Szkło artystyczne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szkło artystyczne z Murano

Szkło artystyczne (szkło zdobione) – kształtuje się na gorąco z masy płynnej. W ramach rzemiosła, wyroby szklane dekoruje się m.in. emaliami i złoceniem, szlifowaniem, grawerowaniem, punktowaniem i rysowaniem diamentem. Można też trawić powierzchnię kwasem i matować piaskiem.

Współcześnie w wytwarzaniu szkła artystycznego wykorzystuje się przede wszystkim możliwości, które oferuje sam materiał. Kształtowanie szkła ciekłego daje w efekcie nowe, bogate formy przedmiotów. Produkcja ta może odbywać się automatycznie przy użyciu maszyn lub własnoręcznie. Przedmioty wykonane przez artystę rzeźbiarza mogą stać się dziełem sztuki.

Rys przeglądowy[edytuj]

(Szkło monumentalne, złożone, Dale Chihuly’ego pt. Sun)
Szkło monumentalne, o dziwacznych quasi-naturalnych kształtach. Praca amerykańskiego artysty w szkle, Dale Chihuly’ego

Tradycyjnie szkło stanowi medium dla artystów. Na weneckiej wyspie Murano nadal utrzymywana jest od XIII wieku tradycja precyzyjnego i kolorowego hutnictwa i dmuchanego szkła weneckiego, m.in. z powodu lokalnie występującego czystego kwarcu i uprzywilejowanej pozycji Wenecjan w handlu z Lewantem (dostawy wyrafinowanego potażu). Współczesny rozkwit sztuki weneckiej przypada na lata 50. i 60. XX wieku. Nadal jest to światowe centrum i swego rodzaju mekka dla artystów i amatorów szkła. Znajduje się tam Museo Vetrario, czyli Szklane Muzeum, ze szkłem wytwarzanym lokalnie, a także archeologicznymi znaleziskami z Egiptu i Libanu – kultury Fenicji, której to kupcy, według rzymskiego historyka Pliniusz Starszego, podobno przypadkowo stworzyli szkło w ognisku około 5000 p.n.e.[1]

Na kulturowo odrębnym zakątku skali modernistyczna szkoła fińska to np. rzeźby rozmiaru waz stołowych, począwszy od nadal popularnego Wazonu Aalto w wykonaniu architekta i artysty w szkle Alvara Aalto w 1937 i nagrodzonego Grand Prix na światowej wystawie sztuk rzemieślniczych i dekoracyjnych w Paryżu. Generalnie szkło fińskie cechuje opływowość, przezroczystość, a w przypadku niekonwencjonalnych form-rzeźb, wyolbrzymiona grubość szkła, czasami wprowadzona chropowatość wewnętrzna pod szlifem i co za tym idzie, uzyskany efekt zamglenia przez rozpraszanie światła. Szkoła fińska jest nadal podtrzymywana m.in. przez indywidualnych artystów, jak i komercyjną hutę szkła ze zrzeszonymi artystami-projektantami zakładu przemysłowego (jednocześnie sklepu) Iittala[2].

Szklany model gałęzi nanercza z owocami z kolekcji „Szklane kwiaty” Blaschków

Słynne i nie do końca zrozumiane technicznie jest arcyrealistyczne szkło rzemieślników i artystów w szkle z rodziny Blaschka, osiadłych w Niemczech, być może wywodzących się z Wenecji. Leopold Blaschka i jego syn Rudolf sporządzili (w nigdy nie powielony sposób) tzw. „Szklane kwiaty(ang.)”. Jest to kolekcja wykonana na zlecenie profesora botaniki Uniwersytetu Harvarda w późnym XIX wieku. Kolekcja ta, w sumie ok. 900 okazów, jest do dziś uważana za niezrównaną technicznie (Harvard Museum of Natural History). Leopold Blaschka osobno wykonał także szklane modele bezkręgowców. Okazy te są w posiadaniu Cornell University w Ithaca oraz National Museum of Ireland w Dublinie[3].

Niewątpliwie najwięcej różnorodnego szkła artystycznego wyrabia się obecnie w Stanach Zjednoczonych. Amerykańskie, indywidualne hutnictwo szkła artystycznego pochodzi jeszcze z czasów kolonialnych, kiedy to wytapiano przedmioty gospodarstwa domowego z charakterystycznego zielonkawego szkła ze specjalnie promowanymi w nim zastygniętymi bąbelkami powietrza – dla ozdoby. Obecnie w USA pracuje wielu indywidualnych artystów, a sztuka w szkle jest nauczana i praktykowana na uniwersytetach, w tym w nurcie postmodernizmu. Wielu drobnych twórców wyrabia rzeźby i naczynia, szklane kwiaty, figury, ostatnio w asyście komputerów. Tradycyjnie są to wyroby naczyń w pełnych, jaskrawych lub zaciemnionych barwach z hut w Appalachach, np. rubinowe lub szmaragdowe w barwie misy i wazy wykonywane przez pokolenia artystów firmy Blenko Glass Company[4].

W latach 20. XX wieku głównym miejscem rozkwitu ceramiki, osobliwych szkliw i szkła w amerykańskim stylu art déco było Cincinnati, szczególnie pracownia Rockwood Pottery – jedna z pierwszych firm założona i prowadzona przez kobietę, w 1880. Marija Longworth Nichols, żona filantropa muzycznego i piewcy Dzikiego Billa Hickoka, pułkownika George Ward Nicholsa, była dziedziczką rodziny potentatów cincinnatowskich, Longworthów. Wyroby Rockwood Pottery były nagradzane na licznych wystawach w Europie. Po krachu giełdy te tradycje poszły do lamusa, lecz ostatnio są ponownie kontynuowane[5].

Osobno Harvey Littleton zapoczątkował nowy kierunek sztuki w szkle dmuchanym, wykonanym w małych, gabinetowych warunkach zamiast w hutach szkła. Littleton wychował się w Corning, gdzie jego ojciec był jednym z szefów koncernu przedmiotów kuchennych, domowych oraz laboratoryjnych (np. szkła Pyrex), a także szkła przemysłowego: Corning Glassworks, i gdzie od wielu lat istnieje najzasobniejsze w eksponaty muzeum szkła na świecie. Littleton sam później nauczał sztuki i tradycji, w tym europejskich, pokolenia nowych dmuchaczy i artystów na University of Wisconsin-Madison.

Studentem Littletona był m.in. rzeźbiarz w szkle monumentalnych proporcji – Dale Chihuly z Tacoma. Jego instalacje zarówno w ogrodach botanicznych na zewnątrz lub te wkomponowane w rośliny i pnie, jak i wężopodobne żyrandole zawieszone na stalowych linach pod wielkimi kopułami, składają się często z setek elementów wykonanych w tzw. szkle spiralnym, wzorowanym na weneckim, aczkolwiek wytopionym i wydmuchanym na osobliwsze, naturalne i fantastyczne kształty. Chihuly jest prawdopodobnie najpłodniejszym artystą w szkle na świecie – spisywanie jego warsztatu, książek i katalogów przypisanych jego autorstwu oraz wystaw muzealnych, to operacja wymagająca całego sztabu ludzi, niczym tournée i produkcje płytowe U2[6].

(Times Square Ball (2008). Nowa (na powitanie 2009) jest także wyrobem dmuchaczy z Irlandii, aczkolwiek po raz pierwszy w historii podświetlona jest wyłącznie diodami elektroluminescencyjnymi
Przedostatnia Times Square Ball (2008). Aktualna jest także wyrobem dmuchaczy z Irlandii, aczkolwiek podświetlona jest po raz pierwszy w historii wyłącznie diodami elektroluminescencyjnymi

Poza Stanami Zjednoczonymi artyści abstrakcyjni i komercyjni w szkle dmuchanym są szczególnie aktywni w Wenecji (i generalnie we Włoszech), Wielkiej Brytanii, Irlandii, Finlandii, Holandii, Szwecji, Danii i Japonii. Tradycje hiszpańskie w szkle ozdobnym są także kultywowane w Ameryce Południowej i Środkowej, w tym szczególnie idiosynkratycznie w Meksyku. Natomiast Brazylijska artystka Kim Poor (żona gitarzysty Genesis, Steve'a Hacketta jest ceniona za oryginalną technikę kładzenia szkła z rozpylonym, intensywnym pigmentem na stali. Salvador Dalí nazwał ją diafanizmem (słowo to ponoć dodano do leksykonu angielskiego Oxford English Dictionary, w jego 3. wydaniu), on ang./łac. diaphanous: "prawie przezroczysty, delikatnie zamglony"[7]. Owoce jej sztuki są szeroko dostępne w postaci reprodukcji: okładek płyt wykonanych przezeń dla jej męża[8].

W Polsce, Czechosłowacji i Niemczech tradycyjnie od wieków popularne były: malarstwo na szkle, wyrób witraży kościelnych oraz cięte stołowe szkło ołowiowe (tzw. kryształy), uzyskane wpierw dmuchaniem szkła. Podobną tradycję mają Irlandczycy w postaci Waterford Crystal, wytwarzanym od XVIII wieku, głównie skupowanym w Stanach Zjednoczonych. Słynna świetlista noworoczna opadająca kula – Times Square Ball z Nowego Jorku jest tradycyjnie wytwarzana kawałek po kawałku w Waterford[9].

W Polsce jednym z najbardziej znanych twórców nowoczesnego, wielkoformatowego, grubego szkła artystycznego odlewanego w piecach z zastosowaniem wielu skomplikowanych technologicznie technik własnych jest architekt Tomasz Urbanowicz, którego prace zdobią wiele prestiżowych obiektów użyteczności publicznej w Polsce i na świecie. Szkła Urbanowicza trzykrotnie uczestniczyły także w prezentacjach Polski na światowych wystawach EXPO: na EXPO 2000 w Hanowerze (Niemcy) - w prezentacji Dolnego Śląska, na EXPO 2005 w Aichi (Japonia) gdzie kompozycja "Dusza Fortepianu" stanowiła główny artefakt Polskiego Pawilonu, oraz na EXPO 2008 w Saragossie (Hiszpania), gdzie kompozycja "Polska - wiatr w żaglach" wpisywała się w ideę narodowej prezentacji.

Tradycyjne bombki na choinkę są niemieckim wynalazkiem dmuchanego szkła artystycznego na miniaturową skalę. Jak sama tradycja choinki, rozprzestrzeniły się one globalnie.

Przypisy

  1. A Brief History of Glass. W: GlassOnline.com (portal Artenergy Publishing, międzynarodowej branży szklanej) [on-line]. Artenergy Publishing S.r.l., 1996-2009. [dostęp 2009-02-04].
  2. Marianne Aav; Eeva Viljanen; Designmuseo (Helsinki, Finland): Iittala: 125 Years of Finnish Glass : Complete History with All Designers. Helsinki : Designmuseo ; Stuttgart : Arnoldsche, 2006, 2007, s. 1-272. ​ISBN 9783897902503​. ISBN 3897902508. OCLC 71200379.
  3. National Museum of Ireland (blaschka2006@ucd.ie) praca zbiorowa kustoszy: Blaschka Models at the National Museum of Ireland (ang.). W: Dublin Blaschka Congress Collections-based Biology in Dublin [on-line]. National Museum of Ireland. [dostęp 2009-02-04].
  4. Mel Byars, Terence Riley: The Design Encyclopedia, 2. wydanie. Ann Arbor, Michigan: L. King Publishers; University of Michigan Digitized (skan bilioteczny Google'a), 2004; cyfrowo zeskanowany UMich: 2007-12-27, s. 1–832; o Blenko Glass: s. 84. ​ISBN 9780870700125​. ISBN 087070012X. [dostęp 2009-02-04].
  5. The History of Rookwood Pottery (ang.). W: Oficjalna strona internetowa Rockwood Pottery [on-line]. The Rookwood Pottery Company 1920 Race Street, Cincinnati, OH 45202, Ph 513.381.2510, 2004-2009. [dostęp 2009-02-04].
  6. Chihuly, Incorporated: Dale Chihuly – Artist (ang.). W: Oficjalna strona internetowa (portal artysty) [on-line]. 1998 – 2009 Chihuly, Incorporated, 1998 – 2009. [dostęp 2009-02-04].
  7. Kim Poor – Diaphanism © 1992 (ang.). Kim Poor, 1992. [dostęp 2009-02-04].
  8. Edward Lucie-Smith(ang.): Kim Poor – An Appreciation (ang.). Kim Poor, 1992. [dostęp 2009-02-04].
  9. Times Square Alliance: New Year's Eve – About the Ball (ang.). Times Square District Management Association, Inc, 2004–2009. [dostęp 2009-02-04].