Laos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: LAOS – grecka partia polityczna.
Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ
Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna
Flaga Laosu
Godło Laosu
Flaga Laosu Godło Laosu
Dewiza: ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ
(Pokój, niepodległość, demokracja, jedność i dobrobyt)
Hymn: Pheng Xat Lao
Położenie Laosu
Język urzędowy laotański
Stolica Wientian
Ustrój polityczny republika ludowa
Głowa państwa prezydent Choummaly Sayasone
Szef rządu premier Thongsing Thammavong
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
81. na świecie
236 800 km²
2%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
102. na świecie
6 514 432[1]
28 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

10,00 mld[2] USD
1477[2] USD
PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

20,78 mld[2] USD
3068[2] USD
Jednostka monetarna kip (LAK)
Autonomia 19 lipca 1949
Niepodległość od Francji ogłoszona 22 października 1953
Niepodległość uznana 21 lipca 1954
Strefa czasowa UTC +7
Kod ISO 3166 LA/LAO/418
Domena internetowa .la
Kod samochodowy LAO
Kod samolotowy RDPL
Kod telefoniczny +856
Mapa Laosu

Laos (Lao, Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Indochińskim. Stolica Wientian (180 tys. mieszkańców), główna rzeka Mekong. Na północy Laos graniczy z Mjanmą i Chinami, na wschodzie z Wietnamem, na południu z Kambodżą, a na zachodzie z Tajlandią.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Laosu.

Laos znajduje się na Półwyspie Indochińskim w południowo-wschodniej Azji. Jest jedynym krajem regionu pozbawionym dostępu do morza. Od północy graniczy z Chinami, od wschodu z Wietnamem, od południa z Kambodżą i Tajlandią, od zachodu z Mjanmą. Jest krajem prawie w całości porośniętym lasem. Na północy kraju rozciągają się liczne wyżyny i góry. Najwyższym szczytem jest Phou Bia (2817 m n.p.m.). Na północnym wschodzie tereny wyżynne przechodzą w Równinę Dzbanów (fr. Plaine Des Jarres), romboidalnego kształtu obszar żyznych ziem zarzucony wielkimi, kamiennymi urnami grzebalnymi datowanymi na tysiące lat wstecz[potrzebne źródło]. Na południu rozciąga się wąski pas lądu opadającego ku płaskowyżowi Bolovens. W czasach kolonialnych rozciągały się tu liczne plantacje kawy i francuskie ośrodki wypoczynkowe. Rzeka Mekong w znacznej części jest rzeką graniczną z Tajlandią.

W Laosie panuje klimat monsunowy – od końca maja do końca października trwa pora gwałtownych deszczy tropikalnych, zaś od grudnia do kwietnia pora sucha z wysokimi temperaturami. Krótkie wiosna i jesień wypełniają czas pomiędzy tymi dwiema porami.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W VII-I w. p.n.e. zasiedlony przez napływową ludność z południowych Chin. Wraz z rozwojem rolnictwa (wcześniej Laotańczycy zajmowali się głównie myślistwem i zbieractwem) pojawiły się pierwsze księstwa laotańskie a więc Sikhottabong i Candapuri. Laos stał się celem ekspansji sąsiednich państw. W II wieku n.e. kraj znalazł się pod wpływami hinduistycznego imperium Czampa a część środkowego Laosu weszła w skład państwa Funan. Na przełomie VII i VIII wieku Laos przyjął buddyzm co spowodowała ekspansja mońskiego królestwa Dwarawati. W kolejnych latach umocniły się wpływy Tajów. W 1353 Laotańczycy zrzucają władzę tajskiego królestwa Ayutthaya i zakładają własne zjednoczone państwo Lan Czang. Po śmierci króla Setthathiratha II, Lan Czang zostaje w 1707 podzielony na 3 królestwa: Vientiane, Champasak i Luang Prabang. Viang Chan zostaje podbite przez Tajlandię w 1828, zaś Champassak i Luang Prabang znalazł się od 1893 pod protektoratem francuskim. W czasie II wojny światowej Laos był okupowany przez Japończyków (choć formalnie pozostawał pod administracją francuskiego rządu marionetkowego Vichy)[3].

W 1945 roku w chwili upadku potęgi Japonii powstał antykolonialny ruch wyzwoleńczy Lao Issara. Lao Issara w październiku 1945 roku ogłosił niepodległość kraju i powołał rząd. W 1946 Francja wysłała do Laosu wojska i opanowała sytuację w kraju. W 1949 roku Francja nadała Laosowi formalną niezależność w ramach Unii Francuskiej co spowodowało rozłam w szeregach podziemnej Lao Issara w ramach którego powstał partyzancki Pathet Lao a jeden z liderów Lao Issara, książę Tiao Souphanouvong przedostał się do Wietnamu gdzie trwała I wojna indochińska i nawiązał współpracę z tamtejszymi niepodległościowcami z Việt Minhu. Souphanouvong został mianowany liderem Pathet Lao i jego politycznego skrzydła. Oddziały partyzanckie Pathet Lao przy pomocy Việt Minhu zajęły część obszarów państwa. W 1953 roku Francja nadaje Laosowi formalną niepodległość i wycofuje się z kraju co zostaje potwierdzone na konferencji genewskiej rok później[3].

Oddział Pathet Lao

Od lat 50. na sile przybrały starcia między Pathet Lao a rządem Królestwa Laosu co zaowocowało wybuchem długoletniej wojny domowej (konflikt laotański). W 1957 Pathet Lao przekazało rządowi królewskiemu kontrolę nad zajmowanym terenem w zamian za teki ministerialne dla dwóch przedstawicieli ruchu. Jednym z nowych ministrów został książę Souphanouvong. Przeprowadzone rok później wybory umocniły wpływy ruchu. Na skutek interwencji Amerykanów rząd został zmuszony do ustąpienia a pomoc amerykańska dla króla została zawieszona. Amerykanie zastąpili dotychczasowy rząd, rządem konserwatystów który przystąpił do zbrojnej kampanii przeciwko Pathet Lao[4]. W sierpniu 1960 roku Kong Le, dokonał udanego zamachu stanu w Wientianie i wezwał wszystkie obce wojska – przede wszystkim Amerykanów – do opuszczenia kraju, Pathet Lao udzieliła mu swego poparcia. Po zdławieniu puczu przez wojska prorządowe Kong Le i siły Pathet Lao, osłaniane przez siły północnowietnamskie wycofały się na północ[5]. Osłabiony rząd Laosu zyskał sobie przychylność USA które pomiędzy 1962 a 1971 roku dostarczyły władzom Laosu około 500 milionów USD pomocy wojskowej, nie licząc kosztów wyposażenia i wyszkolenia oddziałów paramilitarnych i nieregularnych zwalczających Pathet Lao[6].

Pod koniec lat 60. wojska Pathet Lao odnosiły kolejne sukcesy militarne rozbijając oddziały królewskie wspierane przez armię amerykańską i tajską[7]. W 1973 roku po upadku prawicowego rządu doszło do zawarcia koalicji rządowej przez Pathet Lao i neutralistów czyli zwolenników generała Konga Le. Pełne zwycięstwo Pathet Lao w 1975 roku umożliwiło zwycięstwo sił komunistycznych w wojnie wietnamskiej - wietnamscy komuniści wsparli Pathet Lao co przyczyniło się do zakończenia w grudniu 1975 roku okresu długoletniej wojny domowej, likwidacji monarchii i utworzenia Laotańskiej Republiki Ludowo–Demokratycznej. Na czele republiki jako prezydent stanął książę Souphanouvong. Prezydent poparty został przez Laotańską Partię Ludowo-Rewolucyjną która stała się partią rządzącą[8]. Souphanouvong zawarł z socjalistycznym Wietnamem sojusz militarny który pozwolił wojskom wietnamskim na stacjonowanie w kraju do 1988 roku - miało to na celu pomóc rządowi Laosu w likwidacji niedobitków wspieranej przez Amerykanów partyzantki Hmongów[9]. Laotańska Republika Ludowo–Demokratyczna prowadziła politykę ścisłego sojuszu ze zjednoczonym Wietnamem. W 1977 roku podpisano porozumienie o przyjaźni i współpracy gospodarczej, wojskowej i kulturalnej. W tym samym roku rząd w Wientianie podjął decyzję o bombardowaniu baz partyzantów, złożonych głównie z dążących do utworzenia własnego państwa członków plemienia Meo , wspieranych w czasie wojny indochińskiej przez CIA. Jednocześnie począwszy od 1975 nasila się eksodus ludności cywilnej Laosu w tym dużej części członków plemienia Hmongów i inteligencji będącej przeciwnikami nowego rządu[10].

Od 1986 roku po rezygnacji prezydenta Souphauvonga rządy w państwie przejął były dowódca oddziałów wojskowych Pathet Lao premier Kaisone Phomvihane. Rozpoczęto przywracanie mechanizmów rynkowych w gospodarce, znormalizowano stosunki z ChRL i Tajlandią. W ideologii państwowej wprowadzono odwołania do buddyzmu. Rozluźniono stosunki z Wietnamem – w 1988 wycofano z Laosu ostatnich 50 tys. żołnierzy wietnamskich. W 1992 roku po śmierci prezydenta Phomvihane rządy przejął prezydent Khamtai Siphandon, liberalizując gospodarkę, likwidując w znacznym stopniu kontrolę rządzącej partii nad gospodarką i otwierając zamkniętą do tej pory granicę z Tajlandią w rezultacie czego do kraju powróciło kilka tysięcy uchodźców[3].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Jedyną legalną partią polityczną jest Laotańska Partia Ludowo-Rewolucyjna. Głową państwa jest prezydent wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję. Szefem rządu jest premier wybierany przez prezydenta za aprobatą parlamentu. Laos jest republiką z jednoizbowym parlamentem – Sapha Heng Xat (Zgromadzenie Narodowe) liczące 109 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Zgodnie z konstytucją z 1991 roku Zgromadzenie Narodowe liczyło 85 deputowanych. W roku 1997 na wniosek prezydenta liczba miejsc wzrosła do 99, a w lutym 2002 roku do 109. Władza wykonawcza należy do rządu powoływanego przez prezydenta.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Laos jest krajem rozwijającym się. 80% ludności zatrudniło się w rolnictwie, które dostarcza 49% PKB. W lasach prowadzi się wyrąb drzewa tekowego, hebanu, palisandru i drzew różanych. Przemysł jest słabo rozwinięty. Rozwija się sektor usług. Od 1989 roku rozwija się turystyka.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Luang Prabang, młoda kobieta podczas festiwalu Hmong.

Skład demograficzny nie jest jasny jako że rząd dzieli ludność na trzy grupy zależnie od wysokości na jakich żyją, a nie zależnie od ich pochodzenia etnicznego, na Laotańczyków nizinnych (Lao Loum), wyżynnych (Lao Theung) i górskich (Lao Soung). Spośród 6,5 miliona ludzi mieszkających w Laosie większość żyje w dolinie Mekongu i jego dopływach. Gęstość zaludnienia wynosi 28 osób/km² a najgęściej zaludnionym obszarem jest Prefektura Wientian. 69% populacji to Laotańczycy, którzy należą do tajskiej grupy językowej i zasiedlili ten obszar przybywając z Chin w pierwszym tysiącleciu n.e. Laotańczycy to głównie mieszkańcy nizin. 22% ludności to mniejszości wywodzące się z językowej grupy Mon-khmer takie, jak Khmu, Lamet i Lawa. Razem z mniejszymi populacjami Katang, Katu, Alak, Makong i Laven tworzą grupę Lao Theung. W wyżynnych regionach kraju żyją mniejszości narodowe takie, jak Hmong (Miao), Mien (Yao), Shan i kilka grup należących do tybetańsko-birmańskiej grupy językowej.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[11][12]:

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Laosie.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Laosu.

Laos dzieli się na szesnaście prowincji (ແຂວງ, khouèng) i jedną prefekturę (ນະຄອນຫລວງ, kampheng nakhon):

  1. Attapu
  2. Bokéo
  3. Bolikhamxai
  4. Champassak
  5. Houaphan
  6. Khammouan
  7. Louang Namtha
  8. Louangphrabang
  9. Oudômxai
  10. Phôngsali
  11. Saravane
  12. Savannakhét
  13. Wientian (prefektura)
  14. Wientian (prowincja)
  15. Xaignabouli
  16. Xékong
  17. Xieng Khouang

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Laos dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[13]. Uzbrojenie sił lądowych Laosu składało się w 2014 roku m.in. z 55 czołgów, 195 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 149 zestawów artylerii holowanej, a marynarka wojenna dysponowała 20 okrętami obrony przybrzeża[13]. Laotańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12 samolotów transportowych oraz 11 śmigłowców. Wojska laotańskie w 2014 roku liczyły 30 tys. żołnierzy zawodowych oraz 100 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) laotańskie siły zbrojne stanowią 102. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 18,5 mln dolarów (USD)[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Statistical Yearbook 2012 (ang.). Lao Statistics Bureau. [dostęp 2013-12-28].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 Laos. Historia. (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. Stuart-Fox, Martin, A history of Laos, s. 103-105.
  5. K.Conboy, s.12-13.
  6. Kenneth Conboy: War in Laos 1954-1975. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, 1994. s,11, ISBN 0-89747-315-9.
  7. Blond Ghost: Ted Shackley and the CIA's Crusaders. s. 154–156.
  8. encyklopedia.pwn.pl
  9. Kenneth Conboy: War in Laos 1954-1975. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, 1994. s.61, ISBN 0-89747-315-9.
  10. Stéphane Courtois, Nicolas Werth, Jean-Louis Panné, Andrzej Paczkowski, Karel Bartosek, Jean-Louis Margolin Czarna Księga Komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania. Prószyński i S-ka, Warszawa 1999, ISBN 83-7180-326-5 str.540
  11. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-22].
  12. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-22].
  13. 13,0 13,1 13,2 Laos (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]