To jest dobry artykuł

Spencer Tracy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Spencer Tracy
Ilustracja
Imię i nazwisko Spencer Bonaventure Tracy
Data i miejsce urodzenia 5 kwietnia 1900
Milwaukee
Data i miejsce śmierci 10 czerwca 1967
Beverly Hills
Zawód aktor
Współmałżonek Louise Treadwell (1923–1967; jego śmierć)
Lata aktywności 1922–1967
faksymile
Strona internetowa

Spencer Bonaventure Tracy, ps. „Spence”[1] (ur. 5 kwietnia 1900 w Milwaukee, zm. 10 czerwca 1967 w Beverly Hills) – amerykański aktor filmowy i teatralny. American Film Institute umieścił jego nazwisko na 9. miejscu w rankingu „największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)[a][2]. Zaliczany był do grona najbardziej cenionych i wszechstronnych artystów „Złotej Ery Hollywood[3].

Tracy zaczynał swoją karierę na deskach Broadwayu w latach 20., gdzie przez siedem lat pojawiał się sporadycznie w różnych spektaklach. Po udanym debiucie w komedii W górze rzeki (1930) u boku Humphreya Bogarta, podpisał kontrakt z Fox Film Corporation. W 1935 związał się umową z Metro-Goldwyn-Mayer. Uważany był za aktora wszechstronnego, sprawdzającego się zarówno w repertuarze komediowym, jak i dramatycznym. Za kreację Manuela Fidello w przygodowym obrazie Bohaterowie morza (1937) i ojca Flanagana w biograficznym dramacie Miasto chłopców (1938), nagrodzony został Oscarem, do którego łącznie w przekroju swojej kariery filmowej nominowany był dziewięciokrotnie[b]. Znany ze wspólnych występów ekranowych z Katharine Hepburn, swoją wieloletnią przyjaciółką, z którą na przestrzeni 25 lat, zagrał w dziewięciu produkcjach.

Do jego najbardziej znanych filmów należą: Jestem niewinny (1936), Bohaterowie morza (1937), Miasto chłopców (1938), Kobieta roku (1942), Żebro Adama (1949), Ojciec panny młodej (1950), Aktorka (1953), Czarny dzień w Black Rock (1955), Stary człowiek i morze (1958), Kto sieje wiatr (1960), Wyrok w Norymberdze (1961) i Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967). Tracy wystąpił w 75 filmach[5].

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Spencer Bonaventure Tracy urodził się 5 kwietnia 1900 w Milwaukee w stanie Wisconsin, jako drugi syn Caroline (z domu Brown; 1874–1942) i irlandzkiego emigranta Johna Edwarda Tracy’ego (1873–1928)[6]. Matka była prezbiterianką z zamożnej rodziny wywodzącej się ze środkowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych, natomiast ojciec, związany z irlandzkim środowiskiem katolickim, zajmował się sprzedażą ciężarówek[6]. Miał o cztery lata starszego brata Carrolla[6]. Tracy był trudnym, nadpobudliwym dzieckiem[7], mającym problemy w nauce[8]. Był wychowywany w wierze katolickiej. Kiedy miał 9 lat, rodzice posłali go pod opiekę sióstr dominikanek, mając nadzieję, że wpłynie to na zmianę zachowania ich syna[8]. W późniejszych latach wspominał: „Nigdy bym nie wrócił do szkoły, gdybym w inny sposób miał możliwość nauczenia się czytania napisów w niemych filmach[8]. Tracy oglądał dużo filmów, wielokrotnie te same tytuły, a potem odgrywał dane sceny wraz z przyjaciółmi i sąsiadami[9]. Uczęszczał w młodości do wielu szkół jezuickich, co jak sam podkreślał, pomogło mu pozbyć się wielu „złych” nawyków i poprawić oceny[9]. Będąc w Marquette University High School, poznał Pata O’Briena, z którym zaczął uczęszczać na spektakle, budząc zainteresowanie w teatrze[9].

Po przystąpieniu Stanów do udziału w I wojnie światowej, Tracy skończywszy 18 lat zaciągnął się do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Został wysłany do centrum szkolenia w North Chicago, gdzie zdobył drugi stopień. Następnie terminował w stoczni wojskowej w Norfolk[10]. Nigdy nie wyruszył w morze, i w lutym 1919 powrócił do domu[11]. Zmobilizowany przez ambicje ojca, który pragnął, by synowie ukończyli uczelnie z dyplomami, kontynuował naukę[11]. W 1921 został studentem uczelni w Ripon w stanie Wisconsin, deklarując swój zamiar ukończenia studiów medycznych[12].

Będąc studentem, Tracy udzielał się aktywnie w zajęciach kulturalnych college’u[13]. W czerwcu 1921 zachęcony przez J. Clarka Grahama, kierownika jednoosobowej katedry teatrologii i jednocześnie opiekuna tamtejszego kółka teatralnego, zadebiutował na scenie, grając trzecioplanową rolę w przedstawieniu The Truth Clyde’a Fitcha[14], która spotkała się z pozytywnym przyjęciem[14]. Spowodowało to rozwinięcie pasji do występów u Tracy’ego[14]. Był założycielem grupy The Campus Players, w której grał wraz z przyjaciółmi[15]. Jako student, dał poznać się od strony aktywnego mówcy, zapisał się na kurs retoryki i został członkiem kółka dyskusyjnego[13]. W trakcie występów ze sztuką The Truth, Tracy został zaproszony na przesłuchanie do szkoły aktorskiej American Academy of Dramatic Arts w Nowym Jorku, gdzie zaproponowano mu kontynuowanie nauki i stypendium[16].

W kwietniu 1922 opuścił Ripon i rozpoczął edukację na American Academy of Dramatic Arts[16]. Został uznany za zdolnego do przejścia do wyższej klasy, dzięki czemu mógł przystąpić do teatru repertuarowego[17]. Zadebiutował w październiku 1922 w Nowym Jorku, w sztuce The Wedding Guests[17], a następnie trzy miesiące później na Broadwayu w spektaklu R.U.R., autorstwa czeskiego dramaturga Karela Čapeka[17]. Ukończył American Academy of Dramatic Arts w marcu 1923[17].

Lata 20. Występy teatralne[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Filmografia Spencera Tracy’ego, w sekcji Scena.
Howard Phillips i Spencer Tracy (w głębi) w sztuce The Last Mile, 1930

Po zakończeniu edukacji, Tracy przystąpił do teatru repertuarowego w White Plains, gdzie dostawał oferty ról dalszego planu[18]. Tam poznał swoją przyszłą małżonkę Louise Treadwell[19], z którą pobrał się 10 września[19]. Nie będąc zadowolonym z otrzymywanych propozycji, przeniósł się do Cincinnati, gdzie jego sytuacja nie uległa poprawie[19]. W listopadzie wystąpił na Broadwayu w przedstawieniu komediowym A Royal Fandango u boku Ethel Barrymore. Z uwagi na niekorzystne recenzje prasowe, spektakl został zdjęty z afisza po 25 występach. Wspominając tę sytuację, przyznał: „Moje ego zostało straszliwie pobite”[20]. Gdy przebywał w New Jersey, utrzymywał się z dodatku w wysokości 35 centów dziennie[21]. W styczniu 1924 Tracy zagrał pierwszą główną rolę w spektaklu, jednak wkrótce po tym, teatr w Winnipeg został zamknięty[21]. Wiosną nawiązał współpracę z menadżerem Williamem H. Wrightem, występując w kierowanym przez niego teatrze w Grand Rapids[21]. Na scenie partnerował młodej aktorce Selenie Royle, córce dramatopisarza Edwina Miltona Royle’a, która miała już na swoim koncie pochlebne opinie występując na Broadwayu[22]. Wspólne produkcje spotkały się z przychylnymi reakcjami[23]. Jedno z przedsięwzięć wzbudziło zainteresowanie u producentów, dzięki czemu w październiku 1925 Tracy został obsadzony w głównej roli w sztuce The Sheepman wystawianej na Broadwayu. Spektakl spotkał się ze słabymi opiniami, wskutek czego po tygodniu został zdjęty z afisza[24]. Tracy będąc rozczarowanym, powrócił do współpracy z Wrightem[24].

Jesienią 1926 otrzymał trzecią rolę. Wystąpił na Broadwayu w sztuce Yellow w reżyserii George’a M. Cohana[25]. Angaż otrzymał z rekomendacji Selenie Royle, po tym gdy zwolniło się miejsce w spektaklu. Od powodzenia sztuki Tracy uzależniał swoją dalszą sceniczną drogę. W przypadku kolejnego niepowodzenia, zamierzał zająć się „normalnym biznesem”[25]. Podczas prób poprzedzających premierę, był zdenerwowany współpracą z Cohanem, który należał do jednej z najważniejszych postaci amerykańskiego teatru, słynąc jednocześnie z twardego charakteru i niechęci do wszelkich nowinek[25]. Sam reżyser pochlebnie wyrażał się na temat początkującego aktora, przyznając podczas jednej z prób: „Tracy, jesteś najlepszym cholernym aktorem jakiego kiedykolwiek widziałem!”[25]. Premiera Yellow odbyła się 21 września. Pomimo mieszanych opinii prasowych, sztukę wystawiono 135 razy[26]. Tracy przyznał w późniejszym czasie, że współpraca z Cohanem miała decydujący wpływ na podjęcie przez niego decyzji o kontynuacji występów scenicznych[27]. Przy okazji pracy nad kolejną sztuką The Baby Cyclone, reżyser napisał rolę specjalnie dla Tracy’ego[28]. Mająca swą premierę we wrześniu 1927 na Broadwayu, spotkała się z przychylną opinią ze strony krytyków, którzy pochlebnie wyrażali się także na temat roli aktora[29].

Tracy wystąpił w kolejnej sztuce Cohana Whispering Friends, a w 1929 przejął rolę po Clarku Gable w dramacie broadwayowskim Conflict[30]. Wkrótce po tym zaczęły pojawiać się kolejne oferty ról, wśród nich pierwszoplanowa w Dread autorstwa nagrodzonego Pulitzerem Owena Davisa[31]. Z powodu czarnego czwartku na nowojorskiej giełdzie[31] spektakl nie uzyskał dofinansowania, przez co odwołano premierę na Broadwayu[31]. Po tym wydarzeniu Tracy rozważał rezygnację z występów i wyjazd do rodzinnego Milwaukee, by wieść bardziej stabilne życie[31].

W styczniu 1930 wystąpił w sztuce The Last Mile, której tematyka skupiała się wokół zamieszek jakie miały miejsce w jednym z amerykańskich więzień. Tracy odegrał główną rolę mordercy żądnego śmierci. Producent Herman Shumlin, który spotkał się z aktorem, przyznał: „pod powierzchnią był człowiekiem pasji, gwałtowności, wrażliwości i desperacji; nie tylko zwykłym człowiekiem, ale też idealnym do tej roli”[32]. Premiera odbyła się w lutym na Broadwayu, gdzie spektakl został nagrodzony owacją na stojąco[33]. Redaktorzy „Commonweal” opisali Tracy’ego jako „jednego z najlepszych i najbardziej wszechstronnych młodych aktorów”[33]. Dzięki pozytywnemu przyjęciu[33] sztukę wystawiono w sumie 289 razy[34].

Lata 30. Początki kariery w filmie[edytuj]

Spencer Tracy i Dickie Moore w Disorderly Conduct (1932)

W 1930 Broadway poszukiwał aktorów, którzy mogliby wystąpić w filmie dźwiękowym[33]. Tracy obsadzony został w dwóch krótkometrażowych produkcjach systemu Vitaphone (Taxi Talks i The Hard Guy), choć z początku był sceptycznie nastawiony do zostania aktorem filmowym. „Nie miałem ambicji w tym kierunku, i byłem bardzo szczęśliwy na scenie”[33]. Reżyser John Ford, który widział Tracy’ego w sztuce The Last Mile, chciał obsadzić go w głównej roli do swojego obrazu. Wytwórnia Fox Film Corporation nie była przekonana do kandydatury aktora, jednak po namowach ze strony Forda zgodziła się[35]. Tracy zadebiutował w komedii W górze rzeki obok Humphreya Bogarta, dla którego był to również debiut ekranowy. Po premierze obrazu wytwórnia zaproponowała aktorowi kontrakt[36], wiedząc że potrzebuje on pieniędzy dla swojej rodziny. Syn Tracy’ego cierpiał na głuchotę. Po podpisaniu umowy przeprowadził się wraz z żoną i synem do Kalifornii[37].

Fox Film Corporation (1930−1935)[edytuj]

Winfield Sheehan, ówczesny szef Fox Film Corporation, zobowiązał się do zrobienia z Tracy’ego „kasowego towaru”[38]. Studio promowało aktora, prezentując reklamy z nagłówkiem „Nowa gwiazda świeci” z jego drugiego filmu Szybko zarobione miliony w reżyserii Rowlanda Browna[39]. Kolejne trzy obrazy – Six Cylinder Love, Goldie i She Wanted a Millionaire, wszystkie z 1931, powstały w krótkim odstępie czasu, nie przekładając się na zyski w amerykańskim box office[39]. Tracy odnajdywał się w repertuarze komediowym, wcielając się zwykle w role oszustów i koniarzy[40]. Zmiana wizerunku nadeszła wraz z siódmym obrazem Disorderly Conduct (1932), który jako pierwszy od czasów W górze rzeki, przyniósł zyski, zarabiając niespełna 430 tys. dolarów przy budżecie 300 tys.[40]

Loretta Young i Tracy w filmie Jak w siódmym niebie (1933)

W połowie roku Tracy po wystąpieniu w dziewięciu filmach pozostawał mało rozpoznawalny[40]. Zniechęcony planował opuszczenie studia Fox, które ostatecznie postanowiło odnowić z nim umowę, przekonując go do pozostania dzięki zwiększeniu zarobków do 1500 dolarów[41]. Produkcje w których występował w dalszym ciągu przechodziły bez większego echa. Komedia romantyczna Ja i moja dziewczyna w reżyserii Raoula Walsha osiągnęła rekordowo niską frekwencję podczas pokazu w Roxy Theatre na terenie Nowego Jorku[41]. W tym samym roku zagrał w dramacie więziennym Sing Sing u boku Bette Davis, który został zrealizowany dla studia Warner Bros. Tracy liczył, że będzie to produkcja przełomowa w jego dorobku. Pomimo pozytywnych recenzji, tak się nie stało[42]. Uwagę krytyków zwróciła rola w dramacie Władza i chwała w reżyserii Williama K. Howarda, do której scenariusz napisał Preston Sturges. William R. Wilkerson z „The Hollywood Reporter” napisał: „Ten znakomity artysta wreszcie miał okazję zaprezentować zdolność, która [do tej pory] była blokowana przez role gangsterów… [film] przedstawił Tracy’ego jako jednego z najlepszych wykonawców ekranu”[42]. Mordaunt Hall z „The New York Times” podkreślił, że na ekranie nie było bardziej przekonywującego przedstawienia niż podszywanie się pod Toma Garnera przez Spencera Tracy’ego”[42]. Kolejne produkcje z udziałem aktora, w tym Shanghai Madness (reż. John G. Blystone), Jak w siódmym niebie (reż. Frank Borzage) i zrealizowany dla Metro-Goldwyn-Mayer The Show-Off (reż. Charles Reisner), nie przełożyły się na sukces kasowy[43].

W trakcie pracy dla studia Fox Film Corporation Tracy zyskał opinię alkoholika[42]. Nie zdążył zgłosić się do filmu Marie Galante (reż. Henry King), ponieważ został znaleziony nieprzytomny w swoim pokoju hotelowym, po dwutygodniowej libacji[44]. Aktor wylądował w szpitalu i został usunięty z wytwórni[44]. Dodatkowo musiał zapłacić 125 tys. dolarów kary za opóźnienia w produkcji[44]. 2 kwietnia 1935 Tracy rozwiązał umowę ze studiem Fox Film Corporation za porozumieniem stron[45] i podpisał nowy, siedmioletni kontrakt z Metro-Goldwyn-Mayer[45], które już wcześniej wyrażało swoje zainteresowanie aktorem[45].

Kariera w Hollywood[edytuj]

Tracy w filmie Jestem niewinny (1936), który był przełomem w karierze aktora[46]

Metro-Goldwyn-Mayer (1935−1955)[edytuj]

Poprzez swoje kłopoty z alkoholem, reputacja Tracy’ego w chwili rozpoczęcia współpracy z MGM nie była dobra[45]. Producent Irving Thalberg był entuzjastycznie nastawiony, mówiąc w rozmowie z dziennikarką Louellą Parsons, że „Spencer Tracy stanie się jedną z najcenniejszych gwiazd MGM”[47]. Pierwszym obrazem był kryminał Morderca (reż. Tim Whelan), w którym zadebiutował James Stewart[47]. W następnych filmach, Tracy występował u boku znanych aktorek, m.in. Myrny Loy w Whipsaw (reż. Sam Wood), który okazał się sukcesem kasowym[48], i kryminale Motłoch (reż. J. Walter Ruben), gdzie partnerował Jean Harlow[48].

W 1936 Tracy zagrał główną rolę w dramacie kryminalnym Jestem niewinny (reż. Fritz Lang), który podejmował problematykę linczu[49]. Wcielił się w postać Joe Wilsona, niesłusznie oskarżonego o porwanie dziecka i osadzonego w więzieniu. Po podpaleniu zakładu przez mieszkańców, pragnących dokonać samosądu, ucieka i postanawia się zemścić[49]. Film otrzymał pozytywne recenzje i spotkał się z dużym zainteresowaniem, dzięki czemu osiągnął przychód przekraczający milion dolarów w światowym box office[49]. W tym samym roku wystąpił u boku Clarka Gable’a w dramacie muzycznym San Francisco, opowiadającym o wielkim trzęsieniu ziemi w Kalifornii w 1906 roku[48]. Pomimo tylko 17 minut obecności na ekranie, za kreację ojca Tima Mullina, uzyskał pierwszą nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[50].

Po pozytywnym odbiorze filmów, Tracy zerwał z nałogiem alkoholowym, co korzystnie wpłynęło na jego dalsze relacje ze studiem MGM, które podkreślało duży profesjonalizm aktora[51]. Kolejnym projektem w którym wziął udział była komedia z gatunku screwball comedy Romantyczna pułapka, gdzie zagrał u boku Jean Harlow, Myrny Loy i Williama Powella[52]. Obraz w reżyserii Jacka Conway’a uplasował się w trójce najchętniej oglądanych filmów ostatnich sześciu miesięcy[53].

Bohaterowie morza[edytuj]

W 1937 Tracy wystąpił w czterech produkcjach, z czego kryminał Po wielkiej wojnie (reż. W.S. Van Dyke) przeszedł niezauważony[54]. Mający premierę w czerwcu dramat familijno-przygodowy Bohaterowie morza w reżyserii Victora Fleminga, powstały na podstawie powieści Kapitanowie zuchy Rudyarda Kiplinga, stał się jednym z ważniejszych wydarzeń filmowych roku[54]. Tracy wcielił się w postać portugalskiego rybaka Manuela Fidello, choć nie był zadowolony z udawania zagranicznego akcentu i faktu, że na czas realizacji musiał mieć kręcone włosy[53]. Rola ta przyniosła mu pierwszą nagrodę Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[55]. Po tych wydarzeniach pozycja Tracy’ego pozwoliła zakwalifikować go do grona gwiazd filmowych w Stanach Zjednoczonych. W 1937 opublikowano ankietę „Król i Królowa Hollywood”, która została przeprowadzona przy udziale ponad 20 milionów ludzi. Tracy został sklasyfikowany na 6. pozycji wśród mężczyzn[56]. W 1938 ponownie wystąpił u boku Gable’a i Myrny Loy w Brawurze (reż. Victor Fleming). Obraz zebrał pochlebne recenzje i był sukcesem kasowym[57].

Miasto chłopców[edytuj]

W 1938 MGM obsadziło go w roli katolickiego księdza Edwarda J. Flanagana, założyciela organizacji non-profit Boys Town, w dramacie biograficznym Miasto chłopców (reż. Norman Taurog)[57]. Sam aktor pochlebnie wyrażał się na temat swojej kreacji[57]. Po premierze, Tracy otrzymał pozytywne oceny ze strony krytyków, a sam film uzyskał przychód rzędu 4 milionów dolarów na całym świecie[58]. Rola księdza Flanagana przyniosła mu drugą z rzędu statuetkę nagrody Akademii Filmowej[c] dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[d][58]. W walce o nią, Tracy rywalizował z takimi aktorami jak Charles Boyer, James Cagney, Leslie Howard i Robert Donat[58]. Odbierając nagrodę, podczas swojej przemowy przyznał: „ja naprawdę szczerze nie czuję się odpowiednią osobą, aby móc przyjąć tę nagrodę. Mógłbym to zaakceptować tylko wtedy, jeśli byłaby przeznaczona dla wspaniałego i wielkiego ojca Flanagana”[58]. W ramach podziękowań, wysłał swoją statuetkę księdzu Flanaganowi[58]. Pod koniec roku Tracy został sklasyfikowany na 5. miejscu wśród najlepiej zarabiających aktorów[59].

W 1939 zagrał główną rolę walijskiego dziennikarza, korespondenta i badacza Afryki Henry’ego Mortona Stanleya w obrazie Stanley i Livingstone, u boku Nancy Kelly. Film w reżyserii Henry’ego Kinga został wyprodukowany dla wytwórni 20th Century Fox[60]. W październiku Tracy wygrał w ankiecie przeprowadzonej przez dwutygodnik „Fortune” na „najlepszego aktora filmowego w kraju”[60].

Lata 40.[edytuj]

MGM korzystając z rozpoznawalności Tracy’ego, zatrudniło go w 1940 do czterech filmów[61]. I Take This Woman (reż. W. S. Van Dyke), gdzie wystąpił u boku Hedy Lamarr, okazał się komercyjnym niepowodzeniem[61]. Zmiana nastąpiła wraz z wejściem do kin dramatu historycznego Północno-zachodnie przejście (reż. King Vidor), który był pierwszym obrazem Tracy’ego zrealizowanym w technice Technicolor[61]. 10 maja premierę miał biograficzny Edison (reż. Clarence Brown), gdzie wcielił się w tytułową postać Thomasa Edisona. Howard Barnes z „New York Herald Tribune” wyraził mieszaną opinię co do filmu, lecz pochlebnie odniósł się do tytułowej kreacji zaznaczając, że przekonywająca gra aktorska Tracy’ego sprawiła, że film był wart obejrzenia[62]. Najbardziej wyczekiwanym obrazem roku była Gorączka nafty (reż. Jack Conway)[61], w której po raz trzeci i ostatni zagrali wspólnie Tracy i Gable. Na ekranie partnerowały im Claudette Colbert i Hedy Lamarr[61]. Film zaliczył największe otwarcie od czasów Przeminęło z wiatrem (reż. Victor Fleming) z 1938[61].

W kwietniu 1941 Tracy podpisał nowy kontrakt z MGM, opiewający na zarobki rzędu 5 tys. dolarów tygodniowo. Ponadto umowa ograniczała (na prośbę aktora) liczbę występów do trzech filmów rocznie[63], i gwarantowała umieszczenie jego nazwiska jako głównego w czołówce[64]. W Men of Boys Town (reż. Norman Taurog) powtórzył rolę księdza Flanagana. Wkrótce potem wystąpił w horrorze Doktor Jekyll i pan Hyde (reż. Victor Fleming) u boku Ingrid Bergman i Lany Turner. Tracy nie był zadowolony z tego filmu, głównie przez konieczność noszenia ciężkiego makijażu do roli Hyde’a[64]. Obraz zebrał mieszane recenzje[65], jednak cieszył się uznaniem wśród widzów, zarabiając 2 miliony dolarów[65]. W roku 1942 aktor miał zagrać w familijnym filmie Roczniak (reż. Clarence Brown), jednak z uwagi na liczne trudności i panującą złą pogodę, produkcję wstrzymano[e][65].

Kobieta roku[edytuj]

Tracy wystąpił wraz z Katharine Hepburn w komedii romantycznej Kobieta roku (reż. George Stevens)[67]. Odtwórczyni głównej roli kobiecej ceniła sobie współpracę, nazywając go „najlepszym aktorem filmowym” oraz wyrażając zadowolenie z możliwości wspólnej gry: „Byłam cholernie wdzięczna, że zechciał ze mną pracować”[68]. Przy okazji realizacji Filadelfijskiej opowieści (reż. George Cukor) w 1940, gdzie wystąpiła u boku Cary’ego Granta, zabiegała o angaż dla aktora[67]. Film zebrał przychylne recenzje i cieszył się uznaniem wśród widzów w kinach[67]. William Boehnel z „New York World-Telegram” napisał, że sama obecność Hepburn i Tracy’ego wystarczy, aby „film był niezapomniany”[69].

Po otrzymaniu dobrych ocen przez Kobietę roku, MGM zatrudniło Hepburn i Tracy’ego do głównych ról w filmie Keeper of the Flame (reż. George Cukor). Pomimo słabszego przyjęcia zyskał uznanie w amerykańskim box office, potwierdzając tym samym siłę partnerstwa ekranowego aktorów[70]. Kolejne trzy obrazy Tracy’ego to wojenne produkcje – A Guy Named Joe (reż. Victor Fleming), Siódmy krzyż (reż. Fred Zinnemann) i 30 sekund nad Tokio (reż. Mervyn LeRoy)[71]. Pierwszy z filmów stał się najbardziej „kasowym” w jego dotychczasowej karierze[71]. W 1944 Tracy był najbardziej dochodowym aktorem w Stanach Zjednoczonych[71]. Jego kandydatura rozpatrywana była m.in. obok Alana Ladda, Gregory’ego Pecka i Jamesa Cagneya do głównej roli agenta ubezpieczeniowego Waltera Neffa w kryminale noir Podwójne ubezpieczenie (1944, reż. Billy Wilder)[72]. Rok później po raz trzeci wystąpił z Hepburn, grając wiodącą rolę w komedii romantycznej Bez miłości (reż. Harold S. Bucquet), która pomimo mieszanych ocen ze strony krytyków, osiągnęła sukces w box office[71]. W 1947 powrócił do filmu po roku spędzonym na deskach teatru. Pierwszym obrazem był western Morze traw (reż. Elia Kazan), gdzie ponownie wystąpił z Hepburn. Podobnie jak w przypadku Keeper of the Flame i Bez miłości, obraz osiągnął sukces kasowy, zarówno w kraju, jak i za granicą, mimo mieszanych recenzji prasowych[73].

Tracy i Hepburn w filmie Żebro Adama (1949)

W 1948 zrealizował piąty film wspólnie z Hepburn, występując w dramacie politycznym Stan Unii (reż. Frank Capra), gdzie wcielił się w rolę Granta Matthewsa, kandydata na urząd prezydenta. Obraz spotkał się z przychylnym przyjęciem[73]. W 1949 Tracy zagrał wraz z Deborah Kerr w filmie Edward, mój syn George’a Cukora. Aktor nie lubił tej roli, przyznając w rozmowie z reżyserem: „dość niepokojącym dla mnie jest dojście do wniosku jak łatwo przychodzi mi granie łajdaka”[74]. Po premierze „The New Yorker” napisał o „beznadziejnej interpretacji pana Tracy’ego”[75]. Obraz okazał się największą porażką finansową aktora dla MGM[75].

Żebro Adama[edytuj]

Kolejnymi projektami były przygodowy Malaya (reż. Richard Thorpe) z Jamesem Stewartem oraz komedia romantyczna Żebro Adama (reż. George Cukor), gdzie Tracy i Hepburn wcielili się w rolę małżeństwa prawników, które walczy ze sobą w sądzie[75]. Autorzy scenariusza Garson Kanin i Ruth Gordon, którzy byli przyjaciółmi aktorów, napisali dialogi specjalnie z myślą o nich[75]. Film otrzymał pochlebne recenzje, stając się największym przebojem duetu Tracy-Hepburn[75]. Krytyk Bosley Crowther napisał na łamach „The New York Times”: „pan Tracy oraz panna Hepburn to gwiazdy w tym spektaklu i wspaniale się ogląda ich doskonałą kompatybilność w komicznych sytuacjach”[76].

Lata 50.[edytuj]

Elizabeth Taylor i Spencer Tracy w Ojcu panny młodej (1950)

Ojciec panny młodej[edytuj]

W 1950 Tracy wystąpił obok Elizabeth Taylor i Joan Bennett w komedii Ojciec panny młodej (reż. Vincente Minnelli), wcielając się w rolę Stanleya Banksa, ojca, który przygotowuje się do ślubu swojej córki[77]. Tygodnik „Variety” napisał: „jest to druga mocna komedia z rzędu Spencera Tracy’ego w roli tytułowej i rzuca nią na kolana”[77]. Film spotkał się z ciepłym przyjęciem zarówno ze strony krytyków, jak i widowni, stając się najbardziej dochodową produkcją w dotychczasowej karierze aktora, przynosząc zyski rzędu 3 milionów dolarów na całym świecie[77]. Za rolę Stanleya Banksa Tracy został po raz pierwszy od dwunastu lat wyróżniony nominacją do nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[77]. Po pozytywnym przyjęciu filmu studio MGM postanowiło zrealizować sequel Kłopotliwy wnuczek (reż. Vincente Minnelli). Tracy, z początku będąc niepewnym, ostatecznie zgodził się na udział w produkcji[77]. Druga część trafiła do kin dziesięć miesięcy po premierze pierwszej i przyniosła zyski w wysokości 4 milionów dolarów[77].

W 1951 Tracy wcielił się w rolę prawnika w kryminale noir The People Against O’Hara (reż. John Sturges). W następnym roku ponownie nawiązał współpracę z Hepburn, występując w komedii sportowej Pat i Mike w reżyserii George’a Cukora, ze scenariuszem autorstwa Kanina i Gordon[78]. Film stał się jednym z bardziej znanych i cenionych w dorobku duetu Tracy-Hepburn[78]. Następnie wystąpił wraz z Gene Tierney w dramacie historycznym Podróż ku Nowemu Światu (reż. Clarence Brown), który odnotował niską frekwencję i przyniósł straty w wysokości niespełna 2 milionów dolarów[79]. W 1953 Tracy powrócił do roli zaniepokojonego ojca w dramacie Aktorka (reż. George Cukor), u boku Jean Simmons[80]. Producent obrazu Lawrence Weingarten przyznał: „ten film otrzymał więcej oklasków ze strony krytyki niż jakikolwiek inny, który zrobiłem w poprzednich latach, a my nie zarabialiśmy wystarczająco dużo pieniędzy, by móc opłacić wszystkich uczestników teatru”[80]. Za kreację Clintona Jonesa Tracy został nagrodzony statuetką Złotego Globu w kategorii dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym oraz uzyskał nominację do nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[80]. W 1954 wystąpił w westernie Złamana lanca (reż. Edward Dmytryk) ze studia 20th Century Fox, który został dobrze przyjęty przez środowisko krytyków[81]. W 1955 miał zagrać postać Daniela C. Hilliarda w kryminale noir Godziny rozpaczy u boku Humphreya Bogarta, jednak odmówił reżyserowi Williamowi Wylerowi nie zgadzając się na rolę mniej ważną, niż kreacja Bogarta[81].

Czarny dzień w Black Rock[edytuj]

Tracy w Złamanej lancy (1954)
Tracy i Hepburn w komedii Biuro na tranzystorach (1957)

W 1955 Tracy wystąpił w thrillerze Czarny dzień w Black Rock (reż. John Sturges), zawierającym elementy westernu i kina noir[82]. Aktor wcielił się w rolę weterana wojennego, który przybywa do miasteczka Black Rock, by wręczyć medal synowi japońskiego farmera. Niespodziewanie spotyka się z dużą wrogością ze strony miejscowych. Kreacja Johna J. Macreedy’ego przyniosła mu piątą nominację do nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz Złotą Palmę dla najlepszego aktora na Festiwalu Filmowym w Cannes[82]. Tracy osobiście nie był zadowolony z filmu, wielokrotnie grożąc, że go opuści w trakcie realizacji[82]. To zdarzenie stało się regularnym zjawiskiem dla starzejącego się aktora, który coraz częściej bywał apatyczny i cyniczny[82].

W tym samym roku rozpoczął prace na planie filmu Opowieść o złym człowieku (reż. Robert Wise), lecz wycofał się z projektu po tym, gdy w trakcie zdjęć w Kolorado doznał choroby wysokościowej[83]. Wskutek opuszczenia planu jego stosunki z MGM uległy pogorszeniu, co w konsekwencji doprowadziło do rozwiązania kontraktu w czerwcu[83]. Pierwszym obrazem, w którym wystąpił jako aktor niezależny był dramat przygodowy Śniegi w żałobie z 1956 w reżyserii Edwarda Dmytryka, gdzie partnerował mu Robert Wagner[84]. Zdjęcia realizowane były w Alpach, co okazało się być trudnym doświadczeniem, przez co Tracy ponownie groził opuszczeniem projektu[84]. Mimo to został nominowany do nagrody BAFTA dla najlepszego aktora zagranicznego[84]. 18 stycznia 1957 wziął udział w pogrzebie Humphreya Bogarta, z którym łączyła go silna przyjaźń[85]. Został poproszony przez wdowę po zmarłym, Lauren Bacall, o odczytanie mowy pożegnalnej, jednak Tracy będąc załamanym śmiercią bliskiego mu przyjaciela nie czuł się na siłach, wobec czego w zastępstwie uczynił to John Huston[85]. W tym samym roku zagrał po raz ósmy z Hepburn, tym razem w komedii romantycznej Biuro na tranzystorach (reż. Walter Lang)[86]. W trakcie prac wielokrotnie był przekonywany do pozostania na planie[86]. Film spotkał się ze słabą reakcją[86].

Stary człowiek i morze[edytuj]

W 1958 zagrał w dramacie Stary człowiek i morze (reż. John Sturges), do którego realizacji przymierzał się od pięciu lat[87]. Agent Ernesta Hemingwaya, Leland Hayward napisał do autora: „Spośród wszystkich ludzi Hollywood najbliższym mi jakością, osobowością, głosem i godnością osobistą jest Spencer Tracy”[87]. Aktor wyraził zadowolenie z otrzymanej roli[87]. Przed rozpoczęciem zdjęć namawiano go by schudł, jednak Tracy’emu się to nie powiodło[88]. Hemingway przyznał, że jest on „strasznym ciężarem dla obrazu”. Pisarz musiał być przekonywany, że ujęcia będą robione w taki sposób, aby ukryć nadwagę aktora[88]. Tracy podkreślił, że Stary człowiek i morze był najtrudniejszym filmem w jego karierze[88]. Za kreację starzejącego się rybaka Santiago został ponownie nominowany do nagrody Akademii Filmowej i BAFTA[88].

Po rezygnacji z udziału w dwóch filmach, w tym z remake’u Błękitnego anioła z Marilyn Monroe[89], Tracy wystąpił w The Last Hurrah, gdzie po 28 latach nawiązał ponowną współpracę z reżyserem Johnem Fordem[89]. Aby lepiej przygotować się do roli burmistrza wziął rok przerwy[89]. Film został pozytywnie oceniony, jednak nie przełożyło się to na sukces komercyjny[89]. Pod koniec 1958 rada National Board of Review uznała Tracy’ego za najlepszego aktora roku[89]. W tym czasie zaczął rozważać przejście na emeryturę, podkreślając że jest „chronicznie zmęczony, nieszczęśliwy, chory i niezainteresowany pracą”[89].

Lata 60.[edytuj]

Tracy i Fredric March w filmie Kto sieje wiatr (1960)

Kto sieje wiatr[edytuj]

W 1960 wystąpił w dramacie historycznym Kto sieje wiatr w reżyserii Stanleya Kramera, którego fabuła opierała się na słynnym małpim procesie z 1925, dotyczącym nauczania teorii ewolucji w szkołach[90]. Kramer przyznał, że Tracy był jedynym kandydatem do roli prawnika Henry’ego Drummonda[f][90]. Na ekranie partnerował mu Fredric March jako Matthew Harrison Brady[g][90]. Tygodnik „Variety” napisał: „przebłysk geniuszu castingowego… obaj mężczyźni są urzekający w najbardziej chwalebnym tego słowa znaczeniu”[90]. Pomimo pochlebnych recenzji wyniki finansowe nie przełożyły się na sukces komercyjny[90]. Tracy został po raz kolejny nominowany do nagrody Akademii Filmowej, brytyjskiej BAFTA i Złotego Globu w kategoriach dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[90].

W 1961 zagrał w katastroficznym obrazie Diabeł o czwartej (reż. Mervyn LeRoy), po raz czwarty w swej karierze wcielając się w rolę księdza[91]. Frank Sinatra oddał główną rolę na rzecz Tracy’ego, by ten zechciał tylko wystąpić w filmie. Chociaż aktor w pierwszej chwili odrzucił propozycję, to ostatecznie dał się przekonać[91]. Obraz mimo zebrania w większości słabych recenzji był najbardziej dochodowym filmem Tracy’ego od czasu Ojca panny młodej z 1950 roku[91].

Wyrok w Norymberdze[edytuj]

Tracy w dramacie sądowym Wyrok w Norymberdze (1961)

Kto sieje wiatr zapoczątkował współpracę Tracy’ego z Kramerem. Reżyser obsadził aktora w dramacie sądowym Wyrok w Norymberdze w roli przewodniczącego sądu Dana Haywooda[92]. Fabuła filmu skupiała się na trzecim z dwunastu procesów norymberskichprocesie prawników. Był to jeden z pierwszych obrazów, który poruszał temat Holocaustu[92]. W filmie wystąpili także: Burt Lancaster, Marlene Dietrich, Maximilian Schell i Richard Widmark[92]. Autor scenariusza Abby Mann napisał rolę sędziego Haywooda z myślą o Tracym[92]. Sam aktor podkreślał, że był to najlepszy scenariusz jaki kiedykolwiek przeczytał[92]. Pod koniec filmu bohater grany przez Tracy’ego wygłasza ponad 13-minutową mowę końcową[92]. Aktor nagrał tę scenę za pierwszym podejściem, otrzymując od całej obsady gromkie brawa[92]. Po obejrzeniu produkcji Mann napisał do aktora: „każdy scenarzysta powinien mieć doświadczenie ze Spencerem Tracy’m czytającym jego tekst. Na całym świecie nie ma niczego podobnego”[92]. Tracy uzyskał ósmą nominację do nagrody Akademii Filmowej[92].

Ze względu na zły stan zdrowia aktor odrzucił główne role w filmach U kresu dnia (reż. Sidney Lumet) i Lampart (reż. Luchino Visconti)[93]. Z uwagi na prace przy Wyroku w Norymberdze zrezygnował także z udziału w westernie Jak zdobywano Dziki Zachód, do którego nagrał jedynie narrację[93]. W roku 1963 wykreował postać kapitana T. G. Culpepera w komedii kryminalnej Ten szalony, szalony świat (reż. Stanley Kramer), spędzając na planie jedynie dziewięć dni[93]. Film stał się najbardziej dochodowym amerykańskim obrazem roku[93]. Po pogorszeniu stanu zdrowia zmuszony był odmówić udziału w westernie Jesień Czejenów (1964, reż. John Ford) i dramacie Cincinnati Kid[h] (1965, reż. Norman Jewison)[93].

Hepburn i Tracy w Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967)

Zgadnij, kto przyjdzie na obiad[edytuj]

Fabuła komediodramatu Stanleya Kramera Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, autorstwa scenarzysty Williama Rose’a, koncentrowała się na tematyce małżeństwa białej kobiety z czarnym mężczyzną[94]. Tracy po czteroletniej przerwie wcielił się w rolę mającego liberalne poglądy dziennikarza Matta Draytona, którego córka (Katharine Houghton) oznajmia rodzicom (w roli matki Katharine Hepburn), że wychodzi za mąż za czarnoskórego lekarza (Sidney Poitier). Aktor z radością powrócił do gry na planie, jednak w rozmowie z jednym z dziennikarzy przyznał, że to będzie jego ostatni film[94]. Z powodu złego stanu zdrowia firmy odmówiły ubezpieczenia Tracy’ego. Aby zdjęcia mogły się rozpocząć, Hepburn i Kramer wypłacili własne wynagrodzenia, pokrywając tym samym koszty ubezpieczenia aktora[94]. Tracy pracował na planie jedynie od dwóch do trzech godzin dziennie[94]. Ostatnią scenę nagrał 24 maja 1967[95]. Premiera odbyła się 11 grudnia. Pomimo mieszanych recenzji, Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, stał się najbardziej dochodowym filmem w karierze aktora, przynosząc ponad 50 milionów dolarów zysku[96]. Brendan Gill na łamach „The New Yorker” napisał, że „Tracy dał bezbłędny, i w tych okolicznościach, łamiący serca występ”[97]. Rola ta przyniosła aktorowi dziewiątą nominację do nagrody Akademii Filmowej, trzecią do Złotego Globu i główną statuetkę BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[94].

Forest Lawn Memorial Park, miejsce spoczynku aktora

Choroba, śmierć i pogrzeb[edytuj]

W wieku 60 lat, ze względu na długoletnie uzależnienie od alkoholu i papierosów, przyjmowaniu tabletek i nadwagi, stan zdrowia Tracy’ego uległ znacznemu pogorszeniu. 21 lipca 1963 został hospitalizowany, po tym jak doznał ciężkiego ataku duszności[98]. Lekarze zdiagnozowali u niego obrzęk płuc oraz podniesione ciśnienie krwi[98]. Od tego momentu aktor pozostawał w słabszej formie fizycznej. Hepburn przeprowadziła się do niego by zapewnić mu stałą opiekę[98]. W styczniu 1965 zdiagnozowano u niego nadciśnienie tętnicze[98]. Aktor rozpoczął leczenie po wykryciu u niego cukrzycy typu 2[98]. Tracy był bliski śmierci we wrześniu 1965, gdy po zabiegu prostatektomii jego nerki przestały pracować i spędził noc w śpiączce[98]. Jego wyzdrowienie lekarze określali ówcześnie jako „rodzaj cudu”[98].

Ostatnie dwa lata życia aktor spędził w swoim domu wraz z Hepburn, poświęcając wolny czas na czytanie, malowanie i słuchanie muzyki[99]. 10 czerwca 1967, siedemnaście dni po ukończeniu zdjęć do Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, Tracy zmarł w wyniku ataku serca, którego doznał w swoim mieszkaniu w Beverly Hills. Miał 67 lat[100]. Msza święta odbyła się 12 czerwca w kościele Niepokalanego Serca Maryi w East Hollywood[101]. W uroczystościach pogrzebowych, prócz najbliższej rodziny artysty, udział wzięli także m.in.: Frank Sinatra, George Cukor, James Stewart, John Ford i Stanley Kramer[101]. Katharine Hepburn ze względu na rodzinę aktora, nie brała udziału w pogrzebie[102]. Tracy pochowany został na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w zespole miejskim Los Angeles-Long Beach[101].

Życie prywatne[edytuj]

Małżeństwo z Louise Treadwell (1923−1967)[edytuj]

Przyjaźń Tracy’ego z Hepburn trwała od 1941 do śmierci aktora w 1967

Swoją małżonkę Louise Treadwell Tracy poznał gdy obydwoje byli członkami Wood Players w teatrze w Grand Rapids w Nowym Jorku[19]. Pobrali się 10 września 1923 pomiędzy popołudniowym a wieczornym występem[19]. Syn John Ten Broeck Tracy (zm. 2007) urodził się 26 czerwca 1924[22]. Kiedy miał dziesięć miesięcy, Louise odkryła, że dziecko jest głuche[103]. Przez pierwsze trzy miesiące ukrywała ten fakt przed Tracym[104]. Gdy się dowiedział, był zdruzgotany. Obwiniał się za chorobę syna twierdząc, że to kara za „własne grzechy”[104]. W rezultacie Tracy miał problemy z nawiązaniem kontaktu z synem i odsunął się od rodziny[105]. Przyjaciel artysty, producent Joseph L. Mankiewicz przyznał, że „Tracy nie opuścił Louise. Opuścił scenę z poczucia winy”[106]. 1 lipca 1932 urodziła się córka Louise „Susie” Treadwell[107]. Dzieci wychowywane były w wierze episkopalnej matki[108]. W 1933 Tracy opuścił rodzinny dom[42], utrzymując wraz z Louise, że wciąż są przyjaciółmi[42]. Para nie zdecydowała się na rozwód[42]. Od września do czerwca 1934 aktor miał romans z Lorettą Young, z którą współpracował przy filmie Jak w siódmym niebie[109]. W 1935 pojednał się z Louise, choć małżeństwo sprawiało coraz więcej kłopotów[110]. Tracy coraz częściej mieszkał w hotelach, a w latach 40. para żyła osobno[111]. Częstokrotnie wdawał się w romanse, w tym z Joan Crawford w 1937[112] i Ingrid Bergman w 1941[64].

Przyjaźń z Katharine Hepburn (1941−1967)[edytuj]

Podczas realizacji Kobiety roku w 1941 Tracy nawiązał bliską przyjaźń z Katharine Hepburn. Ich relacja trwała aż do śmierci aktora, przez 26 lat. Tracy nigdy nie wrócił do rodzinnego domu, lecz regularnie odwiedzał żonę i dzieci[68]. Studio MGM skrupulatnie chroniło kontrakty swoich aktorów przed wszelkimi kontrowersjami i skandalami. Tracy nie chciał by jego znajomość z Hepburn przedostała się do opinii publicznej. Para nie mieszkała razem aż do ostatnich lat życia aktora, kiedy to będąc w złym stanie zdrowia, Hepburn wprowadziła się do jego mieszkania w Beverly Hills, by móc się nim opiekować[98]. Angela Lansbury, która współpracowała z parą na planie Stanu Unii przyznała w późniejszym czasie: „wszyscy wiedzieli, ale nikt nigdy nic nie mówił. W tamtych czasach nie dyskutowano”[113]. W 1952 przy okazji pracy nad Podróżą ku Nowemu Światu, Tracy miał romans z Gene Tierney[114]. W jednej z rozmów z Joan Fontaine przyznał: „mogę się rozwieść kiedy tylko zechcę, lecz moja żona i Kate lubią takie rozwiązanie jakie ma miejsce”[115]. Hepburn nigdy nie ingerowała w sprawy małżeńskie aktora i nie naciskała na ślub[116].

Poglądy polityczne[edytuj]

Spencer Tracy nie był zwolennikiem upubliczniania poglądów politycznych przez środowisko aktorskie, lecz w 1940 wyraził swoje uznanie dla komisji Hollywood for Roosevelt[117]. Osobiście uważał się za demokratę[118]. 20 lipca 1944 uczestniczył w Konwencji Krajowej Partii Demokratycznej w Chicago[119].

Filmografia i występy[edytuj]

W swej trwającej blisko 45 lat karierze, Tracy występował w filmach, radiu oraz na scenie. Pojawił się w 75 produkcjach na ekranie[5] i 16 audycjach radiowych[120].

W latach 1938–1942, 1944−1945, 1948 i 1950−1951 był notowany w pierwszej dziesiątce najbardziej dochodowych amerykańskich aktorów[121]. Piętnaście filmów z jego udziałem było zestawianych w pierwszej dziesiątce podsumowań roku[122], z czego San Francisco (1936) i Miasto chłopców (1938) osiągały najwyższą pozycję[122]. Trzydzieści filmów, w których Tracy wziął udział, było nominowanych przynajmniej do jednego Oscara, a dwanaście z nich zdobyło przynajmniej jedną statuetkę[122]. Trzydzieści jeden produkcji z udziałem aktora, po uwzględnieniu inflacji, przekroczyło sumę 100 milionów dolarów dochodu z biletów na rynku krajowym[122].

Pięć z jego filmów: Jestem niewinny (1936), Kobieta roku (1941), Żebro Adama (1949), Wyrok w Norymberdze (1961) i Jak zdobywano Dziki Zachód (1962) zostało wpisanych do National Film Registry[123].

Styl gry i renoma[edytuj]

„Nigdy nie wiedziałem czym jest występowanie. Kto może uczciwie powiedzieć co to jest?… Kim aktorzy mają być, jeśli nie sobą. W końcu zawężałem to gdy rozpoczynałem swoją rolę. Mówię sobie: «to jest Spencer Tracy jako sędzia lub to jest Spencer Tracy jako kapłan, prawnik», i niech tak zostanie. Jedyną rzeczą, którą aktor ma do zaoferowania reżyserowi i wreszcie publiczności jest jego instynkt. To wszystko.”
Spencer Tracy o występowaniu[124].

Spencer Tracy szczególnie szanowany był za swój naturalizm prezentowany na ekranie. Współpracujący z nim na planie Siódmego krzyża (1944) Hume Cronyn przyznał: „Jego metoda była tak prosta, a jednocześnie tak trudna do osiągnięcia. Wyglądało jakby nie robił nic, jedynie słuchał, czuł, wypowiadał słowa bez jakiegokolwiek wysiłku”[125]. Joan Crawford również wyrażała swoje uznanie dla jego luźnego stylu gry[126]. Joan Bennett, z którą Tracy czterokrotnie współpracował, stwierdziła: „Nigdy nie odnosiłam wrażenia, że on «gra» w scenie, ale prawda danej chwili faktycznie się zdarzała, spontanicznie, gdy wypowiadał swoje kwestie”[126]. Tracy w szczególności doceniany był za umiejętność słuchania i reagowania. Barry Nelson powiedział, że „wprowadził on sztukę reagowania na nowy poziom”[127]. Reżyser i producent Stanley Kramer podkreślił, że „Tracy myślał i słuchał lepiej niż ktokolwiek inny w historii sztuki filmowej”[126].

Pomimo, że jego gra postrzegana była jako „bez większego wysiłku”, znajomi aktora podkreślali, że starannie przygotowywał się on do każdej z ról. Producent i reżyser Joseph L. Mankiewicz, który mieszał z Tracym w trakcie realizacji Brawury (1938) wspominał, że każdego wieczora aktor „ciężko pracował” w swoim pokoju[128]. Wielu jego współpracowników zwracało uwagę na silną etykietę pracy i profesjonalizm[126]. Biograf Garson Kanin opisał go jako „instynktownego gracza, który ufał momentowi tworzenia”[129]. Bliski przyjaciel Tracy’ego, Chester Erskine odnosząc się do jego stylu gry przyznał: „Starał się dać tak niewiele jak to tylko możliwe aby być efektywnym, osiągając minimum poprzez maksimum”[92].

Spencer Tracy nie lubił gdy pytano go o technikę gry oraz rady jakie udzielałby innym początkującym aktorom[126]. Często wypowiadał się w sposób lekceważący na temat swojego zawodu[130]. Jedną z takich sytuacji przytoczył biograf Garson Kanin, któremu Tracy powiedział: „Dlaczego aktorzy uważają, że są tak cholernie ważni? Nie, nie są. Aktorstwo nie jest najważniejszą pracą w układzie rzeczy. Hydraulika jest!”[131]. W rozmowie z jednym z dziennikarzy przyznał, że na ekranie nie stosuje żadnych sztuczek. „Po prostu projektuję siebie – starając się być szczerym”[74].

Spuścizna[edytuj]

Gwiazda Tracy’ego na Hollywood Walk of Fame
William Powell, Tracy, Gilbert Roland i Errol Flynn w animacji Hollywood Steps Out (1941)

Spencer Tracy uznawany jest za jednego z najwybitniejszych amerykańskich aktorów „Złotej Ery Hollywood”[3] oraz w historii kina[2]. Cieszył się dużym uznaniem w branży filmowej[132]. Ówczesny szef Metro-Goldwyn-Mayer, Dore Schary powiedział: „Nie ma wątpliwości, że jest najlepszym i najbardziej zmiennym aktorem naszego ekranu”[133]. Clark Gable[134], Humphrey Bogart[135], James Cagney[135], John Ford[136], Garson Kanin[135] i Katharine Hepburn[137], określali Tracy’ego mianem „największego aktora swojego pokolenia”. Richard Widmark przyznał, że „jest najwybitniejszym aktorem filmowym, jaki kiedykolwiek był… Nauczyłem się więcej patrząc na Tracy’ego niż w jakikolwiek inny sposób”[138]. Wizerunek aktora związany był w drugiej połowie lat. 30. z kampaniami reklamowymi i produktami m.in. takich firm jak Lucky Strike[139] czy DeSoto[140].

Był postacią występującą lub wspominaną m.in. w kreskówkach Warner Bros. (Hollywood Steps Out, 1941)[10].

8 lutego 1960 za wkład w przemysł filmowy, Tracy otrzymał swoją gwiazdę na Hollywodzkiej Alei Sław, która mieści się przy 6814 Hollywood Boulevard[141].

W 1996 nazwisko aktora zostało zamieszczone na 15. miejscu w rankingu „100 największych gwiazd filmowych wszech czasów”, przygotowanym przez tygodnik „Entertainment Weekly[142]. W październiku 1997 sklasyfikowany został na 19. pozycji zestawienia „100 najlepszych gwiazd filmowych wszech czasów” brytyjskiego magazynu „Empire[143]. W czerwcu 1999 American Film Institute umieścił jego nazwisko na 9. lokacie listy „największych aktorów wszech czasów”[2]. Trzy produkcje z jego udziałem, AFI zamieścił w 2003 na przygotowanej przez siebie liście „100 najbardziej inspirujących filmów wszech czasów” – Zgadnij, kto przyjdzie na obiad na 35. miejscu, Miasto chłopców na 81. i Bohaterowie morza na 94.[144] Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles ustanowił nagrodę UCLA Spencer Tracy Award, która przyznawana jest za „doskonałość w działaniu filmowym”. W przeszłości, jej laureatami byli m.in. Anthony Hopkins, Denzel Washington, James Stewart, Kirk Douglas, Michael Douglas, Morgan Freeman i Tom Hanks[145].

Krytyk Leonard Maltin zaznaczył, że Tracy był „jednym z najlepszych aktorów XX. wieku”[146]. Historyk filmu Jeanine Basinger opisała karierę aktora jako „złoty czas osiągnięć filmowych”[147]. Charles Matthews napisał na łamach „The Washington Post”: „Tracy zasługuje na pamięć jako mistrz techniki aktorskiej”[148]. Był on inspiracją dla postaci Carla do animacji Odlot (2009, reż. Pete Docter)[149].

Nagrody i nominacje[edytuj]

Plakat sequela Miasta chłopców z 1938, w którym za kreację księdza Flanagana, Tracy został nagrodzony Oscarem[58]

Spencer Tracy był laureatem wielu prestiżowych nagród i wyróżnień w trakcie swojej 45-letniej kariery[150]. Wygrywał lub był nominowany za swoją pracę w filmach. Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej dziewięciokrotnie wyróżniała go nominacją do Oscara, z czego dwukrotnie był laureatem, za kreację Manuela Fidello w Bohaterach morza (1937) i księdza Edwarda J. Flanagana w Mieście chłopców (1938)[150]. Był również zdobywcą Złotego Globu, spośród czterech nominacji[150], dwukrotnym laureatem włoskiej nagrody David di Donatello, hiszpańskiej Fotogramas de Plata oraz brytyjskiej BAFTA dla najlepszego aktora zagranicznego[150].

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[150]:

Rok Nagroda Kategoria Nominacja za Wynik
1937 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy San Francisco Nominacja
1938 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Bohaterowie morza Wygrana
1938 National Board of Review Najlepszy występ Miasto chłopców
1939 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Miasto chłopców
1951 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Ojciec panny młodej Nominacja
1954 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Aktorka Wygrana
1954 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor zagraniczny Aktorka Nominacja
1955 Złota Palma Najlepszy aktor Czarny dzień w Black Rock Wygrana
1956 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Czarny dzień w Black Rock Nominacja
1957 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor zagraniczny Śniegi w żałobie
1958 National Board of Review Najlepszy aktor Stary człowiek i morze, The Last Hurrah Wygrana
1959 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Stary człowiek i morze Nominacja
1959 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Stary człowiek i morze
1959 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor zagraniczny The Last Hurrah
1961 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Kto sieje wiatr
1961 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Kto sieje wiatr
1961 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor zagraniczny Kto sieje wiatr
1962 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Wyrok w Norymberdze
1962 David di Donatello Najlepszy aktor zagraniczny Wyrok w Norymberdze Wygrana
1968 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Zgadnij, kto przyjdzie na obiad Nominacja
1968 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Zgadnij, kto przyjdzie na obiad
1968 David di Donatello Najlepszy aktor zagraniczny Zgadnij, kto przyjdzie na obiad Wygrana[i]
1969 Nagroda BAFTA Najlepszy aktor zagraniczny Zgadnij, kto przyjdzie na obiad

Uwagi

  1. Największą aktorką, w tym samym plebiscycie, ogłoszono Katharine Hepburn (osobno aktorki i aktorzy)[2].
  2. Tracy wraz z Laurencem Olivierem jest rekordzistą pod względem największej liczby nominacji w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Obydwaj otrzymali po dziewięć wyróżnień[4].
  3. Oscar którego otrzymał, podpisany był „dla Dicka Tracy’ego”[58].
  4. Tracy został pierwszym aktorem w historii, któremu udało się zdobyć statuetkę Akademii Filmowej dwa razy z rzędu[4]. W latach 1936–1937 pierwszą aktorką która tego dokonała, była Luise Rainer[58].
  5. W 1947 główną rolę przejął Gregory Peck, który został nagrodzony statuetką Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym[66].
  6. Pierwowzór postaci Clarence’a Darrowa[90].
  7. Pierwowzór postaci Williama Bryana[90].
  8. Rola Lanceya Howarda trafiła do Edwarda G. Robinsona[93].
  9. Nagrody przyznane pośmiertnie.

Przypisy[edytuj]

  1. Loew 2012 ↓, s. 367.
  2. a b c d American Film Institute: Afi’s 50 Greatest American Screen Legends (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-26)].
  3. a b Spencer Tracy – Hollywood’s Golden Age (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-26)].
  4. a b Academy Awards Best Actor (ang.). [dostęp 2017-09-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-26)].
  5. a b Loew 2012 ↓, s. 59–60.
  6. a b c Curtis 2011 ↓, s. 27−29.
  7. Curtis 2011 ↓, s. 31.
  8. a b c Curtis 2011 ↓, s. 36−37.
  9. a b c Curtis 2011 ↓, s. 40−43.
  10. a b James Fisher: Spencer Tracy: A Bio-Bibliography. Greenwood, 1994, s. 8, 332. ISBN 9780313287275.
  11. a b Curtis 2011 ↓, s. 46.
  12. Curtis 2011 ↓, s. 49; Deschner 1972 ↓, s. 34.
  13. a b Spencer Tracy (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-27)].
  14. a b c Curtis 2011 ↓, s. 53−55.
  15. Curtis 2011 ↓, s. 59.
  16. a b Curtis 2011 ↓, s. 66−67.
  17. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 70−73.
  18. Curtis 2011 ↓, s. 6.
  19. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 12−15.
  20. Deschner 1972 ↓, s. 36−37.
  21. a b c Curtis 2011 ↓, s. 17−18.
  22. a b Curtis 2011 ↓, s. 21−22.
  23. Curtis 2011 ↓, s. 24.
  24. a b Curtis 2011 ↓, s. 86−87.
  25. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 91−92.
  26. Deschner 1972 ↓, s. 39.
  27. Kanin 1971 ↓, s. 35.
  28. Deschner 1972 ↓, s. 40.
  29. Curtis 2011 ↓, s. 106.
  30. Curtis 2011 ↓, s. 109−114.
  31. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 117−119.
  32. Curtis 2011 ↓, s. 124.
  33. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 130−132.
  34. Curtis 2011 ↓, s. 888.
  35. Curtis 2011 ↓, s. 135−137.
  36. Deschner 1972 ↓, s. 43.
  37. Curtis 2011 ↓, s. 145.
  38. Curtis 2011 ↓, s. 168.
  39. a b Curtis 2011 ↓, s. 157–161.
  40. a b c Curtis 2011 ↓, s. 170−178.
  41. a b Curtis 2011 ↓, s. 183−188.
  42. a b c d e f g Curtis 2011 ↓, s. 200−209.
  43. Curtis 2011 ↓, s. 231.
  44. a b c Curtis 2011 ↓, s. 241−244.
  45. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 258−259.
  46. Deschner 1972 ↓, s. 44.
  47. a b Curtis 2011 ↓, s. 260−261.
  48. a b c Curtis 2011 ↓, s. 272.
  49. a b c Curtis 2011 ↓, s. 291−293.
  50. Curtis 2011 ↓, s. 310.
  51. Curtis 2011 ↓, s. 278.
  52. Curtis 2011 ↓, s. 299.
  53. a b Curtis 2011 ↓, s. 300−308.
  54. a b Curtis 2011 ↓, s. 316.
  55. Curtis 2011 ↓, s. 339.
  56. Curtis 2011 ↓, s. 333.
  57. a b c Curtis 2011 ↓, s. 343−347.
  58. a b c d e f g h Curtis 2011 ↓, s. 362−364.
  59. Curtis 2011 ↓, s. 359.
  60. a b Curtis 2011 ↓, s. 390−391.
  61. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 399−406.
  62. Deschner 1972 ↓, s. 49.
  63. Curtis 2011 ↓, s. 385.
  64. a b c Curtis 2011 ↓, s. 411−415.
  65. a b c Curtis 2011 ↓, s. 420−423.
  66. Lynn Haney: Gregory Peck: A Charmed Life. Carroll & Graf Publishers, 2004, s. 438–442. ISBN 0-7867-1473-5. (ang.)
  67. a b c Berg 2004 ↓, s. 138−146.
  68. a b Berg 2004 ↓, s. 171.
  69. Curtis 2011 ↓, s. 457.
  70. Curtis 2011 ↓, s. 479−480.
  71. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 500−515.
  72. Kevin Lally: Wilder Times: The Life of Billy Wilder. Henry Holt and Company, 1996, s. 134. ISBN 978-0-8050-3119-5. (ang.)
  73. a b Curtis 2011 ↓, s. 546−549.
  74. a b Curtis 2011 ↓, s. 567.
  75. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 579−587.
  76. Bosley Crowther. Adam’s Rib, Tight Little Island, Amazing Mr. Beecham Among Movie Newcomers. „The New York Times”, 1949-12-26. ISSN 0362-4331 (ang.). [dostęp 2017-11-12]. [zarchiwizowane z adresu 2017-11-12]. 
  77. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 599−600.
  78. a b Berg 2004 ↓, s. 198.
  79. Curtis 2011 ↓, s. 637.
  80. a b c Curtis 2011 ↓, s. 652.
  81. a b Curtis 2011 ↓, s. 674−680.
  82. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 670–680.
  83. a b Curtis 2011 ↓, s. 687–689.
  84. a b c Curtis 2011 ↓, s. 695.
  85. a b Stephen Humphrey Bogart: Bogart: In Search of My Father. Untreed Reads, 2012, s. 38−39. ISBN 9781611874952.
  86. a b c Curtis 2011 ↓, s. 723−738.
  87. a b c Curtis 2011 ↓, s. 644.
  88. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 725−732.
  89. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 738−752.
  90. a b c d e f g h Curtis 2011 ↓, s. 750−769.
  91. a b c Curtis 2011 ↓, s. 767−798.
  92. a b c d e f g h i j Curtis 2011 ↓, s. 765−803.
  93. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 797−818.
  94. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 836–847.
  95. Curtis 2011 ↓, s. 856.
  96. Berg 2004 ↓, s. 249.
  97. Curtis 2011 ↓, s. 873.
  98. a b c d e f g h Curtis 2011 ↓, s. 814–827.
  99. Berg 2004 ↓, s. 214.
  100. Curtis 2011 ↓, s. 861.
  101. a b c Curtis 2011 ↓, s. 866.
  102. Curtis 2011 ↓, s. 878.
  103. Curtis 2011 ↓, s. 78.
  104. a b Curtis 2011 ↓, s. 84−85.
  105. Curtis 2011 ↓, s. 96, 565.
  106. Curtis 2011 ↓, s. 338.
  107. Curtis 2011 ↓, s. 177.
  108. Curtis 2011 ↓, s. 485.
  109. Curtis 2011 ↓, s. 210.
  110. Curtis 2011 ↓, s. 319.
  111. Curtis 2011 ↓, s. 426.
  112. Curtis 2011 ↓, s. 327.
  113. Curtis 2011 ↓, s. 556.
  114. Curtis 2011 ↓, s. 626–627.
  115. Curtis 2011 ↓, s. 612.
  116. Hepburn 1991 ↓, s. 405.
  117. Curtis 2011 ↓, s. 407.
  118. Curtis 2011 ↓, s. 492.
  119. Loew 2012 ↓, s. 206.
  120. Spencer Tracy: Radio Star (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  121. Thomas Schatz: Boom and Bust: American Cinema in the 1940s. University of California Press, 1999, s. 501−502. ISBN 978-0520221307.
  122. a b c d Spencer Tracy – Ultimate Movie Rankings (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  123. Daniel Eagan: America’s Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry. Bloomsbury Publishing, 2009, s. 246, 344−345, 429−430. ISBN 978-0826429773. (ang.)
  124. Deschner 1972 ↓, s. 23.
  125. Curtis 2011 ↓, s. 498.
  126. a b c d e Deschner 1972 ↓, s. 13−17.
  127. Curtis 2011 ↓, s. 289.
  128. Curtis 2011 ↓, s. 337.
  129. Kanin 1971 ↓, s. 6.
  130. Curtis 2011 ↓, s. 196.
  131. Kanin 1971 ↓, s. 51.
  132. Philip French. Philip French’s screen legends. „The Guardian”, 2008-01-27. ISSN 0261-3077 (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z adresu 2016-08-16]. 
  133. Deschner 1972 ↓, s. 21.
  134. Larry Swindell: Spencer Tracy. Coronet Books, 1973, s. 142. ISBN 0-340-16951-6.
  135. a b c Kanin 1971 ↓, s. 49, 239, 246.
  136. Curtis 2011 ↓, s. 741.
  137. Hepburn 1991 ↓, s. 412.
  138. Helen Ross, Lillian Roth: The Player: A Profile of an Art.. Simon & Schuster, 1962, s. 305. ISBN 978-0879100209. (ang.)
  139. Shout, Mr. Tracy!. „Life”, 2 maja 1938. ISSN 0024-3019. 
  140. Why Spencer Tracy Owns a DeSoto!. „Life”, s. 37, 3 kwietnia 1939. ISSN 0024-3019. 
  141. Art Berman, Charles Champlin. Spencer Tracy – Hollywood Star Walk. „Los Angeles Times”, 2003-06-30. ISSN 0742-4817 (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z adresu 2013-04-26]. 
  142. Scott Vernon: The 100 Greatest Movie Stars of all Time (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  143. The Top 100 Movie Stars of All Time. „Empire”, październik 1997. ISSN 0957-4948. 
  144. AFI’s 100 Years… 100 Cheers (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-22)].
  145. Associated Press. Morgan Gets UCLA’s Spencer Tracy Award. „The Gadsden Times”, s. 16, 2006-02-22. OCLC 49964402. 
  146. Jeanine Basinger. Hollywood’s Favorite Actor. „The Wall Street Journal”, 2011-10-29. ISSN 0099-9660 (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z adresu 2017-06-30]. 
  147. Charles Matthews. “Spencer Tracy: A Life” by James Curtis. „The Washington Post”, 2011-10-21. ISSN 0190-8286 (ang.). [dostęp 2017-09-10]. [zarchiwizowane z adresu 2017-09-10]. 
  148. James Keast. Pixar Reveals Early Look At Up. „Exclaim!”, 2009-02-06. ISSN 1207-6600 (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z adresu 2017-06-30]. 
  149. a b c d e Spencer Tracy – Awards + Nominations (ang.). [dostęp 2017-09-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-10)].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]