Stary człowiek i morze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy utworu literackiego. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Stary człowiek i morze
The Old Man and the Sea
Autor Ernest Hemingway
Typ utworu opowiadanie
Data powstania 1951
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data wydania 1952
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1956
Przekład Bronisław Zieliński

Stary człowiek i morze − krótka powieść heroiczna[a] amerykańskiego pisarza Ernesta Hemingwaya, która opublikowana została w 1952 roku[1]. Utwór napisał on podczas pobytu na Kubie w 1951 roku[2]. Książka ta traktuje o starym kubańskim rybaku Santiago, który walczy z wielką rybą, marlinem[1]. Ostatnie wielkie dzieło fabularne Hemingwaya[1]. Powieść odniosła natychmiastowy sukces i została uznana za jedno z najlepszych dzieł Hemingwaya[1].

Treść[edytuj | edytuj kod]

Ernest Hemingway i Henry „Mike” Strater z pozostałościami marlina (ok. 225 z 450 kg), który został w połowie zjedzony przez rekiny (1935).

Akcja opowiadania rozgrywa się w ciągu czterech wrześniowych dni, w okresie silnych huraganów na morzu, podczas których można złapać większe ryby niż zwykle[potrzebny przypis]. Stary kubański rybak Santiago, który od 84 dni nie złowił ryby, wyrusza na połów ryb[1]. Chce udowodnić, że chociaż jest stary, to nie jest bezużytecznym i kiepskim rybakiem. W przygotowaniach do wyprawy pomaga mu kilkunastoletni Manolin[3]. Santiago zabiera swoją szalupę w głębokie wody Gulf Stream, gdzie zauważa gigantycznego marlina[1]. W trakcie wyprawy rybakowi udaje się go złowić po trzech dniach, wykorzystując całą swoją siłę i doświadczenie[1]. Podziwia siłę, godność i wierność tożsamości ryby; jej przeznaczenie jest tak samo prawdziwe jak Santiago jako rybaka[1]. Ostatecznie łowi marlina i przywiązuje do swojej łodzi[1]. W drodze powrotnej musi walczyć nie tylko z silną i ciężką rybą, ale i z rekinami[1].

Chociaż Santiago udaje mu się zabić kilku, rekiny zjadają rybę, pozostawiając po sobie tylko jej szkielet[1]. Po powrocie do portu, zniechęcony Santiago idzie do swojego domu spać[1]. W międzyczasie, inni widzą szkielet przywiązany do jego łodzi i są zdumieni[1]. Zaniepokojony Manolin z ulgą odnajduje Santiago żywego, a dwaj zgadzają się iść razem na ryby[1].

Analiza i interpretacja[edytuj | edytuj kod]

Stary człowiek i morze zawiera wiele tematów, które zajmowały Hemingwaya jako pisarza i jako człowieka[1]. Już na pierwszych stronach opowiadania opisywana jest rutyna życia w kubańskiej wiosce rybackiej[1]. Egzystencja rybaka opisana w oszczędnym stylu, równie wymownie lekceważącym jak wzruszenie potężnych ramion starego człowieka[1]. Mając przeciw sobie zarówno wiek jak i szczęście, Santiago wie, że musi wypłynąć z dala od lądu, „daleko od wszystkich ludzi”, gdzie na pustej arenie morza i nieba zostanie rozegrany ostatni dramat[1].

Fascynacją Hemingwaya była pomysłowość ludzi, którzy udowadniali swoją wartość poprzez stawienie czoła i pokonanie wyzwań natury[1]. Kiedy starzec łapie marlina dłuższego niż jego łódź, jest poddawany próbie: pracuje krwawiącymi rękoma, starając się przyciągnąć rybę do harpuna[1]. Poprzez swoją walkę Santiago demonstruje zdolność ludzkiego ducha do zwycięstwa przez znoszenie trudów i cierpienia[1]. Pomocą w zwycięstwie jest także głęboka rybaka miłość i znajomość beznamiętnego w swym okrucieństwie i dobroczynności morza[1]. Fizyczność tu przedstawiona – w postaci zapachów smoły i soli, krwi ryb, skurczów i mdłości oraz wyczerpania starego człowieka – są przeciwstawione eterycznym właściwościom olśniewającego światła i wody, izolacji i ruchów morza[1].

Ernest Hemingway z rodziną i czterema marlinami na doku w Bimini, 20 lipca 1935 r.

Proweniencja[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Utwór został nagrodzony w 1953 roku nagrodą Pulitzera za fikcję[1]. Utwór ten w dużym stopniu przyczynił się do uzyskania przez Hemingwaya w 1954 roku literackiej Nagrody Nobla[b][4][1]. Uważa się, że pierwowzorem postaci Santiago był Gregorio Fuentes (1897–2002)[5].

Kinematografia[edytuj | edytuj kod]

W 1958 roku ukazała się adaptacja filmowa z udziałem Spencera Tracy'ego[1].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Opowiadanie jest lekturą szkolną w polskiej szkole podstawowej i średniej[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Czasem Stary człowiek i morze traktowany jest jako opowiadanie.
  2. The Nobel Prize in Literature 1954 was awarded to Ernest Hemingway: ‘for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in «The Old Man and the Sea», and for the influence that he has exerted on contemporary style.’

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z The Old Man and the Sea, web.archive.org, 4 stycznia 2020 [dostęp 2020-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2020-01-04].
  2. 2. The Old Man and the Sea and Christian Transcendence Affirmed. W: Lauretta Conklin Frederking: Hemingway on Politics and Rebellion. Routledge, 2010, s. 172. ISBN 978-1-136-94783-4. [dostęp 2017-10-17].
  3. Lisa Tyler: Student Companion to Ernest Hemingway. Greenwood Publishing Group, 2001, s. 131, seria: Student companions to classic writers. ISBN 978-0-313-31056-0. [dostęp 2017-10-17]. Cytat: The boy’s age is unclear and has been the subject of much debate, with proponents of every age from 10 to 22.. (ang.)
  4. The Nobel Prize in Literature 1954 (ang.). nobelprize.org. [dostęp 2017-10-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-17)].
  5. BBC News | Americas | Hemingway’s ‘Old Man’ dies in Cuba (ang.). bbc.co.uk, 2002-01-14. [dostęp 2017-10-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-13)].
  6. Kanon lektur – rozporządzenie 03-07-2007. bip.men.gov.pl, 2007-07-03. s. 2. [dostęp 2017-10-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-17)].