Syrenie Stawy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Syrenie Stawy
Ilustracja
Altanka nad jednym z Syrenich Stawów
w „Zespole Parków Kasprowicza-Arkoński”
Położenie
Państwo  Polska
Lokalizacja Park Leśny Arkoński (Szczecin)
Miejscowości nadbrzeżne Szczecin
Hydrologia
Rzeki zasilające Osówka
Położenie na mapie Szczecina
Mapa lokalizacyjna Szczecina
Syrenie Stawy
Syrenie Stawy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Syrenie Stawy
Syrenie Stawy
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Syrenie Stawy
Syrenie Stawy
Ziemia53°27′26″N 14°30′35″E/53,457222 14,509722

Syrenie Stawy – zespół jezior położonych w Dolinie Niemierzyńskiej, w przyrodniczo-krajobrazowym „Zespole Parków Kasprowicza-Arkoński” w Szczecinie. Znajduje się około 3 kilometrów od centrum miasta[1], obok alei parkowej (trasy spacerowo-rowerowej) będącej przedłużeniem ul. Jana Kochanowskiego w kierunku pobliskiego kąpieliska Arkonka, oznaczanej na mapach jako ul. Wincentego Pola[2][3] lub Syrenie Stawy[1][a].

Stawy są zasilane wodami potoku Osówka[4].

Elementy historii[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XVI wieku północno-zachodniej części Doliny Niemierzyńskiej istniała owczarnia „Eckerberg” (Schäferey Eckerberg), która została spalona w 1677 roku w czasie działań wojennych. Po odbudowie powstał folwark „Eckerberg” (Gut Eckerberg). W latach 1808–1813 (zob. wojny napoleońskie) znajdowały się tu wojskowe baraki francuskie. W XIX wieku teren rozparcelowano. Właścicielami części ziemi uprawnej wzdłuż potoku Osówka, bagnistych łąk i lasu została rodzina Kuglerów. Na terenie majątku „Eckerberg” (folwark Osowice) znajdował się młyn Steinfurth’a, gorzelnia, cegielnia i kopalnia torfu. W drugiej połowie XIX wieku powstał tu zakład wodoleczniczy (Viecksche Kaltwasserheilanstalt Eckerberg, zakład hydroterapii zimną wodą, prowadzony przez Viecka). W latach 70. tegoż wieku został on zakupiony przez Johannesa Quistorpa[5].

Fragment mapy Szczecina z 1931 roku[b] (Dolina Niemierzyńska)

W 1890 roku zburzono budynki mieszkalne i gospodarcze folwarku. Dzięki dotacjom Quistorpa teren został zmeliorowany i zagospodarowany; utworzono nowe sanatorium fundacji im. Ernsta Moritza Arndta (Stiftung Ernst-Moritz-Arndt-Haus) dla osób nerwowo chorych, osób z zaburzeniami przemiany materii i uszkodzeniami rdzenia kręgowego oraz rekonwalescentów po ciężkich chorobach i operacjach[5][6]. Przyjmowano pacjentów przybywających głównie z Berlina. Zakład otaczał Park Eckerberg (później Park des Arndt Stifts) z zabudową sanatoryjno-rekreacyjną[5][7]. Personel medyczny (lekarze i pielęgniarki) mieszkał w bezpośrednim sąsiedztwie sanatorium[8].

Od ok. 1898 roku w pobliżu sanatorium znajdowała się również restauracja „Lindenhof” („Lipowy Dwór”) ze stolikami na wolnym powietrzu i salą koncertową, placem zabaw dla dzieci i mini-ogrodem zoologicznym. Była początkowo własnością Johannesa Quistorpa, a później jego syna Martina[6].

W 1908 roku tereny współczesnych „Syrenich Stawów” i ich otoczenie Martin Quistorp sprzedał miastu za cenę 3,5 mln. ówczesnych marek. Równocześnie przekazał miastu nieodpłatnie „Park Quistorpa” (współczesny Park Kasprowicza). W 1927 roku przeprowadzono generalny remont budynków sanatorium[6].

1
Budynek Sanatorium Fundacji E.M. Arndta
2
Staw obok budynku sanatorium
3
„Lindenhof”
Park Eckerberg (1898), później Park des Arndt Stifts;
część zabudowań w dolince pozostałej po wydobytym torfie,
zamienionej w park przez J. Quistorpa[9]

Fundacja im. Ernsta Moritza Arndta istniała do 1945 roku[6].

Jedynym obiektem, który ocalał po II wojnie światowej, jest „Modrzewiowy Dwór” z kilkoma zabudowaniami gospodarczymi – dawne zabudowania personelu sanatorium, a później pracowników leśnych. Obiekt wpisano do rejestru zabytków (nr rej. 1006 z dnia 22 lutego 1983, położenie: 53.45947, 14.508326)[7][10][11]. Po innych zabudowaniach „Ernst Moritz Arndt Stift” i „Lindenhof” pozostały nieliczne fragmenty fundamentów i murów[6] (trudno rozpoznawalne).

Badania flory bakteryjnej w wodzie stawów i Osówki, wykonane w 2009 roku, wykazały wysoki stopień zanieczyszczenia, spowodowany odprowadzaniem doń ścieków komunalnych[12]. Ponadto w latach 2009–2010 przeprowadzono badania osadów dennych zalegających stawy celem oceny ich zanieczyszczenia i sposobu zagospodarowania oraz wpływu osadów na jakość wód powierzchniowych (Operat s.c. Szczecin, XII 2009 – VI 2010[potrzebny przypis])

1
Widok dworu od strony ul. Międzyparkowej (2015)
2
Widok od strony dzisiejszych Syrenich Stawów (2019)
3
Pozostałości zabudowań byłego sanatorium w pobliżu dworu (2018)
Modrzewiowy Dwór na początku XXI wieku[11]

Współczesne koncepcje zagospodarowania terenu i realizacja[edytuj | edytuj kod]

W roku 2010 opracowano koncepcję zagospodarowania terenu z utworzeniem Ogrodu Botanicznego „Arboretum Syrenie Stawy”[7][13][14][15][c].

Program działań objął m.in. rekultywację stawów, prace hydrotechniczne, wycinkę części zadrzewienia, budowę nowych obiektów, m.in. obiektu dydaktycznego z oranżerią (na miejscu dawnego sanatorium). Przewidziano utworzenie m.in. kolekcji roślin siedlisk wilgotnych i wodnych, azylu dla ptaków „Ptasia wyspa”, platform widokowych i rekreacyjnych, ścieżek dydaktycznych, placów zabaw dla dzieci[7].

Projektantem „Arboretum Syrenie Stawy” jest Leszek Herman – architekt, pasjonat historii Szczecina i pisarz, m.in. autor książek „Sedinum. Wiadomość z podziemi” (zob. wydarzenia literackie 2015 roku)[16] i Latarnia umarłych (2018)[17].

1
Ogólny plan tworzonego Ogrodu Botanicznego
2
Projekt stawu z rzeźbą „Gęsi w locie” obok wejścia II
3
Projekt Letniej Szkoły
Koncepcja utworzenia Ogrodu Botanicznego (2015)
Arboretum „Syrenie Stawy”[7]
1
Staw obok alei spacerowej w kierunku Arkonki
2
Jeden ze stawów po rekultywacji
3
Przykład rekonstrukcji małej architektury
Stan Syrenich Stawów w roku 2015

Część pierwotnego projektu zagospodarowania terenu i obiektów małej architektury zrealizowano w lipcu 2018 roku jako Centrum ochrony bioróżnorodności „Syrenie Stawy” w Parku Leśnym „Las Arkoński”, (koszt 4 mln zł, fundusze unijne)[18]. Autorem tego projektu jest mgr inż. arch. Sławomir Adrabiński, a wykonawcą prac – kierowany przez niego zespół (Grupa MGM Szczecin)[19].

1
Tablica informacyjna
2
Pomost dla obserwatorów ptaków wodnych
3
Altanka jednej ze stacji trasy edukacyjnej
4
Jedna z tablic edukacyjnych
Centrum różnorodności biologicznej „Syrenie Stawy” (październik 2018)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Na niektórych mapach jako przedłużenie ulicy Wincentego Pola zaznacza się część ul. Harcerzy[20] – parkowej alejki, biegnącej do skrzyżowania z aleją Fałata[1][21].
  2. Żółty okrąg na mapie wskazuje obszar, na którym od 2010 roku realizowane są plany ponownego zagospodarowania terenu[6].
  3. Na niektórych mapach Szczecina nazwa Ogród Botaniczny jest umieszczona między Aleją Fałata i ulicą Kochanowskiego, w miejscu leżącym na wprost wylotu ul. Marii Skłodowskiej-Curie na ulicę Jana Kochanowskiego. Jest to miejsce przedwojennego ogrodu botanicznego, wcześniej ogrodzonego. Po likwidacji ogrodzenia jest częścią Parku Kasprowicza[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Syrenie Stawy. W: Jeziora i stawy w Polsce [on-line]. www.nadwode.pl. [dostęp 2015-05-06].
  2. Jan Iwańczuk, Arkadiusz Bis: Ulica Wincentego Pola. W: Encyklopedia Pomorza Zachodniego [on-line]. Pomeranica.pl. [dostęp 2018-11-05].
  3. ul. Wincentego Pola w Szczecinie. W: mapa.targeo.pl [on-line]. [dostęp 2015-05-06].
  4. Rajd tęczy - Etap I Zielony. W: Informator krajoznawczy [on-line]. www.ros.pttk.pl. [dostęp 2015-05-06].
  5. a b c Jan Iwańczuk, Arkadiusz Bis: Dolina Niemierzyńska. W: Encyklopedia Pomorza Zachodniego [on-line]. Pomeranica.pl. [dostęp 2018-11-05].
  6. a b c d e f Dane z opisu, zamieszczonego na tablicach informacyjnych przy wejściach do Centrum ochrony różnorodności biologicznej „Syrenie Stawy” w 2018 roku'
  7. a b c d e Ogród Botaniczny „Arboretum Syrenie Stawy”. W: Koncepcja zagospodarowania 2010 [on-line]. [dostęp 2015-04-23].
  8. Sanatoria. W: Roman Czejarek: Szczecin przełomu wieków XIX/XX. Opowieść o życiu miasta. Księży Młyn, 2016, s. 103. ISBN 978-83-7729-302-7.
  9. Pomeranica.pl: Syrenie Stawy. W: Internetowa encyklopedia Szczecina [on-line]. encyklopedia.szczecin.pl. [dostęp 2015-04-27].
  10. Modrzewiowy Dwór. W: Historyczne zdjęcie z galerii Sedina.pl [on-line]. sedina.pl/galeria. [dostęp 2015-04-27].
  11. a b Pomeranica.pl: Dwór przy ulicy Międzyparkowej. W: Internetowa encyklopedia Szczecina [on-line]. encyklopedia.szczecin.pl. [dostęp 2015-04-27].
  12. J. Śliwa-Dominiak, W. Deptuła, Bacterial Flora of Water Originating from Syrenie Stawy Municipal Lake in, wyd. 3, t. 18, 2009, s. 455-466 (ang.).
  13. Syrenie Stawy wreszcie ożyją. W: MM Szczecin.pl [on-line]. 2011-09-07. [dostęp 2015-04-23].
  14. Grażyna Zielińska: Interpelacje i Zapytania Radnych VI Kadencji Rady Miasta Szczecin > Zapytanie z 2011/01/1 do prezydenta miasta dot. informacji nt. realizacji Budowy Ogrodu Botanicznego na terenie Parku Kasprowicza. W: Biuletyn Informacji Publicznej UM Szczecin [on-line]. bip.um.szczecin.pl. [dostęp 2015-04-24].
  15. Zastępca Prezydenta Beniamin Chochulski: Odpowiedzi na interpelacje/zapytania Radnych VI Kadencji Rady Miasta Szczecin > Odpowiedź z 2011/01/31 dot. realizacji: „Budowy Ogrodu Botanicznego - Arboretum Syrenie Stawy na terenie Parku Kasprowicza w Szczecinie". W: Biuletyn Informacji Publicznej UM Szczecin [on-line]. bip.um.szczecin.pl. [dostęp 2015-04-24].
  16. Jerzy Połowniak: "Sedinum" Leszka Hermana, czyli magiczny Szczecin. Polski Dan Brown i jego miasto. W: Wyborcza.pl [on-line]. Magazyn Szczeciński, 2016-03-24. [dostęp 2016-09-20].
  17. Leszek Herman: Latarnia umarłych. W: nformaje bibliograficzne [on-line]. Wydawnictwo MUZA S.A., 2016 (2017, 2018). [dostęp 2018-10-30].
  18. Marcin Gigiel: Nowe urokliwe miejsce w Szczecinie. Syrenie Stawy już gotowe [foto]. W: W Szczecinie.pl [on-line]. 2018-10-19. [dostęp 2018-10-30].
  19. Syrenie Stawy w Szczecinie (2018). W: 1 – prezentacja realizacji projektu na www Grupy MGM w Szczecinie [on-line]. [dostęp 2020-09-16].
  20. Ulica Wincentego Pola. W: Interaktywny Plan Miasta Szczecin [on-line]. Urząd Miasta Szczecin. [dostęp 2018-11-05].
  21. a b Galeria zdjęć polskich miast : Mapa Polski, zdjęcia miast, galeria zdjęć, atrakcje turystyczne, zamki, pałace, zabytki, ulice. mapofpoland.pl. [dostęp 2015-05-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]