Siedzuń sosnowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Szmaciak gałęzisty)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siedzuń sosnowy
Siedzuń sosnowy: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina szmaciakowate
Rodzaj siedzuń
Gatunek siedzuń sosnowy
Nazwa systematyczna
Sparassis crispa (Wulf.) Fr.
Syst. mycol. (Lundae) 1: 465 (1821)
Sparassis crispa.jpg

Siedzuń sosnowy (Sparassis crispa (Wulf.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny szmaciakowatych (Sparassidaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1999. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako płaskosz sorokop, sorokop, sieduń, siedź, kozia broda kędzierzawa, kozia broda włoska, płaskorz, szmaciak, szmaciak gałęzisty, siedzuń borowy, strzepiak kędzierzawy[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Clavaria crispa Wulfen 1781
  • Clavaria crispa (Scop.) Sacc. 1910
  • Manina crispa Scop., 1772
  • Masseeola crispa (Wulfen) Kuntze 1891
  • Merisma crispum (Wulfen) Ehrenb. 1818
  • Sparassis crispa (Wulfen) Fr. 1821 var. crispa
  • Sparassis radicata Weir 1917

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Wysokość zazwyczaj 5–20 cm, szerokość 6-30 cm, ale bywa i większy, niekiedy osiąga nawet 6 kg. Kształt nieregularnie kulisty, od grubej mięsistej bazy dzieli się na płatkowate, różnie pozrastane gałązki, mające po obu stronach hymenium. Płatki są mocno pofałdowane, z ząbkami na brzegach, dzięki czemu swoim wyglądem przypomina kalafior[4]. U młodych okazów owocnik jest białawy, później żółtawy, kremowy, ochrowy lub żółtobrązowy. Gałązki owocnika wyrastają z grubej, czarniawej podstawy trzonu, która często głęboko wrasta w podłoże[5].

Miąższ

Woskowaty, elastyczny, biały. Zapach przyjemny, smakiem przypomina orzechy[4].

Wysyp zarodników

Ochrowy. Zarodniki o średnicy 6–7 x 4–7 µm, krótkoelipsoidalne, gładkie, jasnożółte[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w lasach iglastych i mieszanych. Rośnie na korzeniach drzew iglastych, zarówno martwych, jak i żywych. Najczęściej rośnie na korzeniach sosny, na świerku rzadko. Owocniki wyrastają u podstawy pnia. W ciągu roku wyrasta jeden owocnik. Na zaatakowanym drzewie owocniki pojawiają się również w następnych latach, nie w każdym roku, ale od czasu do czasu[6]. W Polsce nie jest zbyt częsty[7].

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[8]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Estonii, Litwie, Norwegii, Łotwie[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, wykorzystywany np. do zup, ale też do smażenia i suszenia. Źle znosi transport, gdyż charakteryzuje się dużą łamliwością[4]. Jest saprotrofem lub pasożytem. W zaatakowanych przez niego drzewach pień gnije aż do wysokości 3 m i drzewo wydziela charakterystyczny zapach terpentyny[5].

W Polsce był od 1990 gatunkiem ściśle chronionym[9], od 9 października 2014 r. został wykreślony z listy gatunków grzybów chronionych[10].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Okaz znaleziony w miejscowości Piotrkowice w województwie małopolskim miał średnice 1 m i ważył 15 kg[11]. Rekordowy szmaciak gałęzisty został znaleziony w południowej Francji i ważył 28,8 kg.
  • Grzyb zawiera środek antybiotyczny sparassol oraz niewielkie ilości arszeniku.
Pomnik grzyba – siedzunia sosnowego – z Piotrkowic koło Tarnowa, który trafił do Księgi Rekordów Guinnessa.

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występuje również bardzo podobny siedzuń dębowy (Sparassis laminosa). Ma bardziej wyblakłe, szersze i bardziej listkowate zakończenia rozgałęzień[7].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Aurel Dermek: Grzyby. 1981. ISBN 8321723578.
  5. 5,0 5,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  7. 7,0 7,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1765)
  10. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
  11. Na podstawie tablicy informacyjnej zamontowanej przy pomniku tego grzyba w miejscowości Piotrkowice