Słońce też wschodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Słońce też wschodzi
The Sun Also Rises
Autor Ernest Hemingway
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data wydania 1926
Wydawca Charles Scribner's Sons
Tematyka stracone pokolenie
korrida
antysemityzm
Typ utworu powieść z kluczem
Data wydania polskiego 1958
Pierwszy wydawca polski Państwowy Instytut Wydawniczy
Przekład Bronisław Zieliński

Słońce też wschodzi (ang. The Sun Also Rises) – powieść Ernesta Hemingwaya wydana w Stanach Zjednoczonych w październiku 1926, a rok później w Anglii pod tytułem Fiesta. Opowiada o grupie amerykańskich i brytyjskich ekspatriantów, którzy wyruszają z Paryża do Pampeluny na festiwal Sanfermines chcąc zobaczyć encierro i walki byków. Pierwsze polskie wydanie tej powieści ukazało się w 1958. Po premierze powieść zebrała mieszane recenzje.

Podstawą do napisania powieści była jego wycieczka do Hiszpanii w 1925. Hemingway rozpoczął pisanie powieści w swoje urodziny 21 lipca tego samego roku. Wstępny szkic skończył dwa miesiące później we wrześniu. Po krótkiej przerwie pracował nad poprawkami zimą 1926. Opisane w książce miejsca są unikatowe i niezapomniane – pokazują życie w Paryżu i ekscytację podczas festiwalu w Hiszpanii. Styl pisania Hemingwaya stał się znany jako Iceberg Theory(ang.).

Słońce też wschodzi to powieść z kluczem. Jej bohaterowie są stworzeni na podstawie przyjaciół Hemingwaya, a fabuła odpowiada prawdziwym wydarzeniom. Autor przedstawia swój pogląd na temat straconego pokolenia, które powszechnie uważane jest za upadłe, rozwiązłe i bezpowrotnie zniszczone przez pierwszą wojnę światową. Pisarz opisuje je jako wytrzymałe i silne. Hemingway bada także tematykę miłości, śmierci, ukojenia w przyrodzie i naturę męskości.

Okoliczności powstania utworu[edytuj | edytuj kod]

Od lewej: Hemingway, Harold Loeb, Lady Duff Twysden, Hadley Richardson, Donald Ogden Stewart (zasłonięty) i Pat Guthrie w kawiarni w Pampelunie, Hiszpania, lipiec 1925

W latach 20. XX wieku Hemingway mieszkał w Paryżu, gdzie był zagranicznym korespondentem dla gazety Toronto Star i podróżował do takich miejsc jak Smyrna w celu pisania reportaży o wojnie grecko-tureckiej. Hemingway chciał użyć swojego doświadczenia dziennikarskiego do pisania literatury pięknej, wierząc, że fabuła może zostać oparta o prawdziwe wydarzenia, kiedy pisarz destyluje swoje własne przeżycia w taki sposób. Według biografa Jeffreya Meyersa „to co stworzył, było prawdziwsze od tego, co pamiętał”[1].

Wraz ze swoją żoną Hadley Richardson, Hemingway zobaczył po raz pierwszy obchody święta Sanfermines w Pampelunie w 1923, gdzie zafascynowały go walki byków[2]. Powrócili tam razem w roku 1924 i towarzyszyli im Eric Dorman-Smith, John Dos Passos i Donald Ogden Stewart z żoną[3]. Z kolei w 1925 towarzyszyli im Bill Smith, Harold Loeb, Lady Duff Twysden i jej partner Pat Guthrie. Będąc na miejscu, grupa szybko się rozdzieliła. Hemingway zauroczony Lady Duff był zazdrosny o Harolda, który był z nią wcześniej na krótkich wakacjach. Przed końcem tygodnia doszło między mężczyznami do walki na pięści. Ich nastawienie zmieniło się po tym, jak matador Cayetano Ordóñez przyciągnął uwagę widzów. Ordóñez zaszczycił żonę Hemingwaya, pokazując jej z ringu swoje trofeum – ucho zabitego byka[4].

Hemingway miał zamiar napisać książkę z kategorii literatury faktu o walkach byków, ale potem zdecydował, że tygodnie doświadczeń dały mu wystarczająco dużo materiału do stworzenia powieści[5]. Kilka dni po skończeniu święta, w dniu swoich urodzin (21 lipca) zaczął pisać Słońce też wschodzi[6]. Do 17 sierpnia, mając napisanych 14 rozdziałów i z roboczym tytułem Fiesta, wrócił do Paryża. Ukończył wstępny szkic w dniu 21 września 1925, a w kolejny weekend napisał przedmowę i zmienił tytuł na The Lost Generation[7].

Kilka miesięcy później w grudniu Hemingway i jego żona wybrali się do Schruns w Austrii, gdzie spędzili zimę i pisarz rozpoczął intensywnie poprawiać rękopis. Paulina Pfeiffer dołączyła do nich w styczniu i namawiała go, by - wbrew temu, co radziła mu żona - podpisał umowę z Charles Scribner's Sons. Hemingway opuścił Austrię, udał się na krótki wyjazd do Nowego Jorku na spotkanie z wydawcami, a po powrocie, podczas postoju w Paryżu, zaczął romans z Pauliną. Wrócił do Schruns i ukończył korekty w marcu[8]. W czerwcu był w Pampelunie zarówno z żoną, jak i z Pauliną. Po powrocie do Paryża Hadley wniosła o separację i udała się do południowej Francji[9]. W sierpniu będąc sam w Paryżu Hemingway zakończył pisanie, dedykując powieść żonie i synowi[10]. Po publikacji książki w październiku Hadley poprosiła o rozwód; następnie Hemingway przekazał jej tantiemy z powieści[11].

Wydanie[edytuj | edytuj kod]

Hemingway oszukał wydawnictwo Boni & Liveright kończąc z nimi umowę tak, aby Słońce też wschodzi mogło zostać opublikowane przez Charles Scribner's Sons. W grudniu 1925 szybko napisał satyryczną nowelę Wiosenne ulewy, w której atakuje pisarza Sherwooda Andersona i wysłał ją do swoich wydawców w Boni & Liveright. Jego kontrakt z wydawnictwem na trzy książki zawierał klauzulę wypowiedzenia, gdy firma odrzuci jedno z jego zgłoszeń. Nierozbawione satyrą wobec jednego ze swoich najbardziej dochodowych autorów, Boni & Liveright natychmiast odrzuciło nowelę i rozwiązało umowę z pisarzem[12]. W ciągu kilku tygodni Hemingway podpisał kontrakt ze Scribner's, które zgodziło się na opublikowanie zarówno Wiosennych ulew, jak i wszystkich jego późniejszych prac[13].

Scribner's opublikowało powieść dnia 22 października 1926. Jej pierwsza edycja miała nakład 5090 egzemplarzy, książka kosztowała dwa dolary[14]. Cleonike Damianakes zaprojektował ilustrację na obwolucie przedstawiającą siedzącą kobietę w stylu hellenistycznym. Ubrana w szaty, głowę ma pochyloną na ramieniu, z zamkniętymi oczami, w jednej ręce trzyma jabłko, ramiona i uda ma odkryte. Redaktor Maxwell Perkins w zamyśle chciał, żeby przyzwoity, ale jednocześnie erotyczny projekt Cleonika przyciągnął „kobiece czytelniczki, które kontrolują losy wielu powieści”[15]. Dwa miesiące później powieść była ponownie w druku z 7000 sprzedanych egzemplarzy. Kolejne druki zostały zamówione; do 1928 roku, po opublikowaniu zbioru opowiadań Mężczyźni bez kobiet, powieść była w druku osiem razy[16]. W 1927 roku powieść pozbawiona dwóch epigrafów została opublikowana w Wielkiej Brytanii przez firmę Jonathan Cape pod tytułem Fiesta[17].

Do roku 1983 powieść Słońce też wschodzi była w druku nieprzerwanie od jej opublikowania w 1926 roku i była prawdopodobnie jednym z najczęściej tłumaczonych tytułów na świecie. W tym czasie Scribner's zaczęło drukować jej tańszą wersję na rynek masowy, oprócz droższej będącej już w druku[18].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Dziennikarz Jake Barnes jest amerykańskim ekspatriantem mieszkającym w Paryżu. Jest zakochany w Lady Brett Ashley, dwukrotnie rozwiedzionej Angielce. Jake gra w tenisa z przyjacielem z uczelni Robertem Cohnem i spotyka Brettę i hrabiego Mippipopolousa w nocnym klubie. Później Brett mówi Jake'owi, że go kocha, ale oboje wiedzą, że nie mają szans w stałym związku.

Do Jake'a dołącza niedawno przybyły z Nowego Jorku Bill Gorton i narzeczony Bretty Mike Campbell, który przyjeżdża ze Szkocji. Jake i Bill podróżują na południe w celu łowienia ryb niedaleko Pampeluny i po drodze w Bajonnie spotykają Roberta Cohna. Zamiast wyjechać na wspólny połów, Cohn pozostaje w Pampelunie, czekając na spóźniających się Brettę i Mike'a. Cohn miał romans z Brettą kilka tygodni wcześniej i nadal czuje się zazdrosny o nią, mimo tego, że jest zaręczona z Mikiem. Jake i Bill spędzają pięć dni na łowieniu ryb ze strumienia w pobliżu Burguete, a później dołączają do grupy w Pampelunie.

Wszyscy zaczynają pić duże ilości alkoholu. Cohn jest odrzucony przez resztę grupy, która wyśmiewa go i rzuca antysemickie uwagi. Podczas festiwalu bohaterowie piją, oglądają bieg byków, uczestniczą w walkach byków i kłócą się ze sobą. Jake poznaje Brettę z 19-letnim matadorem Romero w hotelu Montoya; szybko zostaje nim zauroczona i zaczyna go uwodzić. Napięcie pomiędzy mężczyznami narasta z powodu zalotów Bretty. Cohn, który był bokserem w szkole, walczy na pięści z Jakiem, Mikiem i Romero. Mimo odniesionych obrażeń Romero nadal dalej wykonuje swoją pracę na arenie.

Po zakończeniu festiwalu postacie dochodzą do siebie i opuszczają Pampelunę; Bill wraca do Paryża, Mike zostaje w Bajonnie, a Jake trafia do San Sebastián w północno-wschodniej Hiszpanii. Gdy chce już wracać do Paryża, otrzymuje telegram z prośbą o pomoc od Bretty, która pojechała do Madrytu z Romero. Odnajduje ją tam w tanim hotelu, bez pieniędzy i porzuconą przez kochanka. Mówi, że postanowiła wrócić do Mike'a. Powieść kończy się, gdy Jake i Brett jadą taksówką i mówią o rzeczach, które mogłyby się wydarzyć.

Motywy[edytuj | edytuj kod]

Miłość i kobiety[edytuj | edytuj kod]

Dwukrotnie rozwiedziona Lady Brett Ashley reprezentuje wyzwoloną emancypantkę[19]. Zdaniem Jamesa Nigela Hemingway w Brettcie stworzył jedną z najbardziej fascynujących kobiet amerykańskiej literatury XX wieku. Uprawiając seks z wieloma mężczyznami, potrafi wtopić się w nocne życie Paryża. W Pampelunie jest źródłem problemów, w jej obecności mężczyźni za dużo piją i biją się z różnych powodów. Brett uwodzi młodego torreadora Romero i zostaje Kirke festiwalu[20]. Krytycy opisują ją na różne sposoby jako postać złożoną, nieuchwytną i enigmatyczną. Według Donalda Daikera Hemingway opisuje ją z balansem sympatii i antypatii[21]. Niektóre z jej cech takie jak wrażliwość, łatwość w przebaczaniu czy niezależność są przez pisarza zestawiane z atrybutami innych kobiet opisanych w powieści, które są zazwyczaj prostytutkami lub aroganckimi zrzędami[22].

Nagel uważa powieść za tragedię. Jake i Brett są w związku, który później staje się toksyczny, ponieważ ich miłość nie może zostać skonsumowana. Konflikt o Brettę pomiędzy Jakiem, a Cohnem niszczy ich przyjaźń, a jej zachowanie w Pampelunie negatywnie wpływa na ciężko zdobytą reputację Jake'a wśród Hiszpanów[23]. Meyers widzi Brettę jako kobietę, która pragnie seksu bez miłości, a Jake może jej dać tylko miłość bez seksu. Pomimo tego że Brett sypia z wieloma mężczyznami, ciągle kocha tylko jego[24]. Dana Fore stwierdza, że Brett jest w stanie być z Jakiem pomimo jego słabości i trwać w nietradycyjnym związku erotycznym. Inni krytycy tacy jak Leslie Fielder i Nina Baym opisują ją jako „doskonałą dziwkę”[25]; Fielder opisuje ją jako znakomity przykład postaci dziwki stworzonej przez Hemingwaya[26].

Związek Bretty i Jake'a został odebrany w różny sposób. Daiker uważa, że jej zachowanie w Madrycie po tym, jak odchodzi Romero, a Jake zjawia się na jej wezwanie ukazuje jej stałość w uczuciach. Według Scotta Donaldsona autor opisuje związek w taki sposób, że Jake mając Brettę za przyjaciela dostaje coś za nic i po pewnym czasie będzie tego żałował. Daiker zauważa, że Brett polega na Jake'u, który zapłacił za ich podróż pociągiem z Madrytu do San Sebastian. We fragmencie, który został ostatecznie wycięty z finalnej wersji Jake zauważa, że dużo nauczył się o kobiecie poprzez nieprzespanie się z nią. Pod koniec powieści pomimo miłości Jake'a do Bretty, Jake przechodzi zmianę i dystansuje się od niej[27]. Reynolds uważa, że Jake reprezentuje „everymana” i w trakcie opisanych zdarzeń traci swój honor, wiarę i nadzieję. Krytyk widzi powieść jako moralitet, gdzie Jake jest tą osobą, która traci najwięcej[28].

Męskość[edytuj | edytuj kod]

Krytycy ocenili Jake'a jako niejasnego przedstawiciela płci męskiej. Ira Elliot sugeruje, że Hemingway widział homoseksualność jako nieautentyczny styl życia. Ponadto porównuje Jake'a do homoseksualistów, ponieważ podobnie jak oni nie uprawia on seksu z kobietami. Jake zaczyna nienawidzić samego siebie w momencie, gdy czuje się mało wiarygodny i nie widzi w sobie cech męskich[29]. Elliot rozważa, czy Jake stracił cechy mężczyzny z biegiem czasu, czy jest to utajona homoseksualność[30].

Przeciwieństwem Jake'a jest Romero reprezentujący idealne cechy mężczyzny: jest pewny siebie, odważny, odpowiedzialny i nie łamie prawa. Cathy i Arnold Davidson zauważają, że to te cechy przyciągnęły Brettę do torreadora i zastanawiają się, czy Jake nie próbował podważyć jego męskości przez przyprowadzenie Bretty do Romero[31].

Antysemityzm[edytuj | edytuj kod]

Hemingway został nazwany antysemitą, przede wszystkim ze względu na charakterystykę Roberta Cohna w powieści. Pozostali bohaterowie często odnoszą się do Cohna jako Żyda. Odrzucany przez innych członków grupy, Cohn jest charakteryzowany jako „inny”, nie może lub nie chce zrozumieć i uczestniczyć w festiwalu[32]. Cohn nigdy nie jest tak naprawdę częścią grupy z powodu jego żydowskiego wyznania. Krytyk Susan Beegel uważa, że Hemingway nigdy nie pozwala czytelnikowi zapomnieć, że Cohn jest Żydem. Według niej nie jest to mało atrakcyjna osoba, która okazuje się Żydem, ale postać, która jest nieatrakcyjna, bo jest Żydem[33].

Postać Cohna została oparta o Harolda Loeba, pisarza, który rywalizował z Hemingwayem o uczucia Lady Duff (inspiracja dla rzeczywistej Bretty). Biograf Michael Reynolds wskazuje, że w 1925 roku Loeb powinien odrzucić zaproszenie do przyłączenia się do Hemingwaya w Pampelunie. Przed podróżą był kochankiem Lady Duff i przyjacielem Hemingwaya; kiedy festiwal kończy się niepowodzeniem, traci Lady Duff i przyjaźń Hemingwaya. Pisarz użył Loeba jako podstawę do osobowości zapamiętanej głównie jako „bogaty Żyd”[34].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Słońce też wschodzi została różnie oceniona przez ówczesnych krytyków literackich i dziennikarzy, jednak obecnie uznawana jest za jedno z najważniejszych dzieł Hemingwaya[35]. Conrad Aiken z „New York Herald Tribune” napisał, że nie widział jeszcze tak dobrze napisanych dialogów. Bruce Barton z „The Atlantic” stwierdził, że Hemingway pisze tak, jakby nigdy wcześniej nie przeczytał żadnej książki, a styl pisania stworzył sam. Dobrze ocenił też bohaterów opisując ich jako prawdziwych i żywych[36].

Część recenzentów negatywnie oceniła powieść. Dziennikarz z „Chicago Daily Tribune” napisał, że Słońce też wschodzi jest jedną z tych książek, które wzbudzają irytację u recenzentów[37]. Krytyk z magazynu „The Dial” określił postacie jako płytkie i nieinteresujące. Podobnego zdania był redaktor z „The Nation and Atheneum” uważając bohaterów za nudnych, a powieść za nieistotną[38]. Według redakcji magazynu The Cincinnati Enquirer powieść „zaczyna się znikąd i kończy się pustką”[39].

Według krytyka Michaela Reynoldsa powieść Słońce też wschodzi mogła być napisana tylko w 1925 roku, ponieważ wiernie oddaje klimat okresu pomiędzy I wojną światową a wielkim kryzysem[40]. Przez wiele lat po publikacji powieść była krytykowana za wątki antysemickie związane z postacią Roberta Cohna[41].

Adaptacje i wpływ na popkulturę[edytuj | edytuj kod]

Popularność powieści przyciągnęła uwagę ze strony Broadwayu i Hollywood. W 1927 dwóch producentów z Broadwayu chciało stworzyć jej adaptację, jednak nie złożyli żadnych ofert. Hemingway rozważał nawiązanie kontaktu bezpośrednio z Hollywood i poprosił swojego wydawcę Maksa Perkinsa, żeby nie brał ofert poniżej 30 tysięcy dolarów, które chciał w całości przekazać Hadley Richardson[42]. Pierwsza ekranizacja powieści weszła na ekrany kin w 1956 roku, w której postać Bretty zagrała Ava Gardner, a Jake'a Tyrone Power. Druga adaptacja pojawiła się w roku 1984 w amerykańskiej telewizji NBC. W głównych rolach wystąpili: Hart Bochner, Jane Seymour i Robert Carradine. Tantiemy z obu produkcji trafiły do Richardson[43].

Powieść zainspirowała młode kobiety w Ameryce do upodobnienia się do głównej bohaterki poprzez noszenie krótkich włosów i puloweru. Ponadto próbowały zachowywać się tak jak ona, naśladując jej cechy charakteru. Tekst powieści stał się wzorem dla amerykańskich pisarzy XX wieku[44].

Przypisy

  1. Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. 1985, s. 98–99.
  2. Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. 1985, s. 117–119.
  3. William Balassi: Hemingway's Greatest Iceberg: The Composition of The Sun Also Rises. 1990, s. 128.
  4. James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. 1992, s. 89.
  5. William Balassi: Hemingway's Greatest Iceberg: The Composition of The Sun Also Rises. 1990, s. 128.
  6. Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. 1985, s. 189.
  7. William Balassi: Hemingway's Greatest Iceberg: The Composition of The Sun Also Rises. 1990, s. 132, 142, 146.
  8. Michael Reynolds: Hemingway: The Paris Years. 1989, s. vi–vii.
  9. Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. 1985, s. 172.
  10. Carlos Baker: Hemingway: The Writer as Artist. 1972, s. 44.
  11. Carlos Mellow: Hemingway: A Life Without Consequences. 1992, s. 338–340.
  12. Carlos Mellow: Hemingway: A Life Without Consequences. 1992, s. 317–321.
  13. Carlos Baker: Hemingway: The Writer as Artist. 1972, s. 30–34, 76.
  14. Charles Oliver: Ernest Hemingway A to Z: The Essential Reference to the Life and Work. 1999, s. 318.
  15. Leonard Leff: Hemingway and His Conspirators: Hollywood, Scribner's and the making of American Celebrity Culture. 1999, s. 51.
  16. Carlos Mellow: Hemingway: A Life Without Consequences. 1992, s. 334–336.
  17. William White: The Merrill Studies in The Sun Also Rises. 1969, s. iv.
  18. Edwin McDowell. Hemingway's Status Revives Among Scholars and Readers. „The New York Times”, 1983-07-26 (ang.). [dostęp 2015-06-06]. 
  19. Michael Reynolds: Recovering the Historical Context. 1990, s. 58-59.
  20. James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. 1996, s. 94-96.
  21. DonaldD. Daiker DonaldD., Lady Ashley, Pedro Romero and the Madrid Sequence of The Sun Also Rises, 2009, s. 74.
  22. James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. 1996, s. 99–103.
  23. James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. 1996, s. 94–96.
  24. Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. 1985, s. 190.
  25. Nina Baym: New Critical Approaches to the Short Stories of Ernest Hemingway. 1975, s. 112.
  26. Leslie Fiedler: Love and Death in the American Novel. 1975, s. 345–365.
  27. William Balassi: Hemingway's Greatest Iceberg: The Composition of The Sun Also Rises. 1990, s. 144–146.
  28. Michael Reynolds: Hemingway: The Paris Years. 1989, s. 323–324.
  29. Ira Elliot: Performance Art: Jake Barnes and Masculine Signification in The Sun Also Rises. 1995, s. 80-82.
  30. Ira Elliot: Performance Art: Jake Barnes and Masculine Signification in The Sun Also Rises. 1995, s. 87.
  31. Arnold Davidson, Cathy Davidson: Decoding the Hemingway Hero in The Sun Also Rises. Cambridge UP, 1990, s. 97.
  32. Charles Oliver: Ernest Hemingway A to Z: The Essential Reference to the Life and Work. 1999, s. 270.
  33. Susan Beegel: Conclusion: The Critical Reputation. 1996, s. 288.
  34. Michael Reynolds: Hemingway: The Paris Years. 1989, s. 297.
  35. Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. 1985, s. 192.
  36. Carlos Mellow: Hemingway: A Life Without Consequences. 1992, s. 334–336.
  37. Martin Wagner, Linda Wagner: New Essays on Sun Also Rises. 1990, s. 1.
  38. Martin Wagner, Linda Wagner: Ernest Hemingway's The Sun Also Rises: A Casebook. 2002, s. 1-2.
  39. Leonard Leff: Hemingway and His Conspirators: Hollywood, Scribner's and the making of American Celebrity Culture. 1999, s. 51.
  40. Michael Reynolds: Recovering the Historical Context. 1990, s. 43.
  41. Michael Reynolds: Recovering the Historical Context. 1990, s. 53-55.
  42. Leonard Leff: Hemingway and His Conspirators: Hollywood, Scribner's and the making of American Celebrity Culture. 1999, s. 64.
  43. Michael Reynolds: Hemingway: The Final Years. 1999, s. 293.
  44. James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. 1996, s. 87.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Carlos Baker: Hemingway: The Writer as Artist. Princeton, 1972. ISBN 978-0-691-01305-3.
  • William Balassi: Hemingway's Greatest Iceberg: The Composition of The Sun Also Rises. Chapel Hill, 1990. ISBN 978-0-8078-1896-1.
  • Nina Baym: New Critical Approaches to the Short Stories of Ernest Hemingway. Duke UP, 1990. ISBN 978-0-8223-1067-9.
  • Susan Beegel: Conclusion: The Critical Reputation. Cambridge UP, 1996. ISBN 978-0-521-45574-9.
  • DonaldD. Daiker DonaldD., Lady Ashley, Pedro Romero and the Madrid Sequence of The Sun Also Rises, 2009.
  • Arnold Davidson, Cathy Davidson: Decoding the Hemingway Hero in The Sun Also Rises. Cambridge UP, 1990. ISBN 978-0-521-30204-3.
  • Ira Elliot: Performance Art: Jake Barnes and Masculine Signification in The Sun Also Rises. 1995.
  • Leslie Fiedler: Love and Death in the American Novel. Stein and Day, 1975. ISBN 978-0-8128-1799-7.
  • Leonard Leff: Hemingway and His Conspirators: Hollywood, Scribner's and the making of American Celebrity Culture. Rowman & Littlefield, 1999. ISBN 978-0-8476-8545-5.
  • Carlos Mellow: Hemingway: A Life Without Consequences. Houghton Mifflin, 1992. ISBN 978-0-395-37777-2.
  • Jeffrey Meyers: Hemingway: A Biography. Macmillan, 1985. ISBN 978-0-333-42126-0.
  • James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. Cambridge, 1992. ISBN 978-0-521-45574-9.
  • James Nagel: Brett and the Other Women in The Sun Also Rises. Cambridge UP, 1996. ISBN 978-0-521-45574-9.
  • Charles Oliver: Ernest Hemingway A to Z: The Essential Reference to the Life and Work. Checkmark Publishing, 1999. ISBN 978-0-8160-3467-3.
  • Michael Reynolds: Hemingway: The Paris Years. Norton, 1989. ISBN 978-0-393-31879-1.
  • Michael Reynolds: Recovering the Historical Context. Cambridge UP, 1990. ISBN 978-0-521-30204-3.
  • Michael Reynolds: Hemingway: The Final Years. Norton, 1999. ISBN 978-0-393-32047-3.
  • Martin Wagner, Linda Wagner: New Essays on Sun Also Rises. Cambridge UP, 1990. ISBN 978-0-521-30204-3.
  • Martin Wagner, Linda Wagner: Ernest Hemingway's The Sun Also Rises: A Casebook. Oxford UP, 2002. ISBN 978-0-19-514573-1.
  • William White: The Merrill Studies in The Sun Also Rises. C. E. Merrill, 1969.