Spencer Tracy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Spencer Tracy
Ilustracja
Imię i nazwisko Spencer Bonaventure Tracy
Data i miejsce urodzenia 5 kwietnia 1900
Milwaukee
Data i miejsce śmierci 10 czerwca 1967
Beverly Hills
Zawód aktor
Współmałżonek Louise Treadwell (1923–1967; jego śmierć)
Lata aktywności 1922–1967
faksymile
Strona internetowa

Spencer Tracy, właśc. Spencer Bonaventure Tracy, ps. „Spence”[1] (ur. 5 kwietnia 1900 w Milwaukee, zm. 10 czerwca 1967 w Beverly Hills) – amerykański aktor filmowy i teatralny. American Film Institute umieścił go na 9. miejscu na liście „największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)[a][2]. Był jednym z popularniejszych aktorów „Złotej Ery Hollywood[3].

Tracy zaczynał swoją karierę na deskach Broadwayu w latach 20., gdzie przez siedem lat pojawiał się sporadycznie w różnych spektaklach. Po udanym debiucie w komedii W górze rzeki (1930) u boku Humphreya Bogarta, podpisał kontrakt z Fox Film Corporation. W 1935 związał się umową z Metro-Goldwyn-Mayer. Uważany był za aktora wszechstronnego, sprawdzającego się zarówno w repertuarze komediowym, jak i dramatycznym. Za kreację Manuela Fidello w przygodowym obrazie Bohaterowie morza (1937) i ojca Flanagana w biograficznym dramacie Miasto chłopców (1938), nagrodzony został Oscarem, do którego łącznie w przekroju swojej kariery filmowej nominowany był dziewięciokrotnie. Znany ze wspólnych występów ekranowych z Katharine Hepburn, swoją wieloletnią przyjaciółką, z którą na przestrzeni 25 lat, zagrał w dziewięciu produkcjach.

Do jego najbardziej znanych filmów należą: Jestem niewinny (1936), Bohaterowie morza (1937), Miasto chłopców (1938), Kobieta roku (1942), Żebro Adama (1949), Ojciec panny młodej (1950), Aktorka (1953), Czarny dzień w Black Rock (1955), Stary człowiek i morze (1958), Kto sieje wiatr (1960), Wyrok w Norymberdze (1961) i Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967). Tracy wystąpił w 75 filmach[4].

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Spencer Bonaventure Tracy urodził się 5 kwietnia 1900 w Milwaukee w stanie Wisconsin, jako drugi syn Caroline (z domu Brown; 1874–1942) i irlandzkiego emigranta Johna Edwarda Tracy’ego (1873–1928)[5]. Matka była prezbiterianką z zamożnej rodziny wywodzącej się ze środkowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych, natomiast ojciec, związany z irlandzkim środowiskiem katolickim, zajmował się sprzedażą ciężarówek[5]. Miał o cztery lata starszego brata Carrolla[5]. Tracy był trudnym, nadpobudliwym dzieckiem[6], mającym problemy w nauce[7]. Był wychowywany w wierze katolickiej. Kiedy miał 9 lat, rodzice posłali go pod opiekę sióstr dominikanek, mając nadzieję, że wpłynie to na zmianę zachowania ich syna[7]. W późniejszych latach wspominał: „Nigdy bym nie wrócił do szkoły, gdybym w inny sposób miał możliwość nauczenia się czytania napisów w niemych filmach[7]. Tracy oglądał dużo filmów, wielokrotnie te same tytuły, a potem odgrywał dane sceny wraz z przyjaciółmi i sąsiadami[8]. Uczęszczał w młodości do wielu szkół jezuickich, co jak sam podkreślał, pomogło mu pozbyć się wielu „złych” nawyków i poprawić oceny[8]. Będąc w Marquette University High School, poznał Pata O’Briena, z którym zaczął uczęszczać na spektakle, budząc zainteresowanie w teatrze[8].

Po przystąpieniu Stanów do udziału w I wojnie światowej, Tracy skończywszy 18 lat zapisał się do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Został wysłany do centrum szkolenia w North Chicago, gdzie zdobył drugi stopień. Następnie terminował w stoczni wojskowej w Norfolk[9]. Nigdy nie wyruszył w morze, i w lutym 1919 powrócił do domu[10]. Zmobilizowany przez ambicje ojca, który pragnął, by synowie ukończyli uczelnie z dyplomami, kontynuował naukę[10]. W 1921 został studentem uczelni w Ripon w stanie Wisconsin, deklarując swój zamiar ukończenia studiów medycznych[11][12].

Będąc studentem w Ripon, Tracy udzielał się aktywnie w zajęciach kulturalnych college’u[13]. W czerwcu 1921 zachęcony przez J. Clarka Grahama, kierownika jednoosobowej katedry teatrologii i jednocześnie opiekuna tamtejszego kółka teatralnego, zadebiutował na scenie, grając trzecioplanową rolę w przedstawieniu The Truth Clyde’a Fitcha[14], która spotkała się z pozytywnym przyjęciem[14]. Spowodowało to rozwinięcie pasji do występów u Tracy’ego[14]. Był założycielem grupy The Campus Players, w której grał wraz z przyjaciółmi[15]. Jako student, dał poznać się od strony aktywnego mówcy, zapisał się na kurs retoryki i został członkiem kółka dyskusyjnego[13]. W trakcie występów ze sztuką The Truth, Tracy został zaproszony na przesłuchanie do szkoły aktorskiej American Academy of Dramatic Arts w Nowym Jorku, gdzie zaproponowano mu kontynuowanie nauki i stypendium[16].

W kwietniu 1922 opuścił Ripon i rozpoczął edukację na American Academy of Dramatic Arts[16]. Został uznany za zdolnego do przejścia do wyższej klasy, dzięki czemu mógł przystąpić do teatru repertuarowego[17]. Zadebiutował w październiku 1922 w Nowym Jorku, w sztuce The Wedding Guests[17], a następnie trzy miesiące później na Broadwayu w spektaklu R.U.R., autorstwa czeskiego dramaturga Karela Čapeka[17]. Ukończył American Academy of Dramatic Arts w marcu 1923[17].

Lata 20. Występy teatralne[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Filmografia Spencera Tracy’ego, w sekcji Scena.
Howard Phillips i Spencer Tracy w sztuce Tle Last Mile, 1930

Po zakończeniu edukacji, Tracy przystąpił do teatru repertuarowego w White Plains, gdzie dostawał oferty ról dalszego planu[18]. Tam poznał swoją przyszłą małżonkę Louise Treadwell[19], z którą pobrał się 10 września[19]. Nie będąc zadowolonym z otrzymywanych propozycji, przeniósł się do Cincinnati, gdzie jego sytuacja nie uległa poprawie[19]. W listopadzie wystąpił na Broadwayu w przedstawieniu komediowym A Royal Fandango u boku Ethel Barrymore. Z uwagi na niekorzystne recenzje prasowe, spektakl został zdjęty z afisza po 25 występach. Wspominając tę sytuację, przyznał: „Moje ego zostało straszliwie pobite”[20]. Gdy przebywał w New Jersey, utrzymywał się z dodatku w wysokości 35 centów dziennie[21]. W styczniu 1924 Tracy zagrał pierwszą główną rolę w spektaklu, jednak wkrótce po tym, teatr w Winnipeg został zamknięty[21]. Wiosną nawiązał współpracę z menadżerem Williamem H. Wrightem, występując w kierowanym przez niego teatrze w Grand Rapids[21]. Na scenie partnerował młodej aktorce Selenie Royle, córce dramatopisarza Edwina Miltona Royle’a, która miała już na swoim koncie pochlebne opinie występując na Broadwayu[22]. Wspólne produkcje spotkały się z przychylnymi reakcjami[23]. Jedno z przedsięwzięć wzbudziło zainteresowanie u producentów, dzięki czemu w październiku 1925 Tracy został obsadzony w głównej roli w sztuce The Sheepman wystawianej na Broadwayu. Spektakl spotkał się ze słabymi opiniami, wskutek czego po tygodniu został zdjęty z afisza[24]. Tracy będąc rozczarowanym, powrócił do współpracy z Wrightem[24].

Jesienią 1926 otrzymał trzecią rolę. Wystąpił na Broadwayu w sztuce Yellow w reżyserii George’a M. Cohana[25]. Angaż otrzymał z rekomendacji Selenie Royle, po tym gdy zwolniło się miejsce w spektaklu. Od powodzenia sztuki Tracy uzależniał swoją dalszą sceniczną drogę. W przypadku kolejnego niepowodzenia, zamierzał zająć się „normalnym biznesem”[25]. Podczas prób poprzedzających premierę, był zdenerwowany współpracą z Cohanem, który należał do jednej z najważniejszych postaci amerykańskiego teatru, słynąc jednocześnie z twardego charakteru i niechęci do wszelkich nowinek[25]. Sam reżyser pochlebnie wyrażał się na temat początkującego aktora, przyznając podczas jednej z prób: „Tracy, jesteś najlepszym cholernym aktorem jakiego kiedykolwiek widziałem!”[25]. Premiera Yellow odbyła się 21 września. Pomimo mieszanych opinii prasowych, sztukę wystawiono 135 razy[26]. Tracy przyznał w późniejszym czasie, że współpraca z Cohanem miała decydujący wpływ na podjęcie przez niego decyzji o kontynuacji występów scenicznych[27]. Przy okazji pracy nad kolejną sztuką The Baby Cyclone, reżyser napisał rolę specjalnie dla Tracy’ego[28]. Mająca swą premierę we wrześniu 1927 na Broadwayu, spotkała się z przychylną opinią ze strony krytyków, którzy pochlebnie wyrażali się także na temat roli aktora[29].

Tracy wystąpił w kolejnej sztuce Cohana Whispering Friends, a w 1929 przejął rolę po Clarku Gable w dramacie broadwayowskim Conflict[30]. Wkrótce po tym zaczęły pojawiać się kolejne oferty ról, wśród nich pierwszoplanowa w Dread autorstwa nagrodzonego Pulitzerem Owena Davisa[31]. Z powodu czarnego czwartku na nowojorskiej giełdzie[31] spektakl nie uzyskał dofinansowania, przez co odwołano premierę na Broadwayu[31]. Po tym wydarzeniu Tracy rozważał rezygnację z występów i wyjazd do rodzinnego Milwaukee, by wieść bardziej stabilne życie[31].

W styczniu 1930 wystąpił w sztuce The Last Mile, której tematyka skupiała się wokół zamieszek jakie miały miejsce w jednym z amerykańskich więzień. Tracy odegrał główną rolę mordercy żądnego śmierci. Producent Herman Shumlin, który spotkał się z aktorem, przyznał: „pod powierzchnią był człowiekiem pasji, gwałtowności, wrażliwości i desperacji; nie tylko zwykłym człowiekiem, ale też idealnym do tej roli”[32]. Premiera odbyła się w lutym na Broadwayu, gdzie spektakl został nagrodzony owacją na stojąco[33]. Redaktorzy „Commonweal” opisali Tracy’ego jako „jednego z najlepszych i najbardziej wszechstronnych młodych aktorów”[33]. Dzięki pozytywnemu przyjęciu[33] sztukę wystawiono w sumie 289 razy[34].

Lata 30. Początki kariery w filmie[edytuj]

Spencer Tracy i Dickie Moore w Disorderly Conduct (1932)

W 1930 Broadway poszukiwał aktorów, którzy mogliby wystąpić w filmie dźwiękowym[33]. Tracy obsadzony został w dwóch krótkometrażowych produkcjach systemu Vitaphone (Taxi Talks i The Hard Guy), choć z początku był sceptycznie nastawiony do zostania aktorem filmowym. „Nie miałem ambicji w tym kierunku, i byłem bardzo szczęśliwy na scenie”[33]. Reżyser John Ford, który widział Tracy’ego w sztuce The Last Mile, chciał obsadzić go w głównej roli do swojego obrazu. Wytwórnia Fox Film Corporation nie była przekonana do kandydatury aktora, jednak po namowach ze strony Forda zgodziła się[35]. Tracy zadebiutował w komedii W górze rzeki obok Humphreya Bogarta, dla którego był to również debiut ekranowy. Po premierze obrazu wytwórnia zaproponowała aktorowi kontrakt[36], wiedząc że potrzebuje on pieniędzy dla swojej rodziny. Syn Tracy’ego cierpiał na głuchotę. Po podpisaniu umowy przeprowadził się wraz z żoną i synem do Kalifornii[37].

Fox Film Corporation (1930−1935)[edytuj]

Winfield Sheehan, ówczesny szef Fox Film Corporation, zobowiązał się do zrobienia z Tracy’ego „kasowego towaru”[38]. Studio promowało aktora, prezentując reklamy z nagłówkiem „Nowa gwiazda świeci” z jego drugiego filmu Szybko zarobione miliony w reżyserii Rowlanda Browna[39]. Kolejne trzy obrazy – Six Cylinder Love, Goldie i She Wanted a Millionaire, wszystkie z 1931, powstały w krótkim odstępie czasu, nie przekładając się na zyski w amerykańskim box office[39]. Tracy odnajdywał się w repertuarze komediowym, wcielając się zwykle w role oszustów i koniarzy[40]. Zmiana wizerunku nadeszła wraz z siódmym obrazem Disorderly Conduct (1932), który jako pierwszy od czasów W górze rzeki, przyniósł zyski, zarabiając niespełna 430 tys. dolarów przy budżecie 300 tys.[40]

Loretta Young i Tracy w filmie Jak w siódmym niebie (1933)

W połowie roku Tracy po wystąpieniu w dziewięciu filmach pozostawał mało rozpoznawalny[40]. Zniechęcony planował opuszczenie studia Fox, które ostatecznie postanowiło odnowić z nim umowę, przekonując go do pozostania dzięki zwiększeniu zarobków do 1500 dolarów[41]. Produkcje w których występował w dalszym ciągu przechodziły bez większego echa. Komedia romantyczna Ja i moja dziewczyna w reżyserii Raoula Walsha osiągnęła rekordowo niską frekwencję podczas pokazu w Roxy Theatre na terenie Nowego Jorku[41]. W tym samym roku zagrał w dramacie więziennym Sing Sing u boku Bette Davis, który został zrealizowany dla studia Warner Bros. Tracy liczył, że będzie to produkcja przełomowa w jego dorobku. Pomimo pozytywnych recenzji, tak się nie stało[42]. Uwagę krytyków zwróciła rola w dramacie Władza i chwała w reżyserii Williama K. Howarda, do której scenariusz napisał Preston Sturges. William R. Wilkerson z „The Hollywood Reporter” napisał: „Ten znakomity artysta wreszcie miał okazję zaprezentować zdolność, która [do tej pory] była blokowana przez role gangsterów… [film] przedstawił Tracy’ego jako jednego z najlepszych wykonawców ekranu”[42]. Mordaunt Hall z „The New York Times” podkreślił, że na ekranie nie było bardziej przekonywującego przedstawienia niż podszywanie się pod Toma Garnera przez Spencera Tracy’ego”[42]. Kolejne produkcje z udziałem aktora, w tym Shanghai Madness (reż. John G. Blystone), Jak w siódmym niebie (reż. Frank Borzage) i zrealizowany dla Metro-Goldwyn-Mayer The Show-Off (reż. Charles Reisner), nie przełożyły się na sukces kasowy[43].

W trakcie pracy dla studia Fox Film Corporation Tracy zyskał opinię alkoholika[42]. Nie zdążył zgłosić się do filmu Marie Galante (reż. Henry King), ponieważ został znaleziony nieprzytomny w swoim pokoju hotelowym, po dwutygodniowej libacji[44]. Aktor wylądował w szpitalu i został usunięty z wytwórni[44]. Dodatkowo musiał zapłacić 125 tys. dolarów kary za opóźnienia w produkcji[44]. 2 kwietnia 1935 Tracy rozwiązał umowę ze studiem Fox Film Corporation za porozumieniem stron[45] i podpisał nowy, siedmioletni kontrakt z Metro-Goldwyn-Mayer[45], które już wcześniej wyrażało swoje zainteresowanie aktorem[45].

Kariera w Hollywood[edytuj]

Tracy w filmie Jestem niewinny (1936), który był przełomem w karierze aktora[46]

Metro-Goldwyn-Mayer (1935−1955)[edytuj]

Poprzez swoje kłopoty z alkoholem, reputacja Tracy’ego w chwili rozpoczęcia współpracy z MGM nie była dobra[45]. Producent Irving Thalberg był entuzjastycznie nastawiony, mówiąc w rozmowie z dziennikarką Louellą Parsons, że „Spencer Tracy stanie się jedną z najcenniejszych gwiazd MGM”[47]. Pierwszym obrazem był kryminał Morderca (reż. Tim Whelan), w którym zadebiutował James Stewart[47]. W następnych filmach, Tracy występował u boku znanych aktorek, między innymi Myrny Loy w Whipsaw (reż. Sam Wood), który okazał się sukcesem kasowym[48], i kryminale Motłoch (reż. J. Walter Ruben), gdzie partnerował Jean Harlow[48].

W 1936 Tracy zagrał główną rolę w dramacie kryminalnym Jestem niewinny (reż. Fritz Lang), który podejmował problematykę linczu[49]. Wcielił się w postać Joe Wilsona, niesłusznie oskarżonego o porwanie dziecka i osadzonego w więzieniu. Po podpaleniu zakładu przez mieszkańców, pragnących dokonać samosądu, ucieka i postanawia się zemścić[49]. Film otrzymał pozytywne recenzje i spotkał się z dużym zainteresowaniem, dzięki czemu osiągnął przychód przekraczający milion dolarów w światowym box office[49]. W tym samym roku wystąpił u boku Clarka Gable’a w dramacie muzycznym San Francisco, opowiadającym o wielkim trzęsieniu ziemi w Kalifornii w 1906 roku[48]. Pomimo tylko 17 minut obecności na ekranie, za kreację ojca Tima Mullina, uzyskał pierwszą nominację do Oscara w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[50].

Po pozytywnym odbiorze filmów, Tracy zerwał z nałogiem alkoholowym, co korzystnie wpłynęło na jego dalsze relacje ze studiem MGM, które podkreślało „duży profesjonalizm” aktora[51]. Kolejnym projektem w którym wziął udział była komedia z gatunku screwball comedy Romantyczna pułapka, gdzie zagrał u boku Jean Harlow, Myrny Loy i Williama Powella[52]. Obraz w reżyserii Jacka Conway’a uplasował się w trójce najchętniej oglądanych filmów ostatnich sześciu miesięcy[53].

Bohaterowie morza[edytuj]

W 1937 Tracy wystąpił w czterech produkcjach, z czego kryminał Po wielkiej wojnie (reż. W.S. Van Dyke) przeszedł niezauważony[54]. Mający premierę w czerwcu dramat familijno-przygodowy Bohaterowie morza w reżyserii Victora Fleminga, powstały na podstawie powieści Kapitanowie zuchy Rudyarda Kiplinga, stał się jednym z ważniejszych wydarzeń filmowych roku[54]. Tracy wcielił się w postać portugalskiego rybaka Manuela Fidello, choć nie był zadowolony z udawania zagranicznego akcentu i faktu, że na czas realizacji musiał mieć kręcone włosy[53]. Rola ta przyniosła mu pierwszego Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[55]. Po tych wydarzeniach pozycja Tracy’ego pozwoliła zakwalifikować go do grona gwiazd w Stanach Zjednoczonych. W 1937 opublikowano ankietę „Król i Królowa Hollywood”, która została przeprowadzona przy udziale ponad 20 milionów ludzi. Tracy został sklasyfikowany na 6. pozycji wśród mężczyzn[56]. W 1938 ponownie wystąpił u boku Gable’a i Myrny Loy w Brawurze (reż. Victor Fleming). Obraz zebrał pochlebne recenzje i był sukcesem kasowym[57].

Miasto chłopców[edytuj]

W 1938 MGM obsadziło go w roli katolickiego księdza Edwarda J. Flanagana, założyciela organizacji non-profit Boys Town, w dramacie biograficznym Miasto chłopców (reż. Norman Taurog)[57]. Sam aktor pochlebnie wyrażał się na temat swojej roli[57]. Po premierze, Tracy otrzymał pozytywne oceny, a sam film uzyskał przychód rzędu 4 milionów dolarów na całym świecie[58]. Rola księdza Flanagana przyniosła mu drugą z rzędu statuetkę Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[58]. W walce o nią, Tracy rywalizował z takimi aktorami jak Charles Boyer, James Cagney, Leslie Howard i Robert Donat[58]. Odbierając nagrodę, podczas swojej przemowy przyznał: „ja naprawdę szczerze nie czuję się odpowiednią osobą, aby móc przyjąć tę nagrodę. Mógłbym to zaakceptować tylko wtedy, jeśli byłaby przeznaczona dla wspaniałego i wielkiego ojca Flanagana”[58]. W ramach podziękowań, wysłał swoją statuetkę księdzu Flanaganowi[58]. Pod koniec roku Tracy został sklasyfikowany na 5. miejscu wśród najlepiej zarabiających aktorów[59].

W 1939 zagrał główną rolę walijskiego dziennikarza, korespondenta i badacza Afryki Henry’ego Mortona Stanleya w obrazie Stanley i Livingstone, u boku Nancy Kelly. Film w reżyserii Henry’ego Kinga został wyprodukowany dla wytwórni 20th Century Fox[60]. W październiku Tracy wygrał w ankiecie przeprowadzonej przez dwutygodnik „Fortune” na „najlepszego aktora filmowego w kraju”[60].

Lata 40.[edytuj]

MGM korzystając z rozpoznawalności Tracy’ego, zatrudniło go w 1940 do czterech filmów[61]. I Take This Woman (reż. W. S. Van Dyke), gdzie wystąpił u boku Hedy Lamarr, okazał się komercyjnym niepowodzeniem[61]. Zmiana nastąpiła wraz z wejściem do kin dramatu historycznego Północno-zachodnie przejście (reż. King Vidor), który był pierwszym obrazem Tracy’ego zrealizowanym w technice Technicolor[61]. 10 maja premierę miał biograficzny Edison (reż. Clarence Brown), gdzie wcielił się w tytułową postać Thomasa Edisona. Howard Barnes z „New York Herald Tribune” wyraził mieszaną opinię co do filmu, lecz pochlebnie odniósł się do tytułowej kreacji zaznaczając, że przekonywająca gra aktorska Tracy’ego sprawiła, że film był wart obejrzenia[62]. Najbardziej wyczekiwanym obrazem roku była Gorączka nafty (reż. Jack Conway)[61], w której po raz trzeci i ostatni zagrali wspólnie Tracy i Gable. Na ekranie partnerowały im Claudette Colbert i Hedy Lamarr[61]. Film zaliczył największe otwarcie od czasów Przeminęło z wiatrem z 1938[61].

Tracy w 30 sekundach nad Tokio (1944)

W kwietniu 1941 Tracy podpisał nowy kontrakt z MGM, opiewający na zarobki rzędu 5 tys. dolarów tygodniowo. Ponadto umowa ograniczała (na prośbę aktora) liczbę występów do trzech filmów rocznie[63], i gwarantowała umieszczenie jego nazwiska jako głównego w napisach[64]. W Men of Boys Town (reż. Norman Taurog) powtórzył rolę księdza Flanagana. Wkrótce potem wystąpił w horrorze Doktor Jekyll i pan Hyde (reż. Victor Fleming) u boku Ingrid Bergman i Lany Turner. Tracy nie był zadowolony z tego filmu, głównie przez konieczność noszenia ciężkiego makijażu do roli Hyde’a[64]. Obraz zebrał mieszane recenzje[65], jednak cieszył się uznaniem wśród widzów, zarabiając 2 miliony dolarów[65]. W 1942 aktor miał zagrać w familijnym filmie Roczniak (reż. Clarence Brown), jednak z uwagi na liczne trudności i panującą złą pogodę, produkcję wstrzymano (w 1947 główną rolę przejął Gregory Peck)[65].

Kobieta roku[edytuj]

Tracy wystąpił wraz z Katharine Hepburn w komedii romantycznej Kobieta roku (reż. George Stevens)[66]. Odtwórczyni głównej roli kobiecej ceniła sobie współpracę, nazywając go „najlepszym aktorem filmowym” oraz wyrażając zadowolenie z możliwości wspólnej gry: „Byłam cholernie wdzięczna, że zechciał ze mną pracować”[67]. Przy okazji realizacji Filadelfijskiej opowieści w 1940 zabiegała o angaż dla aktora[66]. Film zebrał przychylne recenzje i cieszył się uznaniem wśród widzów w kinach[66]. William Boehnel z „New York World-Telegram” napisał, że sama obecność Hepburn i Tracy’ego wystarczy, aby „film był niezapomniany”[68].

Po otrzymaniu dobrych ocen przez Kobietę roku, MGM zatrudniło Hepburn i Tracy’ego do głównych ról w filmie Keeper of the Flame (reż. George Cukor). Pomimo słabszego przyjęcia zyskał uznanie w amerykańskim box office, potwierdzając tym samym siłę partnerstwa ekranowego aktorów[69]. Kolejne trzy obrazy Tracy’ego to wojenne produkcje – A Guy Named Joe (reż. Victor Fleming), Siódmy krzyż (reż. Fred Zinnemann) i 30 sekund nad Tokio (reż. Mervyn LeRoy)[70]. Pierwszy z filmów stał się najbardziej „kasowym” w jego dotychczasowej karierze[70]. W 1944 Tracy był najbardziej dochodowym aktorem w Stanach Zjednoczonych[70]. W 1945 po raz trzeci wystąpił z Hepburn, grając główną rolę w komedii romantycznej Bez miłości (reż. Harold S. Bucquet), która pomimo mieszanych ocen ze strony krytyków, osiągnęła sukces w box office[70]. W 1947 powrócił do filmu po roku spędzonym na deskach teatru. Pierwszym obrazem był western Morze traw (reż. Elia Kazan), gdzie ponownie wystąpił z Hepburn. Podobnie jak w przypadku Keeper of the Flame i Bez miłości, obraz osiągnał sukces kasowy, zarówno w kraju, jak i za granicą, mimo mieszanych recenzji prasowych[71].

Tracy i Hepburn w filmie Żebro Adama (1949)

W 1948 zrealizował piąty film wspólnie z Hepburn, występując w dramacie politycznym Stan Unii (reż. Frank Capra), gdzie wcielił się w rolę Granta Matthewsa, kandydata na urząd prezydenta. Obraz spotkał się z przychylnym przyjęciem[71]. W 1949 Tracy zagrał wraz z Deborah Kerr w filmie Edward, mój syn George’a Cukora. Aktor nie lubił tej roli, przyznając w rozmowie z reżyserem: „dość niepokojącym dla mnie jest dojście do wniosku jak łatwo przychodzi mi granie łajdaka”[72]. Po premierze „The New Yorker” napisał o „beznadziejnej interpretacji pana Tracy’ego”[73]. Obraz okazał się największą porażką finansową aktora dla MGM[73].

Żebro Adama[edytuj]

Kolejnymi projektami były przygodowy Malaya (reż. Richard Thorpe) z Jamesem Stewartem oraz komedia romantyczna Żebro Adama (reż. George Cukor), gdzie Tracy i Hepburn wcielili się w rolę małżeństwa prawników, które walczy ze sobą w sądzie[73]. Autorzy scenariusza Garson Kanin i Ruth Gordon, którzy byli przyjaciółmi aktorów, napisali dialogi specjalnie z myślą o nich[73]. Film otrzymał pochlebne recenzje, stając się największym przebojem duetu Tracy-Hepburn[73]. Krytyk Bosley Crowther napisał na łamach „The New York Times”: „pan Tracy oraz panna Hepburn to gwiazdy w tym spektaklu i wspaniale się ogląda ich doskonałą kompatybilność w komicznych sytuacjach”[74].

Lata 50.[edytuj]

Elizabeth Taylor i Spencer Tracy w Ojcu panny młodej (1950)

Ojciec panny młodej[edytuj]

W 1950 Tracy wystąpił obok Elizabeth Taylor i Joan Bennett w komedii Ojciec panny młodej (reż. Vincente Minnelli), wcielając się w rolę Stanleya Banksa, ojca, który przygotowuje się do ślubu swojej córki[75]. Tygodnik „Variety” napisał: „jest to druga mocna komedia z rzędu Spencera Tracy’ego w roli tytułowej i rzuca nią na kolana”[75]. Film spotkał się z ciepłym przyjęciem zarówno ze strony krytyków, jak i widowni, stając się najbardziej dochodową produkcją w dotychczasowej karierze aktora, przynosząc zyski rzędu 3 milionów dolarów na całym świecie[75]. Za rolę Stanleya Banksa Tracy został po raz pierwszy od dwunastu lat wyróżniony nominacją do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[75]. Po pozytywnym przyjęciu filmu studio MGM postanowiło zrealizować sequel Kłopotliwy wnuczek (reż. Vincente Minnelli). Tracy, z początku będąc niepewnym, ostatecznie zgodził się na udział w produkcji[75]. Druga część trafiła do kin dziesięć miesięcy po premierze pierwszej i przyniosła zyski w wysokości 4 milionów dolarów[75].

W 1951 Tracy wcielił się w rolę prawnika w kryminale noir The People Against O’Hara (reż. John Sturges). W następnym roku ponownie nawiązał współpracę z Hepburn, występując w komedii sportowej Pat i Mike w reżyserii George’a Cukora, ze scenariuszem autorstwa Kanina i Gordon[76]. Film stał się jednym z bardziej znanych i cenionych w dorobku duetu Tracy-Hepburn[76]. Następnie wystąpił wraz z Gene Tierney w dramacie historycznym Podróż ku Nowemu Światu (reż. Clarence Brown), który odnotował niską frekwencję i przyniósł straty w wysokości niespełna 2 milionów dolarów[77]. W 1953 Tracy powrócił do roli zaniepokojonego ojca w dramacie Aktorka (reż. George Cukor), u boku Jean Simmons[78]. Producent obrazu Lawrence Weingarten przyznał: „ten film otrzymał więcej oklasków ze strony krytyki niż jakikolwiek inny, który zrobiłem w poprzednich latach, a my nie zarabialiśmy wystarczająco dużo pieniędzy, by móc opłacić wszystkich uczestników teatru”[78]. Za kreację Clintona Jonesa Tracy został nagrodzony statuetką Złotego Globu w kategorii dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym oraz uzyskał nominację do nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[78]. W 1954 wystąpił w westernie Złamana lanca (reż. Edward Dmytryk) ze studia 20th Century Fox, który został dobrze przyjęty przez środowisko krytyków[79]. W 1955 miał zagrać postać Daniela C. Hilliarda w kryminale noir Godziny rozpaczy u boku Humphreya Bogarta, jednak odmówił reżyserowi Williamowi Wylerowi nie zgadzając się na rolę mniej ważną, niż kreacja Bogarta[79].

Czarny dzień w Black Rock[edytuj]

Tracy i Hepburn w Biurze na tranzystorach (1957)

W 1955 Tracy wystąpił w thrillerze Czarny dzień w Black Rock (reż. John Sturges), zawierającym elementy westernu i kina noir[80]. Aktor wcielił się w rolę weterana wojennego, który przybywa do miasteczka Black Rock by wręczyć medal synowi japońskiego farmera. Niespodziewanie spotyka się z dużą wrogością ze strony miejscowych. Kreacja Johna J. Macreedy’ego w wykonaniu Tracy’ego przyniosła mu piątą nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz Złotą Palmę dla najlepszego aktora na Festiwalu Filmowym w Cannes[80]. Tracy osobiście nie był zadowolony z filmu, wielokrotnie grożąc, że go opuści w trakcie realizacji[80]. To zdarzenie stało się regularnym zjawiskiem dla starzejącego się aktora, który coraz częściej bywał letargiczny i cyniczny[80].

W tym samym roku rozpoczął prace na planie filmu Opowieść o złym człowieku (reż. Robert Wise), lecz wycofał się z projektu po tym, gdy w trakcie zdjęć w Kolorado doznał choroby wysokościowej[81]. Wskutek opuszczenia planu jego stosunki z MGM uległy pogorszeniu, co w konsekwencji doprowadziło do rozwiązania kontraktu w czerwcu[81]. Pierwszym obrazem w którym wystąpił jako aktor niezależny był dramat przygodowy Śniegi w żałobie z 1956 w reżyserii Edwarda Dmytryka, gdzie partnerował mu Robert Wagner[82]. Zdjęcia realizowane były w Alpach, co okazało się być trudnym doświadczeniem, przez co Tracy ponownie groził opuszczeniem projektu[82]. Mimo to został nominowany do nagrody BAFTA dla najlepszego aktora zagranicznego[82]. 18 stycznia 1957 wziął udział w pogrzebie Humphreya Bogarta, z którym łączyła go silna przyjaźń[83]. Został poproszony przez wdowę po zmarłym Lauren Bacall o odczytanie mowy pożegnalnej, jednak Tracy będąc załamanym śmiercią bliskiego mu przyjaciela nie czuł się na siłach, wobec czego w zastępstwie uczynił to John Huston[83]. W tym samym roku zagrał po raz ósmy z Hepburn, tym razem w komedii romantycznej Biuro na tranzystorach (reż. Walter Lang)[84]. W trakcie prac wielokrotnie był przekonywany do pozostania na planie[84]. Film spotkał się ze słabą reakcją[84].

Stary człowiek i morze[edytuj]

W 1958 zagrał w dramacie Stary człowiek i morze (reż. John Sturges), do którego realizacji przymierzał się od pięciu lat[85]. Agent Ernesta Hemingwaya, Leland Hayward napisał do autora: „Spośród wszystkich ludzi Hollywood najbliższym mi jakością, osobowością, głosem i godnością osobistą jest Spencer Tracy”[85]. Aktor wyraził zadowolenie z otrzymanej roli[85]. Przed rozpoczęciem zdjęć namawiano go by schudł, jednak Tracy’emu się to nie powiodło[86]. Hemingway przyznał, że jest on „strasznym ciężarem dla obrazu”. Pisarz musiał być przekonywany, że ujęcia będą robione w taki sposób, aby ukryć nadwagę aktora[86]. Tracy podkreślił, że Stary człowiek i morze był najtrudniejszym filmem w jego karierze[86]. Za kreację starzejącego się rybaka Santiago został ponownie nominowany do Oscara i nagrody BAFTA[86].

Po rezygnacji z udziału w dwóch filmach, w tym z remake’u Błękitnego anioła z Marilyn Monroe[87], Tracy wystąpił w The Last Hurrah, gdzie po 28 latach nawiązał ponowną współpracę z reżyserem Johnem Fordem[87]. Aby lepiej przygotować się do roli burmistrza wziął rok przerwy[87]. Film został pozytywnie oceniony, jednak nie przełożyło się to na sukces komercyjny[87]. Pod koniec 1958 rada National Board of Review uznała Tracy’ego za najlepszego aktora roku[87]. W tym czasie zaczął rozważać przejście na emeryturę, podkreślając że jest „chronicznie zmęczony, nieszczęśliwy, chory i niezainteresowany pracą”[87].

Lata 60.[edytuj]

Tracy i Fredric March w filmie Kto sieje wiatr (1960)

Kto sieje wiatr[edytuj]

W 1960 wystąpił w dramacie historycznym Kto sieje wiatr w reżyserii Stanleya Kramera, którego fabuła opierała się na słynnym małpim procesie z 1925, dotyczącym nauczania teorii ewolucji w szkołach[88]. Kramer przyznał, że Tracy był jedynym kandydatem do roli prawnika Henry’ego Drummonda[b][88]. Na ekranie partnerował mu Fredric March jako Matthew Harrison Brady[c][88]. Tygodnik „Variety” napisał: „przebłysk geniuszu castingowego… obaj mężczyźni są urzekający w najbardziej chwalebnym tego słowa znaczeniu”[88]. Pomimo pochlebnych recenzji wyniki finansowe nie przełożyły się na sukces komercyjny[88]. Tracy został po raz kolejny nominowany do Oscara, nagrody BAFTA i Złotego Globu w kategoriach dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[88].

W 1961 zagrał w katastroficznym obrazie Diabeł o czwartej (reż. Mervyn LeRoy), po raz czwarty w swej karierze wcielając się w rolę księdza[89]. Frank Sinatra oddał główną rolę na rzecz Tracy’ego, by ten zechciał tylko wystąpić w filmie. Chociaż aktor w pierwszej chwili odrzucił propozycję, to ostatecznie dał się przekonać[89]. Obraz mimo zebrania w większości słabych recenzji był najbardziej dochodowym filmem Tracy’ego od czasu Ojca panny młodej[89].

Tracy w dramacie sądowym Wyrok w Norymberdze (1961)

Wyrok w Norymberdze[edytuj]

Kto sieje wiatr zapoczątkował współpracę Tracy’ego z Kramerem. Reżyser obsadził aktora w dramacie sądowym Wyrok w Norymberdze w roli przewodniczącego sądu Dana Haywooda[90]. Fabuła filmu skupiała się na trzecim z dwunastu procesów norymberskichprocesie prawników. Był to jeden z pierwszych obrazów, który poruszał temat Holocaustu[90]. W filmie wystąpili także: Burt Lancaster, Marlene Dietrich, Maximilian Schell i Richard Widmark[90]. Autor scenariusza Abby Mann napisał rolę sędziego Haywooda z myślą o Tracym[90]. Sam aktor podkreślał, że był to najlepszy scenariusz jaki kiedykolwiek przeczytał[90]. Pod koniec filmu bohater grany przez Tracy’ego wygłasza ponad 13-minutową mowę końcową[90]. Aktor nagrał tę scenę za pierwszym podejściem, otrzymując od całej obsady gromkie brawa[90]. Po obejrzeniu produkcji Mann napisał do aktora: „każdy scenarzysta powinien mieć doświadczenie ze Spencerem Tracy’m czytającym jego tekst. Na całym świecie nie ma niczego podobnego”[90]. Tracy uzyskał ósmą nominację do Oscara[90].

Ze względu na zły stan zdrowia aktor odrzucił role w filmach U kresu dnia (reż. Sidney Lumet) i Lampart (reż. Luchino Visconti)[91]. Z uwagi na prace przy Wyroku w Norymberdze zrezygnował także z udziału w westernie Jak zdobywano Dziki Zachód, do którego nagrał jedynie narrację[91]. W 1963 wykreował postać kapitana T. G. Culpepera w komedii kryminalnej Ten szalony, szalony świat (reż. Stanley Kramer), spędzając na planie jedynie dziewięć dni[91]. Film stał się najbardziej dochodowym amerykańskim obrazem roku[91]. Po pogorszeniu stanu zdrowia zmuszony był odmówić udziału w Jesieni Czejenów (reż. John Ford) i Cincinnati Kid[d] (reż. Norman Jewison)[91].

Hepburn i Tracy w Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (1967)

Zgadnij, kto przyjdzie na obiad[edytuj]

Fabuła komediodramatu Stanleya Kramera Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, autorstwa scenarzysty Williama Rose, koncentrowała się na tematyce małżeństwa białej kobiety z czarnym mężczyzną[92]. Tracy po czteroletniej przerwie wcielił się w rolę mającego liberalne poglądy dziennikarza Matta Draytona, którego córka (Katharine Houghton) oznajmia rodzicom (w roli matki Katharine Hepburn), że wychodzi za mąż za czarnoskórego lekarza (Sidney Poitier). Aktor z radością powrócił do gry na planie, jednak w rozmowie z jednym z dziennikarzy przyznał, że to będzie jego ostatni film[92]. Z powodu złego stanu zdrowia firmy odmówiły ubezpieczenia Tracy’ego. Aby zdjęcia mogły się rozpocząć, Hepburn i Kramer wypłacili własne wynagrodzenia, pokrywając tym samym koszty ubezpieczenia aktora[92]. Tracy pracował na planie jedynie od dwóch do trzech godzin dziennie[92]. Ostatnią scenę nagrał 24 maja 1967[93]. Premiera odbyła się 11 grudnia. Pomimo mieszanych recenzji, Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, stał się najbardziej dochodowym filmem w karierze aktora, przynosząc ponad 50 milionów dolarów zysku[94]. Brendan Gill na łamach „New Yorker” napisał, że „Tracy dał bezbłędny, i w tych okolicznościach, łamiący serca występ”[95]. Rola ta przyniosła aktorowi dziewiątą nominację do Oscara, trzecią do Złotego Globu i główną nagrodę BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[92].

Tracy pochowany jest na Forest Lawn Memorial Park

Choroba, śmierć i pogrzeb[edytuj]

W wieku 60 lat, ze względu na długoletnie uzależnienie od alkoholu i papierosów, przyjmowaniu tabletek i nadwagi, stan zdrowia Tracy’ego uległ znacznemu pogorszeniu. 21 lipca 1963 został hospitalizowany, po tym jak doznał ciężkiego ataku duszności[96]. Lekarze zdiagnozowali u niego obrzęk płuc oraz podniesione ciśnienie krwi[96]. Od tego momentu aktor pozostawał w słabszej formie fizycznej. Hepburn przeprowadziła się do niego by zapewnić mu stałą opiekę[96]. W styczniu 1965 zdiagnozowano u niego nadciśnienie tętnicze[96]. Aktor rozpoczął leczenie po wykryciu u niego cukrzycy typu 2[96]. Tracy był bliski śmierci we wrześniu 1965, gdy po zabiegu prostatektomii jego nerki przestały pracować i spędził noc w śpiączce[96]. Jego wyzdrowienie lekarze określali ówcześnie jako „rodzaj cudu”[96].

Ostatnie dwa lata życia aktor spędził w swoim domu wraz z Hepburn, poświęcając wolny czas na czytanie, malowanie i słuchanie muzyki[97]. 10 czerwca 1967, siedemnaście dni po ukończeniu zdjęć do Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, Tracy zmarł w wyniku ataku serca, którego doznał w swoim mieszkaniu w Beverly Hills, mając 67 lat[98]. Msza święta odbyła się 12 czerwca w kościele Niepokalanego Serca Maryi w East Hollywood[99]. W uroczystościach pogrzebowych, prócz najbliższej rodziny artysty, udział wzięli także między innymi: Frank Sinatra, George Cukor, James Stewart, John Ford i Stanley Kramer[99]. Katharine Hepburn ze względu na rodzinę aktora, nie brała udziału w pogrzebie[100]. Tracy pochowany został na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w zespole miejskim Los Angeles-Long Beach[99].

Życie prywatne[edytuj]

Małżeństwo z Louise Treadwell (1923−1967)[edytuj]

Przyjaźń Tracy’ego z Hepburn trwała od 1941 do śmierci aktora w 1967

Swoją małżonkę Louise Treadwell Tracy poznał gdy obydwoje byli członkami Wood Players w teatrze w Grand Rapids w Nowym Jorku[19]. Pobrali się 10 września 1923 pomiędzy popołudniowym a wieczornym występem[19]. Syn John Ten Broeck Tracy (zm. 2007) urodził się 26 czerwca 1924[22]. Kiedy miał dziesięć miesięcy, Louise odkryła, że dziecko jest głuche[101]. Przez pierwsze trzy miesiące ukrywała ten fakt przed Tracym[102]. Gdy się dowiedział, był zdruzgotany. Obwiniał się za chorobę syna twierdząc, że to kara za „własne grzechy”[102]. W rezultacie Tracy miał problemy z nawiązaniem kontaktu z synem i odsunął się od rodziny[103]. Przyjaciel artysty, producent Joseph L. Mankiewicz przyznał, że „Tracy nie opuścił Louise. Opuścił scenę z poczucia winy”[104]. 1 lipca 1932 urodziła się córka Louise „Susie” Treadwell[105]. Dzieci wychowywane były w wierze episkopalnej matki[106]. W 1933 Tracy opuścił rodzinny dom[42], utrzymując wraz z Louise, że wciąż są przyjaciółmi[42]. Para nie zdecydowała się na rozwód[42]. Od września do czerwca 1934 aktor miał romans z Lorettą Young, z którą współpracował przy filmie Jak w siódmym niebie[107]. W 1935 pojednał się z Louise, choć małżeństwo sprawiało coraz więcej kłopotów[108]. Tracy coraz częściej mieszkał w hotelach, a w latach 40. para żyła osobno[109]. Częstokrotnie wdawał się w romanse, w tym z Joan Crawford w 1937[110] i Ingrid Bergman w 1941[64].

Przyjaźń z Katharine Hepburn (1941−1967)[edytuj]

Podczas realizacji Kobiety roku w 1941 Tracy nawiązał bliską przyjaźń z Katharine Hepburn. Ich relacja trwała aż do śmierci aktora, przez 26 lat. Tracy nigdy nie wrócił do rodzinnego domu, lecz regularnie odwiedzał żonę i dzieci[67]. Studio MGM skrupulatnie chroniło kontrakty swoich aktorów przed wszelkimi kontrowersjami i skandalami. Tracy nie chciał by jego znajomość z Hepburn przedostała się do opinii publicznej. Para nie mieszkała razem aż do ostatnich lat życia aktora, kiedy to będąc w złym stanie zdrowia, Hepburn wprowadziła się do jego mieszkania w Beverly Hills, by móc się nim opiekować[96]. Angela Lansbury, która współpracowała z parą na planie Stanu Unii przyznała w późniejszym czasie: „wszyscy wiedzieli, ale nikt nigdy nic nie mówił. W tamtych czasach nie dyskutowano”[111]. W 1952 przy okazji pracy nad Podróżą ku Nowemu Światu, Tracy miał romans z Gene Tierney[112]. W jednej z rozmów z Joan Fontaine przyznał: „mogę się rozwieść kiedy tylko zechcę, lecz moja żona i Kate lubią takie rozwiązanie jakie ma miejsce”[113]. Hepburn nigdy nie ingerowała w sprawy małżeńskie aktora i nie naciskała na ślub[114].

Poglądy polityczne[edytuj]

Spencer Tracy nie był zwolennikiem upubliczniania poglądów politycznych przez środowisko aktorskie, lecz w 1940 wyraził swoje uznanie dla komisji Hollywood for Roosevelt[115] oraz osobiście uważał się za demokratę[116]. W 1944 uczestniczył w Konwencji Krajowej Partii Demokratycznej[1].

Filmografia i występy[edytuj]

W swej trwającej blisko 45 lat karierze, Tracy występował w filmach, radiu oraz na scenie. Pojawił się w 75 produkcjach na ekranie[4] i 16 audycjach radiowych[117].

W latach 1938–1942, 1944−1945, 1948 i 1950−1951 był notowany w pierwszej dziesiątce najbardziej dochodowych amerykańskich aktorów[118]. Piętnaście filmów z jego udziałem było zestawianych w pierwszej dziesiątce podsumowań roku[119], z czego San Francisco (1936) i Miasto chłopców (1938) osiągały najwyższą pozycję[119]. Trzydzieści filmów, w których Tracy wziął udział, było nominowanych przynajmniej do jednego Oscara, a dwanaście z nich zdobyło przynajmniej jedną statuetkę[119]. Trzydzieści jeden produkcji z udziałem aktora, po uwzględnieniu inflacji, przekroczyło sumę 100 milionów dolarów dochodu z biletów na rynku krajowym[119].

Pięć z jego filmów: Jestem niewinny (1936), Kobieta roku (1941), Żebro Adama (1949), Wyrok w Norymberdze (1961) i Jak zdobywano Dziki Zachód (1962) zostało wpisanych do National Film Registry[120].

Miejsce w kulturze popularnej[edytuj]

Gwiazda Tracy’ego na Hollywood Walk of Fame
William Powell, Tracy, Gilbert Roland i Errol Flynn w animacji Hollywood Steps Out (1941)

Spencer Tracy uznawany jest za jednego z najwybitniejszych amerykańskich aktorów „Złotej Ery Hollywood”[3] oraz w historii kina[2]. Cieszył się dużym uznaniem w branży filmowej[121]. Ówczesny szef Metro-Goldwyn-Mayer, Dore Schary powiedział: „Nie ma wątpliwości, że jest najlepszym i najbardziej zmiennym aktorem naszego ekranu”[122]. Clark Gable[123], Humphrey Bogart[124], James Cagney[124], John Ford[125], Garson Kanin[124] i Katharine Hepburn[126], określali Tracy’ego mianem „największego aktora swojego pokolenia”. Laurence Olivier i Marlon Brando przyznawali, że jest on „największym aktorem wszech czasów”[1]. Wizerunek Tracy’ego związany był w drugiej połowie lat. 30. z kampaniami reklamowymi i produktami m.in. takich firm jak Lucky Strike[127] czy DeSoto[128].

Był postacią występującą lub wspominaną między innymi w kreskówkach Warner Bros. (Hollywood Steps Out, 1941)[9].

8 lutego 1960 za wkład w przemysł filmowy, Tracy otrzymał swoją gwiazdę na Hollywodzkiej Alei Sław, która mieści się przy 6814 Hollywood Boulevard[129].

W 1996 nazwisko aktora zostało zamieszczone na 15. miejscu w rankingu „100 największych gwiazd filmowych wszech czasów”, przygotowanym przez tygodnik „Entertainment Weekly[130]. W październiku 1997 sklasyfikowany został na 19. pozycji zestawienia „100 najlepszych gwiazd filmowych wszech czasów” brytyjskiego magazynu „Empire[1]. Trzy produkcje z jego udziałem, American Film Institute zamieścił w 2003 na przygotowanej przez siebie liście „100 najbardziej inspirujących filmów wszech czasów” – Zgadnij, kto przyjdzie na obiad na 35. miejscu, Miasto chłopców na 81. i Bohaterowie morza na 94.[131]

Krytyk Leonard Maltin zaznaczył, że Tracy był „jednym z najlepszych aktorów XX. wieku”[132]. Historyk filmu Jeanine Basinger opisała karierę aktora jako „złoty czas osiągnięć filmowych”[133]. Tracy był inspiracją dla postaci Carla do animacji Odlot (reż. Pete Docter)[134]. Jedną z ulic w mieście Iowa City nazwano jego imieniem[1].

Nagrody i nominacje[edytuj]

Plakat sequela Miasta chłopców z 1938, w którym za kreację księdza Flanagana, Tracy został nagrodzony Oscarem[58]

Spencer Tracy był laureatem wielu nagród i wyróżnień w trakcie swojej 45-letniej kariery[135]. Wygrywał lub był nominowany za swoją pracę w filmach. Dziewięciokrotnie nominowany był do Nagrody Akademii Filmowej, z czego zdobył dwie statuetki, w 1938 i 1939 za kreację Manuela Fidello w Bohaterach morza (1937) i księdza Edwarda J. Flanagana w Mieście chłopców (1938)[135]. Tracy stał się pierwszym aktorem w historii, który zdobył statuetkę Oscara dwa razy z rzędu[e]. Był również laureatem Złotego Globu, spośród czterech nominacji[135], dwukrotnym zdobywcą włoskiej nagrody David di Donatello, hiszpańskiej Fotogramas de Plata oraz brytyjskiej BAFTA dla najlepszego aktora zagranicznego[135].

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[135]:

Nagroda Akademii Filmowej

National Board of Review

  • 1938: w kategorii dla najlepszego występu – Miasto chłopców
  • 1958: w kategorii dla najlepszego aktora – The Last Hurrah i Stary człowiek i morze

Złote Globy

Złota Palma

David di Donatello

  • 1962: w kategorii dla najlepszego aktora zagranicznego – Wyrok w Norymberdze
  • 1968: w kategorii dla najlepszego aktora zagranicznego – Zgadnij, kto przyjdzie na obiad[f]

Nagroda BAFTA

Uwagi

  1. Największą aktorką, w tym samym plebiscycie, ogłoszono Katharine Hepburn (osobno aktorki i aktorzy).
  2. Pierwowzór postaci Clarence’a Darrowa.
  3. Pierwowzór postaci Williama Bryana.
  4. Rola Lanceya Howarda trafiła do Edwarda G. Robinsona.
  5. W latach 1936–1937 pierwszą aktorką która tego dokonała, była Luise Rainer.
  6. a b Nagroda przyznana pośmiertnie.

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e Spencer Tracy – Biography (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  2. a b American Film Institute: Afi’s 50 Greatest American Screen Legends (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-26)].
  3. a b Spencer Tracy – Hollywood’s Golden Age (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-26)].
  4. a b Brenda Loew: Spencer Tracy, A Life in Pictures. Xlibris, 2012, s. 308. ISBN 9781477144015.
  5. a b c Curtis 2011 ↓, s. 27−29.
  6. Curtis 2011 ↓, s. 31.
  7. a b c Curtis 2011 ↓, s. 36−37.
  8. a b c Curtis 2011 ↓, s. 40−43.
  9. a b James Fisher: Spencer Tracy: A Bio-Bibliography. Greenwood, 1994, s. 8, 332. ISBN 9780313287275.
  10. a b Curtis 2011 ↓, s. 46.
  11. Curtis 2011 ↓, s. 49.
  12. Deschner 1972 ↓, s. 34.
  13. a b Spencer Tracy (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-27)].
  14. a b c Curtis 2011 ↓, s. 53−55.
  15. Curtis 2011 ↓, s. 59.
  16. a b Curtis 2011 ↓, s. 66−67.
  17. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 70−73.
  18. Curtis 2011 ↓, s. 6.
  19. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 12−15.
  20. Deschner 1972 ↓, s. 36−37.
  21. a b c Curtis 2011 ↓, s. 17−18.
  22. a b Curtis 2011 ↓, s. 21−22.
  23. Curtis 2011 ↓, s. 24.
  24. a b Curtis 2011 ↓, s. 86−87.
  25. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 91−92.
  26. Deschner 1972 ↓, s. 39.
  27. Kanin 1971 ↓, s. 35.
  28. Deschner 1972 ↓, s. 40.
  29. Curtis 2011 ↓, s. 106.
  30. Curtis 2011 ↓, s. 109−114.
  31. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 117−119.
  32. Curtis 2011 ↓, s. 124.
  33. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 130−132.
  34. Curtis 2011 ↓, s. 888.
  35. Curtis 2011 ↓, s. 135−137.
  36. Deschner 1972 ↓, s. 43.
  37. Curtis 2011 ↓, s. 145.
  38. Curtis 2011 ↓, s. 168.
  39. a b Curtis 2011 ↓, s. 157–161.
  40. a b c Curtis 2011 ↓, s. 170−178.
  41. a b Curtis 2011 ↓, s. 183−188.
  42. a b c d e f g Curtis 2011 ↓, s. 200−209.
  43. Curtis 2011 ↓, s. 231.
  44. a b c Curtis 2011 ↓, s. 241−244.
  45. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 258−259.
  46. Deschner 1972 ↓, s. 44.
  47. a b Curtis 2011 ↓, s. 260−261.
  48. a b c Curtis 2011 ↓, s. 272.
  49. a b c Curtis 2011 ↓, s. 291−293.
  50. Curtis 2011 ↓, s. 310.
  51. Curtis 2011 ↓, s. 278.
  52. Curtis 2011 ↓, s. 299.
  53. a b Curtis 2011 ↓, s. 300−308.
  54. a b Curtis 2011 ↓, s. 316.
  55. Curtis 2011 ↓, s. 339.
  56. Curtis 2011 ↓, s. 333.
  57. a b c Curtis 2011 ↓, s. 343−347.
  58. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 362−364.
  59. Curtis 2011 ↓, s. 359.
  60. a b Curtis 2011 ↓, s. 390−391.
  61. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 399−406.
  62. Deschner 1972 ↓, s. 49.
  63. Curtis 2011 ↓, s. 385.
  64. a b c Curtis 2011 ↓, s. 411−415.
  65. a b c Curtis 2011 ↓, s. 420−423.
  66. a b c Berg 2004 ↓, s. 138−146.
  67. a b Berg 2004 ↓, s. 171.
  68. Curtis 2011 ↓, s. 457.
  69. Curtis 2011 ↓, s. 479−480.
  70. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 500−515.
  71. a b Curtis 2011 ↓, s. 546−549.
  72. Curtis 2011 ↓, s. 567.
  73. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 579−587.
  74. Bosley Crowther. Adam’s Rib, Tight Little Island, Amazing Mr. Beecham Among Movie Newcomers. „The New York Times”, 26 grudnia 1949. ISSN 0362-4331. 
  75. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 599−600.
  76. a b Berg 2004 ↓, s. 198.
  77. Curtis 2011 ↓, s. 637.
  78. a b c Curtis 2011 ↓, s. 652.
  79. a b Curtis 2011 ↓, s. 674−680.
  80. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 670–680.
  81. a b Curtis 2011 ↓, s. 687–689.
  82. a b c Curtis 2011 ↓, s. 695.
  83. a b Stephen Humphrey Bogart: Bogart: In Search of My Father. Untreed Reads, 2012, s. 38−39. ISBN 9781611874952.
  84. a b c Curtis 2011 ↓, s. 723−738.
  85. a b c Curtis 2011 ↓, s. 644.
  86. a b c d Curtis 2011 ↓, s. 725−732.
  87. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 738−752.
  88. a b c d e f Curtis 2011 ↓, s. 750−769.
  89. a b c Curtis 2011 ↓, s. 767−798.
  90. a b c d e f g h i Curtis 2011 ↓, s. 765−803.
  91. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 797−818.
  92. a b c d e Curtis 2011 ↓, s. 836–847.
  93. Curtis 2011 ↓, s. 856.
  94. Berg 2004 ↓, s. 249.
  95. Curtis 2011 ↓, s. 873.
  96. a b c d e f g h Curtis 2011 ↓, s. 814–827.
  97. Berg 2004 ↓, s. 214.
  98. Curtis 2011 ↓, s. 861.
  99. a b c Curtis 2011 ↓, s. 866.
  100. Curtis 2011 ↓, s. 878.
  101. Curtis 2011 ↓, s. 78.
  102. a b Curtis 2011 ↓, s. 84−85.
  103. Curtis 2011 ↓, s. 96, 565.
  104. Curtis 2011 ↓, s. 338.
  105. Curtis 2011 ↓, s. 177.
  106. Curtis 2011 ↓, s. 485.
  107. Curtis 2011 ↓, s. 210.
  108. Curtis 2011 ↓, s. 319.
  109. Curtis 2011 ↓, s. 426.
  110. Curtis 2011 ↓, s. 327.
  111. Curtis 2011 ↓, s. 556.
  112. Curtis 2011 ↓, s. 626–627.
  113. Curtis 2011 ↓, s. 612.
  114. Hepburn 1991 ↓, s. 405.
  115. Curtis 2011 ↓, s. 407.
  116. Curtis 2011 ↓, s. 492.
  117. Spencer Tracy: Radio Star (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  118. Thomas Schatz: Boom and Bust: American Cinema in the 1940s. University of California Press, 1999, s. 501−502. ISBN 978-0520221307.
  119. a b c d Spencer Tracy – Ultimate Movie Rankings (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  120. Daniel Eagan: America’s Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry. Bloomsbury Publishing, 2009, s. 246, 344−345, 429−430. ISBN 978-0826429773. (ang.)
  121. Philip French: Philip French’s screen legends (ang.). The Guardian. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-16)].
  122. Deschner 1972 ↓, s. 21.
  123. Larry Swindell: Spencer Tracy. Coronet Books, 1973, s. 142. ISBN 0-340-16951-6.
  124. a b c Kanin 1971 ↓, s. 49, 239, 246.
  125. Curtis 2011 ↓, s. 741.
  126. Hepburn 1991 ↓, s. 412.
  127. Shout, Mr. Tracy!. „Life”, 2 maja 1938. ISSN 0024-3019. 
  128. Why Spencer Tracy Owns a DeSoto!. „Life”, s. 37, 3 kwietnia 1939. ISSN 0024-3019. 
  129. Art Berman, Charles Champlin: Spencer Tracy – Hollywood Star Walk (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-26)].
  130. Scott Vernon: The 100 Greatest Movie Stars of all Time (ang.). [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  131. AFI’s 100 Years… 100 Cheers (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-22)].
  132. Jeanine Basinger: Hollywood’s Favorite Actor (ang.). The Wall Street Journal. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  133. James Keast: Pixar Reveals Early Look At Up (ang.). Exclaim!. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  134. a b c d e Spencer Tracy – Awards (ang.). Internet Movie Database. [dostęp 2017-07-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]