Szerokodziób purpurowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szerokodziób purpurowy
Eurylaimus javanicus[1]
Horsfield, 1821
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina szerokodzioby
Rodzaj Eurylaimus
Gatunek szerokodziób purpurowy
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Szerokodziób purpurowy[3] (Eurylaimus javanicus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny szerokodziobów (Eurylaimidae). Zasiedla południowo-wschodnią Azję, w tym część Indonezji.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisał po raz pierwszy Thomas Horsfield w roku 1821 pod obowiązującą do dziś nazwą Eurylaimus javanicus. Holotyp pochodził z Jawy[4]. IOC wyróżnia 4 podgatunki, nie uznaje podgatunku friedmanni, który wyróżnili autorzy HBW[5][4]. Proponowany podgatunek billitoni nie został przyjęty[6]. IUCN za E. javanicus uznaje tylko podgatunek nominatywny z Jawy, a pozostałe wydziela do osobnego gatunku o nazwie Eurylaimus harterti (szerokodziób ciemnolicy)[2][7].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[5]:

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Środowisko życia stanowią różnego rodzaju lasy, także wiecznie zielone i mieszane w okolicach rzek i strumieni, lasy na torfowiskach, bagnach oraz wilgotne lasy tropikalne na piaszczystej glebie. Spotykany także na skrajach lasów, np. w zaroślach przedstawicieli Albizia, w ogrodach, parkach i okolicach wsi. Występuje do wysokości 1500 m n.p.m. na Jawie, na Borneo do 1200 m n.p.m.[6]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 21,5–23 cm. Masa ciała dla podgatunku pallidus waha się w granicach 74–84 g, zaś u brookei 73–87 g. Pozostałe wymiary dla okazów z Muzeum Brytyjskiego: skrzydło 10,1 cm, ogon 6,8 cm[8]. U samca głowa fioletowoczerwona, okolice oczu i kantarek czarne. Grzbiet ciemnobrązowy, dalsza jego część ciemniejsza, pokryta żółtymi pasami. Pokrywy skrzydłowe czarniawe, lotki ciemnobrązowe. Lotki I rzędu posiadają żółte plamki, zaś II rzędu posiadają żółte brzegi. Sterówki z wierzchu czarne, od spodu widoczne białe plamy. Spód ciała jasny, fioletoworóżowy; w górnej części piersi znajduje się cienka czarna przepaska. Tęczówka niebieska, dziób niebieski o zielonkawym zakończeniu. U samicy grzbiet posiada mniej czarnych pasków, zaś w górnej części piersi widnieje szara plama; barwy upierzenia mniej intensywne[6].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Pożywienie stanowią owady, głównie prostoskrzydłe (Orthoptera), w tym cykadowate (Cicadidae) i pasikonikowate (Tettigoniidae), różne żuki, gąsienice i inne larwy. W badaniach na Borneo zbierane cykadowate mierzyły do 55 mm. Na Jawie i Sumatrze odnotowano również zjadanie małych owoców, zaś pewnemu osobnikowi z Mjanmy zwisał z dzioba 10-centymetrowy ogon jaszczurki. Większość zdobyczy zbiera z roślinności. Żeruje niezależnie od pory dnia w grupach lub parach[6].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Okres lęgowy zależy od miejsca występowania. W południowej Mjanmie przypada na marzec, w Tajlandii w lipcu i grudniu, w Laosie w czerwcu, od lutego do września w Malezji (jeszcze na terenie Azji), od marca do listopada na Sumatrze, w kwietniu na Belitung, od listopada do czerwca na Jawie oraz od marca do września na Borneo[6].

Gniazdo prawdopodobnie budują oba ptaki z pary. Ma kształt gruszkowaty, posiada „ogon” z roślinności, wraz z nim osiąga długość 75–90 cm. Budulec stanowią patyki, korzenie, liście, trawy i mchy. Wyściółkę stanowią liście. Umiejscowione jest 2,5–21 m nad ziemią. Zniesienie liczy 2–3 jaja. Okres inkubacji nieznany. W trakcie badań na Borneo pisklęta 13 tygodni po opierzeniu otrzymywały 70–80% pożywienia od rodziców, 7 tygodni później już 20–30%[6].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN, jak wyżej wspomniano, dzieli ten takson na dwa gatunki i klasyfikuje je następująco:

  • Eurylaimus javanicusgatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened); liczebność nie została oszacowana, ale opisywany jako rzadki; trend liczebności populacji spadkowy[2].
  • Eurylaimus hartertigatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern); liczebność nie została oszacowana, ale opisywany jako rzadki, lokalnie pospolity; trend liczebności populacji nieznany[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Eurylaimus javanicus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c Eurylaimus javanicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  3. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Eurylaimidae Lesson, 1831 - szerokodzioby - Typical Broadbills (wersja: 2020-12-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-02-19].
  4. a b Banded Broadbill (Eurylaimus javanicus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2021-02-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-11)].
  5. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): NZ wrens, Sapayoa, broadbills, asities, pittas (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-02-19].
  6. a b c d e f del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D.A.: Handbook of the Birds of the World. T. 8. Broadbills to Tapaculos. Lynx Edicions, 2003, s. 90. ISBN 84-87334-50-4.
  7. a b Eurylaimus harterti, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2021-02-19] (ang.).
  8. Philip Lutley Sclater: Catalogue of Birds in the British Museum. T. 14. Oligomyodae. 1888, s. 463–464.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]