Szczecin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. zachodniopomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Szczecin
Turzyn, Rynek Sienny, Wały Chrobrego, Bazylika archikatedralna św. Jakuba, Baszta Panieńska, Pazim
Turzyn, Rynek Sienny, Wały Chrobrego, Bazylika archikatedralna św. Jakuba, Baszta Panieńska, Pazim
Herb Flaga
Herb Szczecina Flaga Szczecina
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja szczecińska
Data założenia IX wiek
Prawa miejskie 3 kwietnia 1243
Prezydent Piotr Krzystek
Powierzchnia 300,55 km²
Wysokość -0,1 do 131 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

409 211[1]
1363 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 70-001 do 71-899
Tablice rejestracyjne ZS
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Szczecin
Szczecin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczecin
Szczecin
Ziemia 53°26′17″N 14°32′32″E/53,438056 14,542222Na mapach: 53°26′17″N 14°32′32″E/53,438056 14,542222
TERC
(TERYT)
3262011
SIMC 0977976
Hasło promocyjne: ʃtʃɛtʃin Floating Garden 2050[2]
Urząd miejski
plac Armii Krajowej 1
70-456 Szczecin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Szczecin w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Szczecin w Wikisłowniku
Strona internetowa

Szczecin (niem. Stettin, szw. Stettin, łac. Sedinum lub Stetinum[3]miasto na prawach powiatu, stolica i największe miasto województwa zachodniopomorskiego, położone nad Odrą oraz jeziorem Dąbie. Szczecin jest trzecim pod względem zajmowanej powierzchni (300,55 km² z czego prawie 24% zajmują grunty pod wodami) i siódmym[4] pod względem liczby ludności miastem Polski. Centrum aglomeracji szczecińskiej. Według danych z 30 czerwca 2012 roku miasto miało 409 211 mieszkańców.

Z racji nadgranicznego położenia i bliskości Morza Bałtyckiego, dostępnego przez żeglowną Odrę oraz Zalew Szczeciński, Szczecin stał się ośrodkiem gospodarczym regionu. Znajduje się tu port morski, stocznie remontowe, jachtowe oraz żeglugi morskiej. Miasto jest ośrodkiem turystycznym z dużą liczbą zabytków. Stanowi centrum akademickie i kulturalne (opera i operetka, liczne teatry, muzea i ośrodki kultury), jest także siedzibą kurii arcybiskupiej i wydziału teologicznego. Na terenie miasta znajduje się sanktuarium maryjne.

Miasto otaczają 3 duże kompleksy leśne, puszcze: Wkrzańska od północy, Bukowa od południa oraz Goleniowska od wschodu.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Szczecin leży w północno-zachodniej Polsce, w zachodniej części woj. zachodniopomorskiego przy granicy polsko-niemieckiej. Miasto leży nad rzeką Odrą oraz jeziorem Dąbie, obejmując część Międzyodrza.

Widok ze Wzgórz Warszewskich (ul. Duńska)

Miasto stanowi ośrodek centralny aglomeracji szczecińskiej.

Szczecin jest położony na obszarze czterech mezoregionów geograficznych: Dolina Dolnej Odry, Wzniesienia Szczecińskie, Wzgórza Bukowe i Równina Goleniowska – wchodzą one w skład Pobrzeża Szczecińskiego.

Odległość z centrum miasta do Morza Bałtyckiego w linii prostej wynosi 65 km[5][6]. Szczecin graniczy z miastem i gminą Police (od północy) oraz gminami: Dobra, Kołbaskowo od zachodu, Gryfino i Stare Czarnowo od południa oraz Kobylanka i Goleniów od wschodu.

Wieś Pilchowo i osiedle Pilchowo jest podzielone granicą administracyjną między miastem Szczecin a wiejską częścią gminy Police, Bezrzecze – między Szczecinem a gminą Dobra jako osiedle i wieś o tej samej nazwie, Załom – między Szczecinem a gminą Goleniów jako osiedle i wieś.

Szczecin jest uznawany za historyczną stolicę Pomorza Zachodniego[7].

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Użytki rolne w mieście (2005)[8]
Rodzaj Powierzchnia  %
Grunty orne 2920 ha 66,56%
Łąki 1143 ha 26,05%
Pastwiska 210 ha 4,79%
Sady 114 ha 2,60%
Użytki rolne (Σ) 4 387 ha 100%
Widok ze Wzgórz Bukowych (Park Leśny Zdroje)

W granicach Szczecina spotykają się typy krajobrazu 4 mezoregionów geograficznych, tj.: Dolina Dolnej Odry, Wzniesienia Szczecińskie, Wzgórza Bukowe i Równina Goleniowska. Średnia rzędna terenu Szczecina wynosi 25 m n.p.m.[9] Najniżej powierzchnia terenu opada pomiędzy ramionami Odry, gdzie występują obszary depresyjne sięgające 0,1 m p.p.m.[10] Przy granicach Szczecina znajduje się wzniesienie Wielecka Góra (131 m n.p.m.) leżąca na Wzgórzach Warszewskich, a na południe od miasta, w Szczecińskim Parku Krajobrazowym znajduje się Bukowiec (148,3 m n.p.m.) na Wzgórzach Bukowych.

Według danych z 2011 powierzchnia miasta obejmuje 300,55 km²[11].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Przyroda w Szczecinie.

W granicach administracyjnych Szczecina znajdują się niewielkie fragmenty Szczecińskiego Parku Krajobrazowego „Puszcza Bukowa” (m.in. z Jeziorem Szmaragdowym i rezerwatem przyrody „Zdroje”) oraz północna część obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 „Dolina Dolnej Odry” (PLB 320003), natomiast na południu miasto graniczy z Parkiem Krajobrazowym Dolina Dolnej Odry i jest otoczone przez 3 puszcze Wkrzańską, Bukową i Goleniowską.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Widok na Odrę z ul. Kolumba

Przez miasto przepływają: rzeka Odra, jej ramię boczne Regalica wpadająca do jeziora Dąbie leżącego w całości w granicach miasta, łącząca obie rzeki Parnica oraz wiele mniejszych kanałów, które są częścią Międzyodrza. Na terenie Międzyodrza znajdują się wyspy (W. Żurawia, W. Mewia, W. Dębina, Czarnołęka, W. Radolin, W. Gryfia, Ostrów Grabowski, Wielka Kępa, Ostrów Mieleński, W. Milenia, W. Robienia, Czapli Ostrów, W. Grodzka, Łasztownia, Mieleńska Łąka, Zaleskie Łęgi, Siedlińska Kępa, Klucki Ostrów, Sadlińskie Łąki, Czapli Ostrów, W. Jaskółcza, Kępa Parnicka, W. Zielona, W. Pucka, W. Krainka, Ustowskie Mokradła).

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram dla Szczecina
St Lu Ma Kw Ma Cz Li Si Wr Pa Li Gr
 
 
36
 
2
-2
 
 
28
 
2
-3
 
 
33
 
7
1
 
 
38
 
12
3
 
 
46
 
18
8
 
 
56
 
20
12
 
 
71
 
22
13
 
 
64
 
22
13
 
 
43
 
18
10
 
 
43
 
12
6
 
 
41
 
7
2
 
 
41
 
3
0
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Weatherbase[12]

Najczęściej oddziałujące masy powietrza polarnomorskiego znad północnego Atlantyku charakteryzują się dużą wilgotnością, co latem wpływa na wzrost zachmurzenia i ilości opadów atmosferycznych; zimą wiąże się z ociepleniem i dużym zachmurzeniem. Masy te najczęściej zalegają latem i jesienią.

Rzadziej napływa powietrze polarnokontynentalne z Europy Wschodniej i z Azji. Obecność tego powietrza obserwuje się najczęściej zimą i wiosną. Odznacza się ono małą zawartością pary wodnej. Podczas jego zalegania wiosną występują liczne przymrozki, zimy są mroźne i słoneczne. Znacznie rzadziej napływa powietrze arktyczne – przynosi ono pogodę bardzo zmienną, ze znacznymi zmianami temperatury i wiosenne przymrozki. Najrzadziej notuje się obecność powietrza zwrotnikowego, które niesie okresy gwałtownego ocieplenia, pojawiające się niekiedy zimą oraz sporadycznie latem.

Średnia prędkość wiatru wynosi ok. 3,3 m/s. Dominują wiatry zachodnie (W) i południowo-zachodnie (SW).

Obecność dużych zbiorników wodnych jak: Zalew Szczeciński, jezioro Miedwie i doliny Odry powoduje wzrost wilgotności powietrza na tych obszarach. Średnia wilgotność względna powietrza wynosi 80%, najwyższa – 88%, która występuje w listopadzie, grudniu i styczniu, a najmniejsza ok. 72% w kwietniu i maju.

Średnia temperatura i opady dla Szczecina
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 2 2 7 12 18 20 22 22 18 12 7 3 12
Średnie najniższe temperatury [°C] -2 -3 1 3 8 12 13 13 10 6 2 0 6
Opady [mm] 35.6 27.9 33 38.1 45.7 55.9 71.1 63.5 43.2 43.2 40.6 40.6 538,5
Źródło: Weatherbase[12] 01.03.2011

Średnia temperatura powietrza w Szczecinie waha się w granicach od 8 do 8,4 °C[13]. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec z temperaturą od 15,8 °C do 20,3 °C, najzimniejszym styczeń od -4,1 °C do 2,6 °C[9]. Temperatura powietrza poniżej 0 °C występuje przeciętnie w ciągu 86 dni w roku, najczęściej w styczniu i w lutym.

Średnia roczna suma opadów wynosi 537 mm, średnia suma opadów w półroczu chłodnym 225 mm, a w półroczu ciepłym 350 mm[9]. Średnio w ciągu roku występuje 167 dni z opadami[9].

Charakterystyczną cechą klimatu Szczecina jest duża liczba dni pochmurnych, co wynika z położenia na szlaku przemieszczania się układów cyklonalnych znad Atlantyku. W latach 1956–1998 liczba dni pochmurnych była dwukrotnie większa od dni pogodnych. Największym średnim zachmurzeniem charakteryzują się miesiące: listopad, grudzień i styczeń, kiedy to przeważają chmury warstwowe, a najmniejsze zachmurzenie – maj i sierpień.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Szczecina.
Mapa z pracy Georga Brauna & Fransa HogenbergaCivitates Orbis Terrarum” z 1581 roku (ten egzemplarz pochodzi jednak z późniejszego wydania z 1630)
Mapa Lukasa Schmitzera z ok. 1660 na podst. mapy Meriana wyd. w 1652[14]
Szczecin, rok 1945

W VII-VI wieku p.n.e. istniała na tym terenie osada z okresu kultury łużyckiej. Jest jednak możliwe, że ciągłość udokumentowanej źródłami historii zasiedlenia tego miejsca sięga blisko 1850 lat. W czasach antycznych w okolicach Szczecina istniała miejscowość o nazwie Susudata. Najstarsza osada grodowa w Szczecinie ma metrykę plemienną sięgającą końca VIII wieku[15]. W IX wieku zbudowany został przez książąt słowiańskich gród otoczony fosą, u którego podnóża rozwinęła się osada handlowo-rybacka.

W 967 roku Mieszko I przyłączył Pomorze wraz ze Szczecinem do Polski. Ówczesny Szczecin składał się z trzech części: grodu, podgrodzia i portu. Do ok. 1005 r. Szczecin znajdował się pod zwierzchnictwem Bolesława Chrobrego. Militarne zaangażowanie się polskiego władcy w Czechach i konflikt z Niemcami zaktywizowały możnych pomorskich do secesji. Antychrześcijańska rewolta połączona z buntem lokalnego możnowładztwa spowodowały uniezależnienie się Szczecina i innych grodów pomorskich.

Po bitwie koło Strugi (część Płoni) w 1121 książę Bolesław Krzywousty ponownie przyłączył miasto do Polski jednocześnie uznając władzę lennika, Warcisława I.

W 1181 miasto wraz z Pomorzem Zachodnim stało się lennikiem cesarza i weszło w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. W 1243 książę Barnim I nadał Szczecinowi prawa miejskie. W kolejnych latach miasto nabywało kolejne tereny: w 1283 jezioro Dąbie, a w 1321 Police. W XIII wieku Szczecin stał się miastem hanzeatyckim. Na miejscu grodu słowiańskiego w XIV wieku książę Barnim III Wielki wybudował swoją siedzibę, tzw. „Kamienny Dom” oraz kaplicę św. Ottona. W 1474 w Szczecinie, po wygaśnięciu linii książąt szczecińskich i wołogoskich władzę objął książę słupski Bogusław X, który 4 lata później zjednoczył Pomorze Zachodnie, a w 1491 przeniósł jego stolicę do Szczecina. Jednak już w 1532 księstwo zostało ponownie podzielone, a miasto stało się stolicą Księstwa szczecińskiego. W 1514 wprowadzono tu zakaz przyjmowania do cechu krawców osób, które miały wendyjskie pochodzenie[16].

W 1534 w mieście wprowadzono protestantyzm (luteranizm).

W 1570 został podpisany „pokój w Szczecinie” kończący I wojnę północną.

W 1630 miasto zajęli Szwedzi. Działania wojenne podczas potopu szwedzkiego przyczyniły się do upadku gospodarczego miasta. W 1713 miasto zostało przyłączone do Prus, co potwierdził pokój w Sztokholmie w 1720.

W czasie wojny siedmioletniej Rosjanie dokonali oblężenia Szczecina. W latach 1806-1813 Szczecin był pod okupacją francuską. Od 21 lutego do 29 lipca 1809 stacjonował sztab 4. płku strz. konnych armii Księstwa Warszawskiego zwalczający na Pomorzu Szwedzkim pruskie oddziały powstańcze mjra Schilla. Od stycznia do 5 grudnia 1813 twierdza była bohatersko broniona przez francuskiego gen. Barbanegre.

W 1843 miasto otrzymało połączenie kolejowe z Berlinem dając początek kolei na Pomorzu, wkrótce potem zaczął intensywniej rozwijać się przemysł. W 1873 ówczesny nadburmistrz miasta Hermann Haken podjął decyzję o zburzeniu obwarowań i rozbudowie miasta.

15 października 1939 utworzone zostało tzw. Wielkie Miasto Szczecin, istniejące do zakończenia wojny. Na tym terenie istniało ok. 100 obozów pracy przymusowej. Zniszczenia zabudowy wyniosły ok. 60-70%, portu wraz z przyległościami – 70-80%, obiekty przemysłowe zostały zaś zniszczone w 90%[17].

26 kwietnia 1945 Armia Czerwona zdobyła Szczecin. Oficjalne przekazanie miasta władzom polskim nastąpiło późno, bo dopiero 5 lipca. Ludność niemiecka, która pozostała w mieście, została przesiedlona[18] do Niemiec i w 1947 w Szczecinie mieszkało już tylko 4 tys. Niemców.

W grudniu 1970 i sierpniu 1980 w Szczecinie miały miejsce strajki i demonstracje robotnicze, tu także podpisano tzw. porozumienia sierpniowe. 11 czerwca 1987 miasto odwiedził papież Jan Paweł II.

W latach 1946-1998 miasto było stolicą województwa szczecińskiego, a od 1999 jest stolicą województwa zachodniopomorskiego. Od 1999 miasto jest główną kwaterą Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego sił NATO.

W dniach 4-7 sierpnia 2007 odbył się w Szczecinie finał Operacji ŻagielThe Tall Ships’ Races (po odwiedzeniu kolejno – duńskiego Aarhus, fińskiej Kotki i szwedzkiego Sztokholmu) międzynarodowych regat żaglowców. Organizatorzy twierdzą, że teren zlotu odwiedziły 2 miliony ludzi[19]. W regatach w klasyfikacji generalnej zwyciężył norweski żaglowiec Christian Radich.

Miasto zostało jednym z organizatorów i sponsorów imprezy i w związku z tym w dniach 3-6 sierpnia 2013 r. odbył się w nim finał kolejnej Operacji Żagiel na trasie AarhusHelsinkiRyga – Szczecin, o jeszcze większej randze niż poprzedni, gdyż w 2007 r. impreza była podzielona na dwie części – bałtycką i śródziemnomorską, a w 2013 r. całość odbyła się na Bałtyku. Do Szczecina zawitało ponad 100 żaglowców, więcej niż poprzednio, a zwycięzcą w klasyfikacji generalnej regat został Dar Szczecina, jacht będący własnością miasta, zarazem najmniejszy żaglowiec, jaki kiedykolwiek zwyciężył w tych regatach (słabe wiatry w trakcie wyścigu wyjątkowo sprzyjały mniejszym jednostkom).

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna nazwa Szczecina jest słowiańskiego pochodzenia. Dokumenty pisane zachowane ze średniowiecza są stosunkowo nieliczne i trudno z nich wyciągnąć konkretne wnioski. Dawniej panowało przekonanie, że nazwa miasta pochodzi od szczeciny. Inni wywodzili ją od słowa ściek (ponieważ wody odrzańskie w tym rejonie bardzo powoli „ściekają” ku Bałtykowi). Nowsze badania postawiły jeszcze dalsze przypuszczenia, że gród szczeciński otrzymał swą nazwę od szczytu, na którym się wznosił. Stare kroniki wspominają, iż miasto znajdowało się na trzech wzgórzach. Od tych szczytów powstała pierwsza nazwa Szczytno. Marian Gumowski na podstawie badań przeprowadzonych na starych pieczęciach miejskich uważał, iż pierwotna nazwa miasta brzmiała Szczycin[20].

Przez wieki Szczecin wielokrotnie zmieniał nazwy. Najstarsza wzmianka wymieniająca nazwę Stetin pochodzi z 1133, w 1188 Stetyn, w 1251 Stitin, a także Stitinum, Stitin, Stetina i Stittin[21].

Polskim przedwojennym egzonimem była nazwa Szczecin (1890, 1938)[22][23]. Nazwa Szczecin została ustalona urzędowo w 1946 r.[24]

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Pomniki w Szczecinie.
Most Długi widok w kierunku Śródmieścia
Pompa uliczna w Szczecinie

Najciekawsze architektonicznie obiekty w Szczecinie można znaleźć na Wałach Chrobrego. Gmachy, które postawiono tu po 1901, w stylu historyzmu, nawiązują do baroku, północnoniemieckiego manieryzmu. Inne, jak np. Muzeum Morskie i Teatr Współczesny zbudowano w stylu secesji i modernizmu. Zabudowę Wałów uzupełniają tarasy widokowe ze schodami, a także fontanna i rzeźby nawiązujące do kultury starożytnego Egiptu czy Rzymu, wykonane przez mistrzów niemieckich

Centrum Szczecina charakteryzuje się wielkimi rondami i ulicami, wzdłuż których stoją kilkukondygnacyjne, eklektyczne kamienice. Ten gwiaździsty układ urbanistyczny porównywany jest często do najsłynniejszej realizacji tego typu w Europie – Paryża. Większa część Śródmieścia zbudowana została na układzie gwiaździstym z placami w formie rond oraz szerokimi alejami obsadzonymi drzewami. Trasy tramwajowe w zdecydowanej większości przebiegają wydzielonymi pasami bądź środkiem alei.

Charakterystycznym elementem szczecińskich ulic są żeliwne pompy z 2. połowy XIX w. Wyprodukowano je w miejscowej firmie F. Poepckego. Spełniały rolę zapasowego źródła wody dla mieszkańców miasta. Okazały się bardzo przydatne w okresie II wojny światowej oraz w pierwszych latach po wojnie, kiedy to sieć wodociągowa nie była w pełni sprawna. Do dnia dzisiejszego przetrwało ok. 30 pomp (z 70). Pompy są bogato zdobione (kanelowana kolumna, herby miasta, korona na szczycie), a wylew wody następuje ze stylizowanej paszczy smoka[25].

Szczecin, panorama miasta, widok w kierunku północno-zachodnim

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Bazylika archikatedralna św. Jakuba, strona południowa (ul. kard. S. Wyszyńskiego)
Information icon.svg Osobny artykuł: Zabytki Szczecina.

W Szczecinie objętych ochroną prawną jest ok. 270 zabytków nieruchomych[26], a samo miasto znajduje się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

Reprezentacyjną część Szczecina stanowią Wały Chrobrego, tworzące nad Odrą tarasy widokowe o długości 500 m. Sąsiadują one z budynkami użyteczności publicznej o monumentalnej architekturze, takimi jak Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie, gmach Akademii Morskiej w Szczecinie i Gmach Urzędu Wojewódzkiego.

Szczecin stanowił siedzibę książęcą, dzięki czemu w mieście powstał Zamek Książąt Pomorskich. O przeszłości miasta świadczą również pozostałości umocnień miejskich, jak Baszta Siedmiu Płaszczy lub bogato zdobione Brama Portowa i Brama Królewska.

Jedną z wyróżniających się budowli w Szczecinie jest bazylika św. Jakuba, która stanowi dominantę ulicy Wyszyńskiego. Inne kościoły, na które należy zwrócić uwagę noszą wezwania: św. Jana Ewangelisty, św. Piotra i św. Pawła oraz św. Jana Chrzciciela. Dużą wartość historyczną mają także niewielkie kościoły, o średniowiecznym rodowodzie, położone w peryferyjnych osiedlach miasta: na Stołczynie, Krzekowie i Pomorzanach.

W Szczecinie znajduje się wiele byłych rezydencji, takich jak: Pałac Pod Głowami, Pałac Klasycystyczny, Pałac pod Globusem, Pałac Joński, Pałac Sejmu Stanów Pomorskich, Pałac Ziemstwa Pomorskiego oraz kamienice: Kamienica Loitzów, Domki Profesorskie.

W Szczecinie będącym jedną z ważniejszych republik miejskich w średniowieczu wybudowano Ratusz Staromiejski (obecnie siedziba Muzeum Historii Szczecina, Oddziału Muzeum Narodowego w Szczecinie) z Rynkiem Siennym, a następnie miasto jako siedziba prowincji i rejencji wzbogaciło się o kolejne okazałe budynki administracji publicznej takie jak: Czerwony Ratusz, Urząd Miejski w Szczecinie oraz gmachy pocztowe przy al. Niepodległości i przy ul. Dworcowej.

Rynki, trakty, bulwary[edytuj | edytuj kod]

Trakty i bulwary w Szczecinie:

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Aleja platanowa na Jasnych Błoniach

Na terenie Szczecina występują duże skupiska zieleni miejskiej w postaci miejskich lasów, parków, cmentarzy, zieleńców, skwerów i zieleni ulicznej. Lasy Miejskie miasta Szczecin zajmują łącznie 2.780 ha[27]. Pozostała powierzchnia terenów zieleni miejskiej (z cmentarzami, bez lasów miejskich) wynosi 605,3 ha, co stanowi 2% powierzchni Szczecina[8]. Największą powierzchnię zajmują parki spacerowo-wypoczynkowe, których w 2006 r. było 16 i zajmowały łączną powierzchnię 161,5 ha[8].

Największym i najpopularniejszym[28] parkiem jest Park Kasprowicza (o pow. 49 ha) położony na wzniesieniu i stoku Doliny Niemierzyńskiej ze sztucznie utworzonym jeziorkiem Rusałką. Drugim parkiem co do wielkości jest Park Żeromskiego (o pow. 24 ha), powstały na terenach zlikwidowanych cmentarzy na początku XX wieku.

Pozostałe parki to: Ogród Dendrologiczny im. prof. Stefana Kownasa, Park Brodowski, Park Andersa, Park Powstańców, Park Leśny Arkoński, Park Noakowskiego, Jasne Błonia, Park przy ul. Niemierzyńskiej, Park przy ul. Goleniowskiej, Park przy ul. Jasnej, Park przy ul. Sąsiedzkiej, Park przy ul. Przodowników Pracy, Park im. Stanisława Nadratowskiego, Park Szachisty (Pogodno), Ogród Różany, Park przy ul. Wapiennej (Warszewo).

Dużym skupiskiem zieleni są cmentarze o ogólnej powierzchni 182,6 ha. Największy z nich Cmentarz Centralny znajduje się we wschodniej części Gumieniec (163 ha). W mieście istnieją 93 zieleńce, o łącznej powierzchni 48,5 ha[8].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Biurowiec Pazim

Szczecin to znaczący ośrodek gospodarki morskiej. Port morski obsługuje armatorów z całego świata i jest portem macierzystym dwóch dużych przedsiębiorstw żeglugowych: Polskiej Żeglugi Morskiej i Euroafrica. Ponadto mają tu swoje siedziby liczne inne firmy powiązane z gospodarką morską. Na terenie portu, na wyspie Ostrów Grabowski działa Spółka Wodna Międzyodrze zajmująca się oczyszczaniem ścieków. Tradycyjny dla miasta przemysł stoczniowy podupadł – Stocznia Szczecińska Nowa (kontynuacja Stoczni Szczecińskiej Porta Holding S.A., która powstała na bazie Stoczni im. Adolfa Warskiego) została zlikwidowana; upadła Stocznia Parnica. Jeszcze działają stocznie remontowe: Szczecińska Stocznia Remontowa "Gryfia", Stocznia Pomerania Sp. z o.o. oraz stocznia rzeczna Grupa Stoczni Odra Sp. z o.o.

Huta Szczecin była jedyną na polskim wybrzeżu hutą żelaza. Szczecińskie Zakłady Nawozów Fosforowych Superfosfat – od jakiegoś czasu pod nazwą Fosfan S.A., zlokalizowane niedaleko huty, produkują nawozy mineralne dla rolnictwa i ogrodnictwa.

Struktura użytkowania gruntów (2005)[8]
Rodzaj Powierzchnia  %
Użytki rolne 4387 ha 14,58%
Lasy i grunty leśne 5073 ha 16,86%
Pozostałe grunty i nieużytki 20 623 ha 68,55%
Razem (Σ) 30 083 ha 100%

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Szczecin[29].

W końcu kwietnia 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Szczecinie obejmowała ok. 18,6 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 10,7% do aktywnych zawodowo[30].

Przeciętne wynagrodzenie pracownicze w październiku 2008 r. wynosiło 3400,52 zł, przy liczbie zatrudnionych pracowników w Szczecinie – 102 722 osoby. Przeciętne wynagrodzenie w sektorze publicznym wynosiło 3697,93 zł, a w sektorze prywatnym 3691,33 zł[31].

W 2008 roku przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wynosiło w Szczecinie 3135,02 zł[32].

Handel[edytuj | edytuj kod]

CHR Galaxy
Biurowiec Oxygen
Information icon.svg Osobny artykuł: Handel i usługi w Szczecinie.

Największymi szczecińskimi centrami handlowymi są CHR Galaxy, które posiada 170 sklepów różnych branż, kino i hipermarket[33] oraz CH Kaskada. W Szczecinie znajduje się wiele innych centrów handlowych.

W 2006 roku w mieście było 16 targowisk, z czego 14 z przewagą sprzedaży drobnodetalicznej[8]. Największe szczecińskie bazary to: Pogodno (ul. Reymonta), plac Kilińskiego, Manhattan (ul. Staszica), a także targowisko przy ul. Dziennikarskiej w Szczecin-Dąbiu. W Szczecinie w każdą niedzielę odbywają się dwie giełdy samochodowe, pierwsza koło Polmozbytu przy ul. Białowieskiej, druga przy ul. Cukrowej.

Szczecin słynny jest z kilku produktów[styl do poprawy]. Pierwszym z nich jest paprykarz szczeciński, który jest typowym dodatkiem do kanapek. Składa się z rybiego mięsa, ryżu, cebuli, koncentratu pomidorowego, oleju roślinnego, dodatku różnych przypraw i soli. Drugim szczecińskim słynnym przysmakiem są szczecińskie paszteciki, robione z ciasta drożdżowego mogą być nadziewane serem, mięsem, bądź też kapustą z grzybami. Regionalnym produktem była także szczecińska wódka Starka, produkowana z żyta obecnie tylko w tutejszej wytwórni wódek, jej smak zawdzięcza długiemu leżakowaniu w dębowych beczkach z niewielkimi dodatkami liści lipowych lub jabłkowych.

Promocja miasta[edytuj | edytuj kod]

Szczecin w 2008 roku opracował i przyjął Długoterminową Strategię Marki Szczecin, która podsumowuje wizerunek miasta oraz określa największe atuty miasta. Szczecin jest promowany jako pływający ogród (ang. Floating Garden) określenie oznaczające miasto wypełnione zielenią i wodą w jego śródmieściu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Wjazd od strony prawobrzeża, w tle Katedra

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Szczecin jest węzłem transportowym na trasie transeuropejskiego korytarza transportowego północ-południe łączącego południową Skandynawię, Czechy i Austrię z portami Morza Śródziemnego.

Drogi przechodzące przez Szczecin
Droga Trasa Zespoły urbanistyczne
6E28 Niemcy granica państwa (Kołbaskowo) – Szczecin – GoleniówKoszalinSławnoSłupskLęborkGdyniaGdańskPruszcz Gdański Prawobrzeże
3E65 ŚwinoujścieGoleniów – Szczecin – Gorzów WielkopolskiZielona GóraLegnicaJelenia Góragranica państwa (Jakuszyce) Czechy Prawobrzeże
10 Niemcy granica państwa (Lubieszyn) – Szczecin – Stargard SzczecińskiWałczPiłaBydgoszczSierpcPłońsk Zachód, Prawobrzeże
13 Szczecin – Przecławgranica państwa (Rosówek) Niemcy Zachód, Śródmieście, Prawobrzeże
31 Szczecin – GryfinoChojnaSarbinowoKostrzyn nad OdrąSłubice Zachód, Śródmieście, Prawobrzeże
115 Szczecin – Tanowogranica państwa (Dobieszczyn) Niemcy Śródmieście, Zachód

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy Szczecin Główny

W Szczecinie zbiega się 6 różnych kierunków linii kolejowych, które razem tworzą szczeciński węzeł kolejowy. Obecnie w Szczecinie jest czynnych w ruchu pasażerskim 8 stacji i przystanków kolejowych. Miasto posiada także 2 stacje towarowe i kilka posterunków odgałęźnych. Szczecin połączony jest z krajową infrastrukturą kolejową poprzez 7 linii kolejowych. Linia kolejowa nr 401 łączy miasto z miasto z Goleniowem i Świnoujściem, linia nr 351 łączy miasto z pobliskim Stargardem i z Poznaniem, który łączy je dalej z Warszawą i Wrocławiem. Linia 273 łączy z Kostrzynem nad Odrą, Zieloną Górą i Wrocławiem. Linia kolejowa nr 409 z łączy Szczecin z Berlinem a linia kolejowa nr 408 z Hamburgiem.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Z Nabrzeża Pasażerskiego przy Wałach Chrobrego odpływają statki wycieczkowe Odra Queen i Peene Queen pływające po Odrze i wodach szczecińskiego portu. W kwietniu 2008 roku uruchomiony został wodolot do Świnoujścia. Planowana jest organizacja szlaku wodnego Berlin – Szczecin – Bałtyk.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Transport lotniczą obsługuje położony ok. 47 km[34] od centrum miasta międzynarodowy Port Lotniczy Szczecin-Goleniów im. NSZZ „Solidarność”, który ma stałe połączenia lotnicze z: Warszawą, Londynem, Liverpoolem, Dublinem, Oslo, Edynburgiem. W ofercie są także loty czarterowe i sezonowe. Roczna przepustowość terminalu lotniczego wynosi 1 milion pasażerów. Terminal jest przystosowany do wymogów UE. Obecnie port lotniczy w Szczecinie stara się o lokalizacje bazy Ryanair. Jego szanse na to poważnie wzrosły po wybudowaniu nowego terminalu pasażerskiego i najnowocześniejszej w Polsce wieży kontroli lotów.

Rolę lotniska sportowego Aeroklubu Szczecińskiego spełnia trawiaste lotnisko Szczecin-Dąbie, które do lat 60. XX wieku pełniło funkcję portu lotniczego miasta. Lotnisko posiada obecnie dwa trawiaste pasy startowe.

W 2010 otwarto sanitarne lądowisko przy. ul. Unii Lubelskiej.

Zbiorowy transport publiczny[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj (PESA Swing) w obsłudze linii 7

Obecnie po Szczecinie kursuje 12 linii tramwajowych oraz 66 autobusowych (w tym 7 pospiesznych i 14 nocnych)[35]. Organizatorem transportu zbiorowego w mieście jest zakład budżetowy pod nazwą Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego. Jego zadaniem jest ustalanie szczegółowego rozkładu jazdy na wszystkich liniach, dystrybucja i kontrola biletów oraz zamawianie usług przewozowych. Na jego zlecenie, linie tramwajowe obsługuje przedsiębiorstwo Tramwaje Szczecińskie, a autobusowe Szczecińskie Przedsiębiorstwo Autobusowe „Klonowica”, Szczecińskie Przedsiębiorstwo Autobusowe „Dąbie”, Szczecińsko-Polickie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne oraz PKS Szczecin.

Sieć tramwajowa stanowi podstawowy środek transportu publicznego w centrum miasta. Promieniście rozchodzące się z centrum linie tramwajowe zapewniają duże zdolności przewozowe z oraz do dzielnic lewobrzeżnego Szczecina. Trwa budowa Szczecińskiego Szybkiego Tramwaju, który ma połączyć prawobrzeżną część miasta z centrum.

Przejścia graniczne[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa morskie przejście graniczne Szczecin, a w okolicach znajduje port lotniczy Szczecin-Goleniów.

Transport rowerowy[edytuj | edytuj kod]

Przejazd rowerzystów ul. Jagiellońską z okazji Święta Cyklicznego

Obecnie w granicach miasta funkcjonuje ponad 40 km ścieżek rowerowych prowadzonych w pasach drogowych (poza jezdnią) oraz samodzielnych ścieżek rowerowych. Układ ścieżek rowerowych jest w dużej mierze wynikiem realizacji i modernizacji układu drogowego. Szacuje się, że ok. 19 km dróg rowerowych powstało w wyniku przebudowy układu drogowego w ostatnich latach.[potrzebne źródło]

W części dróg rezerwy pod przebiegi ścieżek rowerowych, wynikające jeszcze z rozwiązań planowanych w okresie przedwojennym (np. ul. Ku Słońcu, Mickiewicza, Bohaterów Warszawy, Wyspiańskiego), wykorzystane są na cele parkingowe.

Projekt ʃtʃɛtʃin Floating Garden 2050[36]

Obecny układ ścieżek rowerowych obejmuje tylko fragmenty miasta, w tym ok. 27 km w dzielnicy Zachód i ok. 9 km w Śródmieściu. Brak jest praktycznie ścieżek rowerowych na Prawobrzeżu oraz części Północ. Jest to układ, jak dotąd, dość chaotyczny, nietworzący spójnego systemu tras rowerowych[37]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 sierpnia 2009 roku Szczecin posiadał 19 obiektów hotelowych, które łącznie dysponowały 3608 miejscami noclegowymi. W ciągu całego 2009 r. skorzystało z nich 289,0 tys. osób, z czego 44,0% stanowili turyści zagraniczni. Miasto miało 42 turystyczne obiekty zbiorowego zakwaterowania, które łącznie posiadały 5431 miejsc noclegowych. W 2009 roku skorzystało z nich 354,2 tys. turystów, z czego 39,5% stanowili turyści zagraniczni[38].

Szczecin posiada liczne atrakcje turystyczne. Miasto znajduje się na trasie szlaku wodnego Berlin - Szczecin - Bałtyk oraz Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007 r. w mieście działało 37 placówek bibliotecznych, z których skorzystało 80 250 czytelników[8]. Największą biblioteką jest Książnica Pomorska. Wielkość zbiorów KP wynosi ok. 1 500 000. Książnica organizuje wiele spotkań i wystaw poświęconych tematyce ogólnokulturowej oraz regionalnej. W 1995 roku powołano Miejską Bibliotekę Publiczną, która przejęła 51 filii od Książnicy Pomorskiej, ówczesnej biblioteki wojewódzkiej. Aktualnie istnieją 34 filie MBP rozlokowane we wszystkich częściach miasta. Przykłady bibliotek uczelnianych to posiadająca 10 filii Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego, Biblioteka Główna Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego, Biblioteka Główna Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Biblioteka Główna Akademii Morskiej.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Największym muzeum w mieście jest Muzeum Narodowe w Szczecinie. Jest to muzeum wielodziałowe, gromadzące zbiory archeologii, sztuki dawnej i współczesnej, historyczne, numizmatyczne, nautyczne, etnograficzne. Muzeum mieści się w pięciu siedzibach (czterech historycznych budynkach w centrum miasta i jednej ekspozycji w Gryficach):

Oprócz tego swoją działalność prowadzą:

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie, w jego salach mieści się gościnnie Teatr Współczesny
Commons in image icon.svg

O Szczecinie często mówi się[kto?] „miasto teatrów”. Działają tu:

oraz:

i amfiteatr w Parku Kasprowicza (Teatr Letni).

Kina[edytuj | edytuj kod]

W Szczecinie działa 6 kin, które w 2007 roku odwiedziło 1,14 mln widzów[8]. Mieści się tu najstarsze na świecie Kino Pionier 1909, działające nieprzerwanie w tym samym miejscu od 1907 r. Pozostałe 3 kina to: Centrum Filmowe Helios (4 sale), Multikino (9 sal), Kino Zamek. Jesienią 2012 r. do użytku zostało oddane Centrum Filmowe Helios (6 sal)[41][42]. Multikino planuje otworzyć swoje kolejne kino w Szczecinie, tym razem w CH Aleja Słońca[43].

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

Latem artyści ulicy przyjeżdżają do Szczecina, by zaprezentować szerokiej publiczności swoje nowe, często niekonwencjonalne projekty. Na Festiwalu Artystów Ulicy można spotkać teatry. Co roku odbywają się Dni Morza – jedna z większych imprez w ciągu roku, na którą zapraszane są gwiazdy. W kwietniu odbywa się Rajd Magnolii, najbardziej prestiżowa impreza motoryzacyjna w woj. zachodniopomorskim, będąca III rundą Pucharu Polski Automobilklubów i Klubów.

Lista imprez cyklicznych odbywających się w Szczecinie (według miesięcy):

  • Tydzień Kresowy Kaziuki – początek marca
  • Ogólnopolski Przegląd Teatrów Małych Form „Kontrapunkt” – marzec, od 1966 r.
  • Międzynarodowy Festiwal Sztuki Wizualnej inSPIRACJE – marzec, od 2005 r.
  • Week& Mody – marzec, od 2002 roku[44], z finałem konkursu dla projektantów mody Gryf Fashion Show Models,
  • Rajd Magnolii – kwiecień, od 1980 r.
  • Dni Kultury Ukraińskiej – maj, od 1996 r.[45]
  • Szkolna Giełda Turystyczna „Przygoda” – maj, od 1999 r.[46]
  • Musica Genera Festival – maj, od 2002 r.[47]
  • Dni Morza w Szczecinie – czerwiec[48]
  • Emerica Wild In The Streets – Międzynarodowy Dzień Deskorolki – czerwiec[49]
  • Międzynarodowy Festiwal Artystów Ulicy „Spoiwa Kultury” – lipiec, od 1999 r.[50][51]
  • Międzynarodowy Konkurs Baletowy „Złote Pointy” – w latach 1994–2007 Ogólnopolski Konkurs Baletowy „Najlepszy Absolwent Szkół Baletowych w Polsce”[52]
  • Turniej tenisowy Pekao Open – wrzesień, od 1996[53]
  • Szczeciński Festiwal Tatuażu – listopad, od 1998[potrzebne źródło]
  • Piknik nad Odrą – początek maja, od 2005[54]
  • Dni Odry – początek lipca
  • Noce Europejskiej Kinematografii – Kino Plenerowe – maj, od 2006[potrzebne źródło]
  • Festiwal Teatrów Niezależnych PRO-CONTRA[55]
  • Szczeciński Festiwal Muzyki Dawnej[56]
  • Boogie Brain – International Music Festival Szczecin – lipiec, od 2008
  • Szczecin Music Fest – od 2004
  • Jarmark Jakubowy – lipiec, od 2009 r.
  • Międzynarodowy Festiwal Ogni Sztucznych Pyromagic – sierpień, od 2008
  • Festiwal Młodych Talentów Gramy – wrzesień, od 2007
  • Dąbskie Wieczory Filmowe – ostatni weekend lipca, przegląd filmowy na plaży nad jez. Dąbie, od 2007
  • Konkurs Piosenki o Szczecinie organizowany co roku od 2008 roku[57]

Hejnał Szczecina[edytuj | edytuj kod]

Hejnał Miasta Szczecina jest grany na trąbce przez trębacza codziennie o godz. 12.00 z Urzędu Miejskiego w Szczecinie, a także z Wieży hejnałowej na Zamku Książąt Pomorskich[58]. Istnieją dwie wersje hejnału. Wersja codzienna jest grana na jedną trąbkę, a w dni świąt państwowych i miejskich grany jest w wersji uroczystej przez trzech trębaczy[59]. Hejnał powstał w 1995 roku i jego autorem jest prof. Janusz Stalmierski[59][60]. Hejnał został przyjęty w 1996 roku do statutu miasta[61].

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w Szczecinie działają dwie lokalne stacje telewizyjne (TVP Szczecin i PomeraniaTV) oraz lokalne stacje radiowe Polskie Radio Szczecin, Radio Plus Szczecin, Szczecin.fm, Radio Eska Szczecin oraz Radio Złote Przeboje, Radio RMF MAXXX i Radio WAWA. Największymi lokalnymi gazetami są: Kurier Szczeciński i Głos Szczeciński, regionalne wydanie Gazety Wyborczej, bezpłatny tygodnik MM Moje Miasto. Od 2007 roku w Szczecinie jest wydawany również bezpłatny miesięcznik – Prestiż Magazyn Szczeciński – lifestylowe czasopismo opisujące ludzi, wydarzenia i miejsca związane z miastem.

Kiedyś w Szczecinie działały również stacje telewizyjne: TV Morze, TV Bryza, TV Gryf, TV7 oraz radiowe: Radio VOX FM, Radio Plama, Radio PSR, Radio ABC i Radio As. Na początku lat 90. wychodził Dziennik Szczeciński. Trzy razy w tygodniu ukazywała się gazeta Hallo Szczecin oraz bezpłatna Gazeta Szczecińska, później w języku niemieckim. Na Prawobrzeżu wydawana jest również bezpłatna gazetka, tj. Prawobrzeże. Dla członków Spółdzielni Mieszkaniowej „Dąb” wydawana jest gazeta „Panorama 7", której cena jest wliczana w czynsz. W Szczecinie wydawany jest także dwumiesięcznik kulturalny „Pogranicza”.

Od września 2011 roku, wydawany jest również magazyn „Szczecin in Progress” – bezpłatny miesięcznik, którego twórcy skupiają się na ukazaniu pozytywnych stron miasta, jego mieszkańców oraz osób działających na rzecz rozwoju Szczecina.

Europejska Stolica Kultury 2016[edytuj | edytuj kod]

Szczecin był kandydatem do tytułu Europejska Stolica Kultury w roku 2016. Logo projektu pt. „Szczecin Europejską Stolicą Kultury 2016” przedstawia znak, dla której pierwowzorem był szczeciński plac Grunwaldzki. Autorem logo jest Ireneusz Kuriata[62].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Edukacja i nauka w Szczecinie.

W 2007 roku w szczecińskich 59 szkołach podstawowych uczyło się 20 739 dzieci, a w 51 gimnazjach 12 504 uczniów. W szkołach średnich uczyło się 13 467 osób[8]. Miasto w 2007 roku miało 31 liceów ogólnokształcących, 22 technika dla młodzieży, 10 liceów profilowanych dla młodzieży, 14 zasadniczych szkół zawodowych dla młodzieży, 5 szkół policealnych, 11 szkół artystycznych[8]. W mieście znajduje się jedno z dwóch w kraju Państwowych Ognisk Baletowych.

W Szczecinie mieszczą się następujące uczelnie:

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Samorząd miasta[edytuj | edytuj kod]

Południowo-zachodnia fasada budynku Urzędu Miasta Szczecin

Szczecin jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Szczecin 31 radnych[63]. Po wyborach w 2006 r. zasiada w niej 15 radnych z PO, 10 z PiS, 5 radnych Sojuszu Lewicy Demokratycznej oraz 1 niezrzeszony. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta, którym od 4 grudnia 2006 jest Piotr Krzystek. Urząd Miasta Szczecin ma siedzibę na placu Armii Krajowej.

Szczecin jest członkiem Unii Metropolii Polskich.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką pomocniczą miasta jest osiedle, choć mogą być tworzone inne jednostki jak dzielnice. Miasto jest podzielone na 37 osiedli administracyjnych[64]. Ponadto Szczecin jest podzielony na 4 dzielnice: Północ, Prawobrzeże, Śródmieście, Zachód. Dzielnice nie spełniają funkcji samorządowych, lecz grupują osiedla i są wykorzystywane przez Urząd Miasta Szczecin na potrzeby organizacji pracy, gospodarki przestrzenią i zarządzania miastem.

Główną funkcję samorządową spełniają osiedla, posiadające organy uchwałodawcze i wykonawcze. Organem uchwałodawczym każdego jest rada osiedla, która wyłania organ wykonawczy – zarząd osiedla.

Taki podział administracyjny Szczecina funkcjonuje od 1990 roku, z niewielkimi zmianami granic osiedli i dzielnic oraz zmianami statutu osiedli.

Mieszkańcy Szczecina często błędnie utożsamiają osiedle mieszkaniowe z osiedlem administracyjnym, przez co spółdzielnię osiedlową z jednostką pomocniczą miasta. Często na terenie danej rady osiedla funkcjonują spółdzielcze administracje mieszkaniowe[65].

Parlamentarzyści[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Szczecina wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu I. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 41, senatora z okręgu nr 97 (razem z powiatem polickim), a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Posłowie do Sejmu RP posiadający biura poselskie w mieście:

Bartosz Arłukowicz (SLD), Joachim Brudziński (PiS), Longin Komołowski (niezrzeszony), Arkadiusz Litwiński (PO), Mirosława Masłowska (PiS), Michał Marcinkiewicz (PO), Grzegorz Napieralski (SLD), Cezary Urban (PO), Renata Zaremba (PO)

Senatorowie posiadający biura senatorskie w mieście:

Jan Olech (PO), Krzysztof Zaremba (PiS)

Posłowie do Parlamentu Europejskiego posiadających biura poselskie w mieście:

Sądownictwo[edytuj | edytuj kod]

Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum

Szczecin jest siedzibą sądu apelacyjnego, sądu okręgowego i wojewódzkiego sądu administracyjnego. Na terenie Szczecina znajdują się 2 sądy rejonowe, dzielące miasto na 2 obszary właściwości[69]. Szczecin jest siedzibą prokuratury apelacyjnej i prokuratury okręgowej. Teren miasta jest podzielony pomiędzy 4 prokuratury rejonowe[70].

Konsulaty[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Urzędy konsularne w Polsce według miast, w sekcji Szczecin.

W Szczecinie znajduje się 13 konsulatów honorowych oraz 1 agencja konsularna. Są to urzędy konsularne: Cypru, Czech, Danii, Estonii, Francji, Kazachstanu, Litwy, Meksyku, Niemiec, Norwegii, Rosji, Szwecji, Ukrainy, Wielkiej Brytanii.[potrzebne źródło]

Przed 1939 r. w niemieckim wówczas Szczecinie istniało 27 konsulatów[potrzebne źródło], w tym w latach 1925–1939 konsulat Polski. Po II wojnie światowej w Szczecinie istniały także konsulaty: Finlandii, NRD, Kuby i ZSRR (później Rosji) i do niedawna Słowacji.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie Szczecina[71]:

Szczecin jest również członkiem Nowej Hanzy[72], Związku Miast Bałtyckich, Związku Miast Polskich i Unii Metropolii Polskich.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Ludność Szczecina.

Struktura demograficzna mieszkańców Szczecina według danych z 31 grudnia 2007[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 407 811 100 214 067 52,49 193 744 47,51
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 65 485 16,06 31 787 7,79 33 698 8,26
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 271 250 66,51 133 812 32,81 137 438 33,7
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 71 076 17,43 48 468 11,88 22 608 5,54

Język[edytuj | edytuj kod]

Do 1945 r. mieszkańcy Szczecina mówili gwarą środkowopomorską języka dolnoniemieckiego[73][74] języka niemieckiego. W pierwszych latach po II wojnie światowej Szczecin został zasiedlony głównie przez ludność pochodzącą z dawnych Kresów Wschodnich, Polski wschodniej i centralnej. Ludność ta w początkowym okresie posługiwała się językiem polskim, który cechował się dużą liczbą wyrażeń gwarowych i naleciałości charakterystycznych dla obszarów rodzinnych osadników. W okresie ostatniego półwiecza (w wyniku zadziałania tzw. „tygla językowego”) na tym terenie dokonało się ogromne ujednolicenie języka. Według badań dokonanych w latach 90. XX wieku obecni mieszkańcy Szczecina (obok mieszkańców Wrocławia) posługują się polszczyzną najbardziej zbliżoną do języka literackiego spośród wszystkich mieszkańców Polski[75]. W Szczecinie nie wykształciła się typowa gwara miejska na podobieństwo, na przykład, gwary poznańskiej. Język potoczny mieszkańców miasta cechuje jednak nieznaczna liczba słów odbiegających od standardów polszczyzny potocznej z reszty kraju, w latach 90. XX wieku używane były słowa: many (mężczyzna)[76], szmula (dziewczyna)[77], cynki (eleganckie buty, lakierki)[78].

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Funkcjonariusze pilnujący porządku na Trasie Zamkowej podczas Operacji Żagiel 2007

Główną instytucją bezpieczeństwa i porządku publicznego w Szczecinie jest Komenda Miejska Policji. Składa się ona z wydziałów: ruchu drogowego, kryminalnego, przestępstw gospodarczych, techniki kryminalistyki, prewencji (obejmuje dzielnicowych, wspólne działanie z samorządami lokalnym i profilaktykę) oraz innych wydziałów związanych z logistyką. Teren miasta Szczecin jest podzielony na pięć obszarów (Śródmieście, Niebuszewo, Pogodno, nad Odrą, Dąbie), przyporządkowanych pięciu komisariatom. Każdy obszar działania komisariatu dzieli się na sektory, a te z kolei na rejony, do których przyporządkowany jest dzielnicowy. Każdy dzielnicowy pełni dyżur w punkcie przyjęć kilka razy w miesiącu. W Szczecinie znajduje się 20 wydziałów komendy wojewódzkiej Policji, oddział prewencji, laboratorium kryminalistyczne, a także sztab zachodniopomorskiej policji.

W 2009 r. wskaźnik wykrywalności sprawców przestępstw stwierdzonych w Szczecinie wynosił 55,1% i był najniższy w województwie zachodniopomorskim[79][80]. W 2009 r. stwierdzono w Szczecinie m.in. 3653 kradzieży z włamaniem, 299 kradzieży samochodów, 718 przestępstw narkotykowych i 15 zabójstw[81][82][83][84].

Miasto jest położone w strefie nadgranicznej i zasięgiem służbowym obejmuje je placówka Straży Granicznej w Szczecinie z Nadodrzańskiego Oddziału SG[85][86]. Ponadto teren portu morskiego w Szczecinie obejmuje zasięgiem służbowym placówka SG Szczecin Port[87].

Wyjazd samochodów ratowniczo-gaśniczych z JRG nr 1 w Szczecinie.
(Obejrzyj klip wideo w lepszej rozdzielczości)
Strażnicy miejscy ze sztandarem Rady Miasta Szczecina

Miasto podzielone jest na obszary działania pięciu jednostek ratowniczo-gaśniczych, wchodzących w skład Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie. W 2006 r. na terenie miasta komenda odnotowała 4055 zdarzeń, z czego 2347 dotyczyło pożarów[88]. Szczecin jest także siedzibą Komendy Wojewódzkiej PSP.

Szczecin posiada straż miejską, która jest zorganizowana w 4 oddziałach: Północ, Prawobrzeże, Śródmieście, Zachód. Jej podstawowym zadaniem jest ochrona spokoju i porządku w miejscach publicznych. Od 2006 r. jej nowym obowiązkiem w ramach akcji „Czysty Szczecin” jest zbieranie informacji, także drogą elektroniczną, o szczególnie zaniedbanych miejscach w mieście.

Na terenie miasta znajduje się jeden z większych garnizonów w kraju.[potrzebne źródło] Obecnie stacjonuje tu 12 Brygada Zmechanizowana oraz 12 Batalion Rozpoznawczy. W mieście kwaterę główną ma Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni, swoją siedzibę 12 Dywizja Zmechanizowana, znajduje się tu także szereg instytucji garnizonowych administracji wojskowej.

Garnizon Szczecin był miejscem, gdzie stacjonowały kolejno jednostki szwedzkie, pruskie, francuskie, Księstwa Warszawskiego, niemieckie, radzieckie i polskie.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Szpitale publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Wojewódzki Szpital Zespolony w Szczecinie
  • Szpital Kliniczny nr 1 im. prof. T.Sokołowskiego w Szczecinie wraz z lądowiskiem
  • Szpital Kliniczny nr 2 w Szczecinie
  • Zachodniopomorskie Centrum Onkologii w Szczecinie – Golęcinie
  • Specjalistyczny Szpital im. prof. Alfreda Sokołowskiego w Szczecinie – Zdunowie
  • Szpital Specjalistyczny „Zdroje
  • Szpital Specjalistyczny – Zakład Opieki Zdrowotnej nad Dzieckiem i Młodzieżą w Szczecinie
  • 109 Szpital Wojskowy z Przychodnią w Szczecinie
  • Szpital MSWiA w Szczecinie

Pogotowie ratunkowe[edytuj | edytuj kod]

Ratownictwo medyczne w Szczecinie zapewnia Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego. W jej ramach działa 11 zespołów ratownictwa medycznego (4 zespoły specjalistyczne S oraz 7 zespołów podstawowych P[89]) z dwóch placówek (ul. Wojska Polskiego i Gryfińska). Zespoły swoim działaniem obejmują oprócz Szczecina także sąsiednie gminy Kołbaskowo, Dobra Szczecińska oraz część gminy Goleniów. WSPR w Szczecinie otrzymuje powiadomienia z Centum Powiadamiania Ratunkowego działającego w Urzędzie Wojewódzkim w Szczecinie. W mieście znajdują się 3 szpitalne oddziały ratunkowe[90][91][92] do których trafiają osoby w stanie nagłego zagrożenia, dodatkowo istnieje także 1 szpitalny oddział ratunkowy dla dzieci[93].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Szczecin posiada 46 parafii, które są podzielone pomiędzy 7 dekanatów. Głównym szczecińskim kościołem rzymskokatolickim jest bazylika archikatedralna św. Jakuba. W 1988 na os. Słonecznym powstało Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej, której figurę koronował na Jasnych Błoniach Jan Paweł II podczas III podróży apostolskiej do Polski. 24 marca 1981 zostało tu erygowane Arcybiskupie Wyższe Seminarium Duchowne, a cała archidiecezja jest zaangażowana w rozwój i funkcjonowanie Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego. W 1995 przy ul. św. Jana Bosko została utworzona Salezjańska Szkoła Organowa im. Kardynała Augusta Hlonda.

W Szczecinie mieści się także parafialny kościół pw. św. Piotra i św. Pawła wyznania polskokatolickiego, działa też parafia św. Jana Chrzciciela Polskiego Narodowego Katolickiego Kościoła[94].

Na terenie miasta żyje diaspora Kościoła Katolickiego Mariawitów, nie posiadająca świątyni[95].

W mieście znajduje się cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Mikołaja (konkatedralna i jednocześnie parafialna) oraz cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej.

W Szczecinie znajdują się liczne kościoły protestanckieewangelicko-augsburska parafia Świętej Trójcy na Łasztowni, ewangelicko-metodystyczna parafia przy ul. Stoisława, zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, 2 zbory Kościoła Zielonoświątkowego w RP – przy ul. Wawrzyniaka oraz zbór „Betezda”, zbór „Kościół na Skale” (Kościół Boży w Chrystusie) oraz 2 zbory Kościoła Ewangelicznych Chrześcijanzbór „Betel” i II zbór,.

W mieście działa także Świecki Ruch Misyjny „Epifania”[96]. Działalność kaznodziejska Świadków Jehowy zorganizowana jest wokół miejscowych Sal Królestwa.

Działające w Szczecinie 4 grupy buddyjskie to: Szczecińska Grupa Zen[97] reprezentująca tradycję koreańskiego buddyzmu sŏn (jap. zen), ośrodek buddyzmu Diamentowej Drogi[98], Grupa Jungdrung Bon będąca ośrodkiem lokalnym Związku Garuda w Polsce oraz Misja Buddyjska „Trzy Schronienia” mająca swą świątynię Sanboin.

W 1835 Szczecinie wybudowano pierwszą synagogę. W 1873 rozebrano ją i zbudowano nową synagogę, którą podczas kryształowej nocy w 1938 spaliły bojówki hitlerowskie. Od 1945 roku gmina żydowska odprawia nabożeństwa w synagodze przy ulicy Juliana Ursyna Niemcewicza.

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Czynne:

Nieczynne:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sport w Szczecinie.

W Szczecinie największymi obiektami sportowymi są Stadion Miejski im. Floriana Krygiera oraz Miejski Stadion Lekkoatletyczny im. Wiesława Maniaka, jak również jeden z najstarszych obiektów, zbudowany przed II wojną światową tor kolarski im. Zbysława Zająca zlokalizowany w dzielnicy Pogodno. Obiekty te należą do miasta, a administruje nimi MOSRIR Szczecin.

Najsłynniejszymi szczecińskimi zespołami są Pogoń Szczecin oraz męski zespół siatkówki Morze Bałtyk Szczecin w I lidze piłki siatkowej. Ponadto zespołem wielosekcyjnym przede wszystkim nastawionym na szkolenie młodzieży jest Arkonia Szczecin.

W mieście działa także Aeroklub Szczeciński, który łączy ok. 250 członków zgrupowanych w 6 sekcjach, a także prowadzi szkolenia: samolotowe, szybowcowe, spadochronowe, paralotniowe, okazjonalnie kursy mikrolotowe.

W Szczecinie znajdują się kluby: Karate Bodaikan Szczecin, pływacki MKP Szczecin, triathlonowy Ironman Szczecin oraz futsalowy Pogoń '04 Szczecin, kolarskie BO-GO Szczecin, Gryf Szczecin i sekcja kolarska „PIAST” Szczecin.

Ludzie związani ze Szczecinem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Szczecinem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność 2012.
  2. Prezentujemy Floating Garden (pol.). UM Szczecin, 2008-12-11. [dostęp 2009-02-11].
  3. Johann Georg Theodor Grässe: Orbis latinus oder Verzeichniss der lateinischen Benennungen der bekanntesten Städte etc., Meere, Seen, Berge und Flüsse in allen Theilen der Erde nebst einem deutsch-lateinischen Register derselben. T. Ein Supplement zu jedem lateinischen und geographischen Wörterbuche. Dresden: G. Schönfeld’s Buchhandlung (C. A.Werner), 1861, s. 179, 186, 278. [dostęp 2010-01-10].
  4. Główny Urząd Statystyczny: Największe miasta pod względem liczby ludności.
  5. Bochiński Jacek, Zawadzki Jarosław: Polska – nowy podział terytorialny. Przewodnik encyklopedyczny. Warszawa: Świat Książki, 1999, s. 389. ISBN 83-7227-259-X.
  6. Kozińska Bogdana, Słomiński Maciej: Szczecin. Praktyczny przewodnik turystyczny. Szczecin: Walkowska Wydawnictwo / Jeż, 2009, s. 8. ISBN 978-83-61805-02-1.
  7. Miasto Szczecin. Urząd Miasta Szczecin. [dostęp 2010-11-13].
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 Bank Danych Regionalnych. W: Dane roczne – Szczecin [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2009-07-08].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 1.3 Położenie fizycznogeograficzne. W: Stan Środowiska Miasta Szczecin (stan na dzień 31 grudnia 2002 r.). Arcadis Ekokonrem Sp. z o.o., maj 2004, s. 5, seria: Program ochrony środowiska dla miasta Szczecina.
  10. 1.1. | Geografia | Położenie miasta i jego środowisko przyrodnicze | SFERA EKOLOGICZNO-PRZESTRZENNA.
  11. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  12. 12,0 12,1 Weatherbase: Historical Weather for Szczecin, Poland (ang.).
  13. 3.1 Charakterystyka klimatologiczna Szczecina. W: Stan Środowiska Miasta Szczecin (stan na dzień 31 grudnia 2002 r.). Arcadis Ekokonrem Sp. z o.o., maj 2004, s. 61-62, seria: Program ochrony środowiska dla miasta Szczecina.
  14. Pierzchała, Ewa (oprac.) Plany i widoki Szczecina na przestrzeni wieków: katalog wystawy, Książnica Pomorska, Szczecin 2001, ISBN 83-87879-27-4.
  15. Andrzej Buko „Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej”, wyd. Trio, Warszawa 2005, s. 196.
  16. Adam Muszyński, [w:] Koszalin zarys dziejów, Wyd. Poznańskie Poznań 1974, s. 68.
  17. Historia – serwis turystyczny Szczecina.
  18. Edmund Jan Osmańczyk: Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982, s. 438. ISBN 83-214-0092-2.
  19. Biuro Prasowe TTSR: Zlot w liczbach. Urząd Miasta Szczecin, 2007-08-08. [dostęp 2008-12-15]. s. Tall Ships’ Races 2007.
  20. Dzieje Szczecina. T. 1, Pradzieje Szczecina. Poznań: Państowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 15–16. ISBN 83-01-04343-1.
  21. Dzieje Szczecina. T. 1, Pradzieje Szczecina. Poznań: Państowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 14. ISBN 83-01-04343-1.
  22. Szczecin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
  23. Arkusz 42 Stettin (Szczecin). Mapa operacyjna 1:300 000. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1938.
  24. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  25. Andrzej Kraśnicki jr: Szczecin w szczególe. Szczecin: Walkowska Wydawnictwo / Jeż, 2008. ISBN 9788392498384.
  26. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie – rejestr zabytków nieruchomych Szczecina.
  27. Lasy Miejskie – Informacje ogólne.
  28. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Szczecina, Tom I, I.2.4. Zieleń urządzona (Zał. do uchwały nr IX/278/07 Rady Miasta Szczecin z dnia 14 maja 2007 r.).
  29. M.P. z 1988 r. Nr 32, poz. 292
  30. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu kwietnia 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-17].
  31. Wynagrodzenia i ich struktura w województwie zachodniopomorskim w 2008 r. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 43, 56. ISSN 2080-928X.
  32. Miasta Wojewódzkie – podstawowe dane statystyczne. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08, s. 25. ISSN 1642-574X. Cytat: Tabl. 13. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w 2008 r.
  33. O Nas. CH Galaxy. Mediapromotion. [dostęp 2011-11-26].
  34. według Google Maps.
  35. Rozkłady jazdy. Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego w Szczecinie. [dostęp 2012-02-25].
  36. http://zamek.szczecin.pl/cikit/szczecin.php?id=228
  37. Biuro Planowania Przestrzennego Miasta w Szczecinie, Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Szczecina, I. 4. 3. System ścieżek rowerowych. s. 31.
  38. Turystyka w 2009 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-11, s. 79, 81, 138. ISBN 1425-8846.
  39. Przy ul. Mickiewicza 18.
  40. Teatr Kameralny Szczecińskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki. TerazTeatr. [dostęp 2014-04-02].
  41. http://www.mmszczecin.pl/37179/2010/11/18/salowe-kino-helios-powstanie-w-szczecinskim-centrum-outletowym”.
  42. ,,http://www.mmszczecin.pl/430689/2012/11/2/otwarcie-outlet-park-szczecin--juz--listopada-jakie-beda-promocje-sprawdz?category=news
  43. ,,http://www.szczecinblog.pl/2013/pamietacie-aleje-slonca/
  44. Week&Mody – czyli Szczecin inspirująca przestrzeń dla mody... wSzczecinie.pl Wojciech Wirwicki. [dostęp 2010-02-20].
  45. XII Dni Kultury Ukraińskiej. Echo Szczecina, 2008-05-29. [dostęp 2009-03-10].
  46. I Szkolna Giełda Turystyczna „Przygoda”. Forum Turystyki Regionów, 2009-10-16. [dostęp 2011-06-10].
  47. Festivals. Strona główna Musica Genera Festival. [dostęp 2008-12-15].
  48. Marcin Kowalik: Program Dni Morza Szczecin 2008. dni-morza.pl, 2008-05-21. [dostęp 2009-03-10].
  49. Miasta. Emerica. [dostęp 2009-07-28].
  50. Festiwale – Spoiwa Kultury. Ośrodek Teatralny Kana, 2008. [dostęp 2009-03-02].
  51. 9. Międzynarodowy Festiwal Artystów Ulicy 2008. Independent.pl. [dostęp 2009-03-02].
  52. Historia Konkursu Baletowego w Szczecinie. Fundacja Balet. [dostęp 2009-03-09].
  53. Promasters: Turniejowe info. Pekao Open 2008. [dostęp 2008-12-15].
  54. Piknik nad Odrą. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Turystyki. [dostęp 2009-03-09].
  55. Festiwal Teatrów Niezależnych PRO-CONTRA Strona Teatru Nie Ma.
  56. Szczeciński Festiwal Muzyki Dawnej Strona Fundacji Akademia Muzyki Dawnej.
  57. Grupa Progress.
  58. Andrzej Płachecki: Szczecin. Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji. [dostęp 2009-03-21].
  59. 59,0 59,1 Załącznik nr 6 do Statutu Miasta Szczecina. Urząd Miasta Szczecin, 1996-12-02. [dostęp 2009-03-21].
  60. Janusz Stalmierski. Akademia Muzyczna w Poznaniu, 2005. [dostęp 2009-03-21].
  61. Uchwały Nr XXVIII/360/96 Rady Miejskiej w Szczecinie z dnia 2 grudnia 1996 r.
  62. gazeta.pl.
  63. Zarządzenie Nr 75/2010 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 20, poz. 389).
  64. Liczba mieszkańców. W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Urząd Miasta Szczecin, 2010-05-04. [dostęp 2010-05-06].
  65. not. beka: Pytanie o liczbę dzielnic w Szczecinie. W: Gazeta.pl Szczecin [on-line]. Agora SA, 2004-09-21. [dostęp 2010-05-07].
  66. Biura Poselskie. Strona prywatna Bogusława Liberadzkiego. [dostęp 2009-07-28].
  67. Kontakt – Biura poselskie. Biuro Posla do Parlamentu Europejskiego Slawomira Nitrasa. [dostęp 2011-03-22].
  68. Biura poselskie. Biuro Poselskie. [dostęp 2011-03-22].
  69. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 marca 2008 r. ws. zniesienia Sądu Rejonowego w Szczecinie, utworzenia Sadu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie i Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie (Dz. U. z 2008 r. Nr 54, poz. 334, zmiana Dz. U. z 2008 r. Nr 105, poz. 673).
  70. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 261, poz. 2190).
  71. Kontakty partnerskie. UM w Szczecinie. [dostęp 2010-08-20].
  72. Lista miast „Nowej Hanzy”.
  73. Karte der deutschen Mundarten. Leipzig: Brockhaus Konversationslexikon, 1894.
  74. Robert Lindsay, German Language Reclassification (j. ang.) [dostęp 10.01.2010].
  75. Jan Miodek: Pomorze mówi poprawnie. Serwis Głosu Szczecińskiego, 2008-04-24. [dostęp 2009-03-12].
  76. Many – Slang | Miejski słownik slangu – Co to znaczy?
  77. Szmula – Slang | Miejski słownik slangu – Co to znaczy?
  78. Nowa kampania: Cynki promują Szczecin – Wieści – MM Moje Miasto.
  79. Przestępstwa ogółem (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  80. Województwo zachodniopomorskie. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2010 (SVS 2010) [on-line]. Urząd Statystyczny w Szczecinie. [dostęp 2011-08-13].
  81. Zabójstwa (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  82. Kradzieże samochodów (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  83. Kradzieże z włamaniem (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  84. Przestępstwa narkotykowe (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  85. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 188, poz. 1580).
  86. Placówka Straży Granicznej w Szczecinie. Nadodrzański Oddział Straży Granicznej. [dostęp 2011-08-14].
  87. Placówka SG w Szczecinie Porcie. Nadodrzański Oddział Straży Granicznej. [dostęp 2011-08-14].
  88. Strona KM PSP w Szczecinie: Statystyka (pol.). [dostęp 29 maja 2008].
  89. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki w Szczecinie. Plan działania systemu PRM województwa zachodniopomorskiego – tekst jednolity. . s. 56. 
  90. Oddziały. Specjalistyczny Szpital im. prof. Alfreda Sokołowskiego. [dostęp 2009-03-12].
  91. Centrum Leczenia Urazów Wielonarządowych. Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 im. prof. Tadeusza Sokołowskiego. [dostęp 2009-03-12].
  92. Szpitalny oddział ratunkowy (Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Zespolony). SluzbaZdrowia.pl. [dostęp 2009-03-12].
  93. Szpital przy ul. Świętego Wojciecha 7.
  94. Strona Polskiego Narodowego Katolickiego Kościoła w RP.
  95. Kalendarz mariawicki na rok 2013 (Felicjanów).
  96. Zbory > Szczecin. Świecki Ruch Misyjny „Epifania”. [dostęp 2009-03-12].
  97. kontakt. Szczecińska Grupa Zen szkoły Kwan Um, 2007. [dostęp 2009-03-12].
  98. Szczeciński ośrodek. Buddyjski Ośrodek Medytacyjny w Szczecinie. [dostęp 2009-03-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]