- Centralna Komisja ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych (1991–93, 1997–2002).
- Zarząd Międzynarodowej Komisji Numizmatycznej 1991–2003 (1997–2003 wiceprezydent).
- American Numismatic Society (członek korespondent), od 1989.
- Członek honorowy: Węgierskiego Towarzystwa Numizmatycznego (od 2001).
- Czeskiego Towarzystwa Numizmatycznego (od 2006).
- Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego (1981–86 prezes) .
- Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego (od 1991; od 2001 członek honorowy).
- Conseil International de Numismatique (członek honorowy od 2009).
Nagrody i odznaczenia[13]
[edytuj | edytuj kod]- Złoty Krzyż Zasługi (1989).
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005)[14].
- Nagroda im. Joachima Lelewela Wydziału I PAN (1974).
- Sekretarza Naukowego PAN (1983).
- Société Française de Numismatique – Jeton de vermeil (1982).
- Medal Archera M. Huntingtona American Numismatic Society (1998).
- Medal Lux et Laus za 2015 Stałego Komitetu Mediewistów Polskich.
Wykopaliska archeologiczne (udział i prowadzenie)[12]
[edytuj | edytuj kod]- Od 1952 udział w pracach wykopaliskowych, m.in. w Trzcińcu, Chodliku, Gdańsku, Szczecinie, Sąsiadce, Szwajcarii, Szurpiłach, Mikulčicach (wymiana między Uniwersytetem Warszawskim a Uniwersytetem Karola w Pradze).
- 1961–1964 i 1974 – kierownik, potem konsultant ekspedycji wykopaliskowej IHKM PAN w Czersku.
- W ramach kierowanego przez siebie tematu „Kształtowanie się ośrodka centralnego na południowym Mazowszu” prowadził badania także w Starej Warce, Błoniu (1971) i Kopytowie (1972) oraz w Grójcu (1975).
- 1971 – prowadzenie prac wykopaliskowych na terenie Zamku Królewskiego w Warszawie przed jego odbudową (jako kierownik ekspedycji IHKM PAN).
- 1965–1967 – uczestnictwo w polsko-francuskich badaniach wykopaliskowych we Francji: kierownik ekip w Montaigut (Tarn) – 1965 i Condorcet (Drôme) – 1966–1967.
Kontakty międzynarodowe[15]
[edytuj | edytuj kod]- W latach 1963, 1976, 1979, 1987 – stypendium Ecole Pratique des Hautes Etudes we Francji, studia w zakresie numizmatyki średniowiecznej.
- W 1963 udział w Session d’été w Centre d’Études Supérieures de Civilisation Médiévale w Poitiers.
- Stypendia naukowe do ZSRR (1969), Algierii (1972), NRD (1972), Hiszpanii (1978), Włoch (1991).
- Udział w kongresach archeologii słowiańskiej: Warszawa 1965, Bratysława 1975, Sofia 1980, Nowogród 1996.
- Udział w międzynarodowych kongresach numizmatycznych: Rzym 1961, Kopenhaga 1967, Nowy Jork i Waszyngton 1973, Berno 1979, Bruksela 1991, Berlin 1997, Madryt 2003, Glasgow 2009 oraz w wielu międzynarodowych konferencjach i sympozjach archeologicznych, historycznych i numizmatycznych.
- Odczyty indywidualne w: Sztokholmie, Dreźnie, Frankfurcie n.M., Marburgu, Hamburgu, Münster, Wiedniu, Nitrze, Kopenhadze, Padwie, Perpignan, Pradze, Brnie, Nowym Jorku.
- Publikacja prac w dziesięciu językach w większości krajów europejskich.
Dydaktyka[13]
[edytuj | edytuj kod]Wykłady z numizmatyki średniowiecznej:
- UMCS w Lublinie (1961/62)
- Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu (1977/8)
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1989/90)
- Uniwersytet Jagielloński (2007/8)
- Uniwersytet Warszawski (1971–73, 1979–1983, 1992–2011).
- Promocja siedmiu doktorów i 12 magistrów, dalszy przewód doktorski w toku.
Publikacje (wybór)[16]
[edytuj | edytuj kod]Około 600 prac naukowych, w tym 11 książek (cztery z nich we współautorstwie), m.in.:
- Moneta polska w X/XI wieku (Mieszko i Bolesław Chrobry), "Wiadomości Numizmatyczne", R. XI, 1967, z. 2–3.
- Początki mennictwa w Europie Środkowej, Wschodniej i Północnej, Wrocław 1971.
- Mennictwo polskie w XI i XII wieku, Wrocław 1973.[7]
- Wczesnośredniowieczny skarb srebrny z Zalesia, powiat Słupca, t. II [wespół z M. Dekówna, J. Reyman], Wrocław 1974.
- Denar w kalecie. Trzy pierwsze stulecia monety polskiej, Wrocław 1981.
- Moneta i obrót pieniężny w Europie Zachodniej, Wrocław 1982.
- Moneta możnowładcza i kościelna w Polsce wczesnośredniowiecznej, Wrocław 1987.
- Numizmatyka średniowieczna. Moneta źródłem archeologicznym, historycznym i ikonograficznym, Warszawa 2012.
- Numizmatyka [w:] Vademecum historyka mediewisty, Warszawa 2012.
- Wczesnośredniowieczny „Skarb hutnika” z Dąbrowy Górniczej-Łośnia [wespół z D. Rozmus i J. Tokaj], Dąbrowa Górnicza 2014.
- Frühmittelalterliche Münzfunde aus Polen, Inventar III, Masowien, Podlachien, Mittelpolen [wespół z D. Gorlińska, M. Bogucki, P. Ilisch, D. Malarczyk, T. Nowakiewicz], Warszawa 2015.
Prace redakcyjne
[edytuj | edytuj kod]- „Wiadomości Numizmatyczne”, współredaktor (1963–77, 1983–88), redaktor (1989–2007).
- Frühmittelalterliche Münzfunde aus Polen. Inventar (wespół z: M. Bogucki i P. Ilisch), Warszawa, od 2012 (w ramach grantu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Maria Durakowa , Maria Lasecka , Hanna Gruchalska-Kwaśniewska , III Liceum Ogólnokształcące im. Generała Sowińskiego 1923-1998: dawne I-sze Gimnazjum Męskie im. Jenerała Sowińskiego Magistratu M. St. Warszawy, wyd. 1, Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Szkoły im. Generała Sowińskiego, 1998, s. 118, ISBN 83-910546-0-8 (pol.).
- ↑ Stanisław Suchodolski , Moneta polska w X/XI wieku, "Wiadomości Numizmatyczne", R. XI, z. 3-4, 1967 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Noch einmal über die Anfänge der Münzprägung in Polen, [w:] XII. Internationaler Numismatischer Kongress. Berlin 1997. Akten - Proceedings - Actes, red. Bernd Kluge, Bernhard Weisser, s. 978-982, 2000 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Początki mennictwa w Europie Środkowej, Wschodniej i Północnej, 1971 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Moneta i obrót pieniężny w Europie Zachodniej, 1982 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Pierwsza moneta z czasów cesarzowej Teofano. Skład i data ukrycia skarbu z Maurzyc pod Łowiczem, "Wiadomości Numizmatyczne", R. XLIII, z. 1-2, s. 187-204, 1999 .
- ↑ a b Stanisław Suchodolski , Mennictwo polskie w XI i XII wieku, 1973 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Polityka mennicza a wydarzenia polityczne w Polsce we wczesnym średniowieczu, [w:] Numizmatyka średniowieczna. Moneta źródłem archeologicznym, historycznym i ikonograficznym, s. 335-341, 2012 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Moneta możnowładcza i kościelna w Polsce wczesnośredniowiecznej, 1987 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Zmiany chronologii i atrybucji monet polskich z XII/XIII w. w świetle skarbu z Głogowa, "Wiadomości Numizmatyczne", R. XXXVI, z. 3-4, s. 105-120, 1992 .
- ↑ Stanisław Suchodolski , Le nom du prince qui n'est pas l'émetteur. Un exemple des monnaies polonaises du XIIe siécle, [w:] Actes du XIe Congrès International de Numismatique organisé á l'occasion du 150e annversaire de la Société Royale de Numismatique de Belgique Bruxelles, 8-13 septembre 1991, vol. III, Monnaies byzantines, monnaies médiévales et orientales, s. 181-186, 1993 .
- ↑ a b c Aleksandra Szymańska , Wstęp, [w:] Międzynarodowa Sesja Numizmatyczna w Gdańsku z okazji 65. lecia Prof. Stanisława Suchodolskiego. Materiały, s. 4, 2003 .
- ↑ a b c Aleksandra Szymańska , Wstęp, [w:] Międzynarodowa Sesja Numizmatyczna w Gdańsku z okazji 65. lecia Prof. Stanisława Suchodolskiego. Materiały, s. 5, 2003 .
- ↑ M.P. z 2006 r. nr 4, poz. 64
- ↑ Aleksandra Szymańska , Wstęp, [w:] Międzynarodowa Sesja Numizmatyczna w Gdańsku z okazji 65. lecia Prof. Stanisława Suchodolskiego. Materiały, s. 4-6, 2003 .
- ↑ Małgorzata Gula , Marta Męclewska , Bibliografia prac prof. Stanisława Suchodolskiego [za lata 1957-2001], [w:] Moneta medievalis. Studia numizmatyczne i historyczne ofiarowane Prof. Stanisławowi Suchodolskiemu w 65. rocznicę urodzin, s. 21-50, 2002 .
- Absolwenci III Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie
- Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów
- Członkowie Komitetu Nauk Historycznych PAN
- Członkowie Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN
- Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności
- Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego
- Ludzie urodzeni w Warszawie
- Ludzie związani z Narodowym Bankiem Polskim
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
- Polscy archeolodzy
- Polscy historycy
- Polscy numizmatycy
- Pracownicy instytutów naukowych PAN
- Urodzeni w 1936
- Więźniowie Dulagu 121 Pruszków
- Więźniowie KL Stutthof
- Wykładowcy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego