Suwak (rodzaj)
| Meriones | |||
| Illiger, 1811[1] | |||
 Suwak mongolski (M. unguiculatus) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj |
suwak | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Mus tamariscinus Pallas, 1773 | |||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podrodzaje i gatunki | |||
| |||
Suwak[7] (Meriones) – rodzaj ssaków z podrodziny myszoskoczków (Gerbillinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące w północnej Afryce i Eurazji[8][9][10].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 90–200 mm, długość ogona 85–180 mm, długość ucha 10–23,5 mm, długość tylnej stopy 25–45 mm; masa ciała 24–275 g[9][11].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1811 roku niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger w książce swojego autorstwa zatytułowanej Wstępna systematyka ssaków i ptaków[1]. Illiger wymienił dwa gatunki – Mus tamaricinus Pallas, 1779 (= Mus tamariscinus Pallas, 1773) i Mus meridianus Pallas, 1773 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Mus tamaricinus Pallas, 1779 (= Mus tamariscinus Pallas, 1773) (suwak tamaryszkowy).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Meriones: według Theodore’a Palmera nazwa pochodzi od gr. μηρος mēros ‘biodro, udo’[12]; natomiast Ephraim Nissan uważa, że nazwa pochodzi od Merionesa (gr. Μηριoνης Meriones), kreteńskiego wojownika z mitologii greckiej[13].
- Meriaeus: gr. μηρια mēria ‘udźce, biodra’[14].
- Idomeneus: Idomeneus (gr. Ίδομενευς Idomeneus), król Krety, towarzysz Merionesa i przywódca Kreteńczyków w wojnie przeciw Troi[15]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mus tamariscinus Pallas, 1773.
- Cheliones: gr. χηλη khēlē ‘pazur’[4]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Meriones hurrianae Jordon, 1867.
- Pallasiomys: Peter Simon Pallas (1741–1811), niemiecki botanik i zoolog; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’[5]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Gerbillus erythrourus J.E. Gray, 1842 (= Meriones libycus Lichtenstein, 1823).
- Parameriones: gr. παρα para ‘blisko, obok’[16]; rodzaj Meriones Illiger, 1811. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Gerbillus persicus Blanford, 1875.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki zgrupowane w trzech podrodzajach[17][11][8][7]:
| Podrodzaj | Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[7] | Podgatunki[9][8][11] | Rozmieszczenie geograficzne[9][8][11] | Podstawowe wymiary[9][11][b] | Status IUCN[18] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Meriones Illiger, 1811 |
 |
Meriones tamariscinus | (Pallas, 1773) | suwak tamaryszkowy | gatunek monotypowy | południowa, europejska część Rosji na wschód do południowo-zachodniej Mongolii i północno-zachodniej Chińskiej Republiki Ludowej (do północnego Gansu), na południe do północnego Afganistanu | DC: 13,5–19 cm DO: 11,5–15 cm MC: 60–180 g |
LC |
| Pallasiomys Heptner, 1933 |
 |
Meriones persicus | (Blanford, 1875) | suwak perski | 6 podgatunków | Kaukaz (wschodnia Turcja, południowa Armenia i południowy Azerbejdżan) na wschód do północno-wschodniego Iraku, Iranu, Turkmenistanu, Afganistanu i Pakistanu | DC: 12–16,5 cm DO: 12,5–19 cm MC: 80–140 g |
LC |
| Meriones rex | Yerbury & O. Thomas, 1895 | suwak królewski | gatunek monotypowy | wyżyny na południowo-zachodnim Półwyspie Arabskim (Arabia Saudyjska i Jemen); zakres wysokości: do 2200 m n.p.m. | DC: 13,3–17,2 cm DO: 10,5–19,6 cm MC: brak danych |
LC | ||
| Meriones psammophilus | (A. Milne-Edwards, 1871) | suwak murawowy | gatunek monotypowy | północno-zachodnia Chińska Republika Ludowa (za wyjątkiem północnego Sinciangu), zachodnia i południowa Mongolia (za wyjątkiem Dżungarii) oraz Rosja (Tuwa) | DC: 11,5–15 cm DO: 8,8–11,7 cm MC: brak danych |
NE | ||
| Meriones penicilliger | (Heptner, 1933) | gatunek monotypowy | od wschodniego Iranu, Turkmenistanu i południowego Kazachstanu (na północ do depresji Ała-kol) na wschód do północno-zachodniej Chińskiej Republiki Ludowej (Sinciang) | DC: 9,8–11,8 cm DO: 10,3–12,4 cm MC: brak danych |
NE | |||
.jpg) |
Meriones meridianus | (Pallas, 1773) | suwak pustynny | 3 podgatunki | od północnego Morza Kaspijskiego do Mongolii (Dżungaria, wyżej do gór Tachijn Szar nuruu) i północny Sinciang (Chińska Republika Ludowa) | DC: 10,2–13,5 cm DO: 7,9–13,4 cm MC: 37–80 g |
LC | |
| Meriones dahli | Shidlovskiy, 1962 | suwak armeński | gatunek monotypowy | endemit Armenii: skrajnie południowa część | DC: 10,2–13,5 cm DO: 10,7–13,4 cm MC: 37–80 g |
CR | ||
 |
Meriones unguiculatus | (A. Milne-Edwards, 1867) | suwak mongolski | gatunek monotypowy | Rosja (południowo-wschodnia Syberia, wraz z Zabajkalem), środkowa i wschodnia Mongolia, północno-środkowa i północno-wschodnia Chińska Republika Ludowa | DC: 9,7–13,2 cm DO: 8,5–10,6 cm MC: 52–60 g |
LC | |
 |
Meriones shawii | (Duvernoy, 1842) | suwak śródziemnomorski | gatunek monotypowy | przybrzeżna Afryka Północna od wschodniego Maroka na wschód do Egiptu, na zachód od rzeki Nil; zakres wysokości: do 2000 m n.p.m. | DC: 12,5–18 cm DO: 11,7–17,8 cm MC: 70–180 g |
LC | |
| Meriones grandis | Cabrera, 1907 | suwak marokański | gatunek monotypowy | endemit Maroka: aż do gór Atlas; wschodni zasięg niepewny, być może do Algierii i Tunezji; zakres wysokości: do 2800 m n.p.m. | DC: 15–20 cm DO: 16–18 cm MC: 160–250 g |
LC | ||
 |
Meriones sacramenti | O. Thomas, 1922 | suwak palestyński | gatunek monotypowy | północno-wschodni Egipt (wybrzeża półwyspu Synaj), południowy Izrael (pustynia Negew) i Palestyna | DC: 13–17 cm DO: 12–18 cm MC: 125–275 g |
VU | |
 |
Meriones libycus | H. Lichtenstein, 1823 | suwak libijski | 3 podgatunki | Afryka Północna (od Sahary Zachodniej i Mauretanii do Egiptu), Azja Zachodnia i Kaukaz Południowy, na wschód do Chińskiej Republiki Ludowej i Pakistanu; zakres wysokości: do 2300 m n.p.m. | DC: 12,3–17 cm DO: 11,5–19 cm MC: 60–140 g |
LC | |
 |
Meriones arimalius | Cheesman & Hinton, 1924 | suwak arabski | gatunek monotypowy | środkowa i północno-wschodnia Arabia (Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie i Oman); granice zasięgu słabo poznane | DC: około 13,2 cm DO: około 16,3 cm MC: brak danych |
LC | |
 |
Meriones tristrami | O. Thomas, 1892 | suwak anatolijski | gatunek monotypowy | Turcja (Anatolia) i Kaukaz na południe do Izraela i zachodniej Jordanii, na wschód do północno-zachodniego Iranu; zakres wysokości: 1350–2000 m n.p.m. | DC: 10,6–17,1 cm DO: 10,3–16,7 cm MC: 42–130 g |
LC | |
 |
Meriones crassus | Sundevall, 1842 | suwak tłusty | gatunek monotypowy | Afryka Północna (od Maroka i Mauretanii na wschód do Egiptu i północno-wschodniego Sudanu), Azja Zachodnia, na wschód do południowego Turkmenistanu i zachodniego Pakistanu | DC: 10–15,3 cm DO: 9,8–15,8 cm MC: 55–158 g |
LC | |
| Meriones vinogradovi | Heptner, 1931 | suwak irański | gatunek monotypowy | północna Syria, Turcja (wschodnia Anatolia), Armenia, południowo-zachodni Azerbejdżan i północno-zachodni Iran; granice w Mezopotamii nierozstrzygnięte | DC: 14–17 cm DO: 13–17 cm MC: 100–200 g |
LC | ||
| Meriones zarudnyi | Heptner, 1937 | suwak afgański | gatunek monotypowy | północno-wschodni Iran, południowy Turkmenistan i północny Afganistan | DC: około 15,5 cm DO: około 16 cm MC: brak danych |
DD | ||
| Cheliones O. Thomas, 1919 |
 |
Meriones hurrianae | Jordon, 1867 | suwak indyjski | gatunek monotypowy | przybrzeżny południowo-wschodni Iran i Pakistan, Nizina Hindustańska, pustynia Thar (wschodni Pakistan i północno-zachodnie Indie); prawdopodobnie Afganistan | DC: 11,5–14,3 cm DO: 10–15,1 cm MC: około 70 g |
LC |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe z plejstocenu[19]:
- Meriones lakhutensis Zazhigin, 1988[20] (Tadżykistan)
- Meriones maghrebianus Tong, 1989[21] (Maroko)
- Meriones maximus Tong, 1986[22] (Algieria)
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 82. (łac.).
- ↑ G.J. Billberg: Synopsis Faunae Scandinaviae. T. 1. Cz. 1: Mammalia. Holmiae: Ex officina typogr. Caroli Deleen, 1827, s. Tab. A. (łac.).
- ↑ E. Schultze. Catalogus mammalium europaeorum. „Zeitschrift für Naturwissenschaften”. 73, s. 201, 1900. (łac.).
- ↑ a b O. Thomas. Notes on gerbils referred to the genus Meriones, with descriptions of new species and subspecies. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 3, s. 265, 1919. (ang.).
- ↑ a b V.G. Heptner. Notizen über die Gerbillinae (Mammalia, Myriade). V. Diagnosen von einer neuen Gattungund neun neuer Unterarten aus Turkestan. „Zeitschrift für Säugetierkunde”. 8, s. 150, 1933. (niem.).
- ↑ V.G. Heptner. „Bulletin de la Société des naturalistes de Moscou”. Section biologique. 46, s. 190, 192, 1937.
- ↑ a b c Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 262. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 456. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ a b c d e Ch. Denys, P. Taylor & K. Aplin. Opisy gatunków Muridae: Ch. Denys, P. Taylor, C. Burgin, K. Aplin, P.-H. Fabre, R. Haslauer, J. Woinarski, B. Breed & J. Menzies: Family Muridae (True Mice and Rats, Gerbils and relatives). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 643–648. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Meriones. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-04].
- ↑ a b c d e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 291–292. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 410.
- ↑ E. Nissan. Proper name to zoonym as a neologisation device, 2: Israeli Hebrew names for extant and Mesozoic taxa. „Diacronia”. 2, s. 856, 2013. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 951.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 349.
- ↑ Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 183, OCLC 11069271 (ang.).
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Meriones – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-23]. (ang.).
- ↑ J.S. Zijlstra, Meriones Illiger, 1811, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-10-09] (ang.).
- ↑ В.С. Зажигин: Палеонтологические описания: Insectivora, Lagomorpha, Rodentia. W: К.В. Никифорова & Э.А. Вангенгейм (redaktorzy): Биостратиграфия позднего плиоцена-раннего плейстоцена Таджикистана (по фауне млекопитающих). Москва: Наука, 1988, s. 18–24. ISBN 5-02-003337-5. (ros.).
- ↑ H. Tong. Origine et évolution des Gerbillidae (Mammalia, Rodentia) en Afrique du Nord. „Mémoires de la Société Géologique de France”. Nouvelle série. 155, s. 1–120, 1989. (fr.).
- ↑ H. Tong. The Gerbillinae (Rodentia) from Tighennif (Pleistocene of Algeria) and their significance. „Modern Geology”. 10, s. 197–214, 1986. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).