Tadeusz Dzierżykray-Rogalski

Tadeusz Dzierżykray-Rogalski

Data i miejsce urodzenia	19 września 1918 Warszawa
Data i miejsce śmierci	21 stycznia 1998 Warszawa
Profesor zwyczajny
Alma Mater	Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Doktorat	1949
Habilitacja	1951 Uniwersytet Wrocławski
Pracownik naukowy
Uczelnia	Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Uczelnia	Akademia Medyczna w Białymstoku
Uczelnia	Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie
Odznaczenia

Tadeusz Dzierżykray-Rogalski [także Tadeusz Dzierżykraj-Rogalski, Tadeusz Dzier] (ur. 19 września 1918 w Warszawie, zm. 21 stycznia 1998 tamże) – polski lekarz, paleopatolog, antropolog, profesor Akademii Medycznej w Białymstoku oraz warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego.

Życiorys

II wojna światowa i pomoc Żydom

W 1938 rozpoczął studia, po wybuchu wojny kontynuując je w formie tajnych kompletów. Należał do Szarych Szeregów oraz ZWZ-AK.

Zaangażował się w pomoc ludności żydowskiej. Był sąsiadem Zofii Rosen, warszawskiej nauczycielki. O jej istnieniu wiedzieli jedynie woźny budynku, będący członkiem konspiracji, oraz Tadeusz Dzierżykray-Rogalski, który dbał o wszystkie jej potrzeby, nie oczekując niczego w zamian.

Kolejnym Żydem, który życie zawdzięczał Dzierżykrayowi-Rogalskiemu, był Daniel Hildebrandt. W 1944 roku, po zakończeniu Powstania Warszawskiego, Hildebrandt spotkał się z Dzierżykrayem-Rogalskim w Zalesiu niedaleko Warszawy. Kiedy Hildebrandt powiedział mu, że nie ma stałej kryjówki, Dzierżykray-Rogalski zaprosił go na noc. Hildebrandt zatrzymał się na kilka dni, po czym Tadeusz zabrał go do domu swojej matki w pobliskim Milanówku, gdzie pozostał do zajęcia tych terenów przez Armię Czerwoną.

14 grudnia 1994 r. Instytut Jad Waszem uhonorował Tadeusza Dzierżykraya-Rogalskiego medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Czasy powojenne

W 1946 uzyskał tytuł magistra na UMCS. W 1948 uzyskał dyplom lekarza. W 1949 doktoryzował się na UMCS. W 1951 na Uniwersytecie Wrocławskim habilitował się z antropologii, po czym objął kierownictwo Katedry Antropologii UMCS. Był zaangażowany w powstawanie Akademii Medycznej w Białymstoku, gdzie objął na pewien czas funkcję dziekana Wydziału Lekarskiego i szefa Katedry Anatomii.

Od lat 50. był blisko związany ze środowiskiem archeologów polskich. W latach 1962–1982 był kierownikiem Pracowni Ekologii Człowieka i Paleopatologii przy zakładzie Archeologii Śródziemnomorskiej PAN. Zajmował się między innymi analizą szczątków kostnych odkrytych podczas wykopalisk w Deir el-Bahari, Faras, Aleksandrii, Dongoli, Kadero. Zajmował się też badaniami mumii z Deir el-Bahari i z Muzeum Egipskiego w Kairze. Wykonywał też ekspertyzy między innymi dla francuskich i włoskich misji archeologicznych.

Pod pseudonimem Tadeusz Dzier wydał dwie książki zawierające dzienniki prowadzone w okresie września 1939 i w czasie Powstania Warszawskiego.

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 27 wprost-5-1,2).

Wybrane publikacje

• Rytmy i antyrytmy biologiczne w życiu człowieka, Warszawa 1976
• Polska antropologia w Afryce, Wrocław 1981
• The bishops of Faras. An Anthropological-Medical Study, Warszawa 1985
• Sudan. Kraj i ludzie, Warszawa 1991 (współaut.)

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
• Krzyż Partyzancki
• Warszawski Krzyż Powstańczy
• Złota Odznaka honorowa m. st. Warszawy „Za Zasługi dla Warszawy” (1972)
• Medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”

Źródło:.

Bibliografia

• ZbigniewZ. Drozdowski ZbigniewZ., JanJ. Strzałko JanJ., Profesor Tadeusz Dzierżykray-Rogalski 1918–1998, „Anthropological Review” (61), 1998, s. 121–122, ISSN 0033-2003 .
• TadeuszT. Dzier TadeuszT., A mnie się zdaje, że to było wczoraj. Dziennik 15 sierpnia 1939 – 2 kwietnia 1940, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 1–104 .
• TadeuszT. Dzier TadeuszT., Myśmy tu zawsze byli. Dziennik z Powstania Warszawskiego 27 VII 1944 – 3 X 1944, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, s. 1–94 .
• JoachimJ. Śliwa JoachimJ., Starożytny Egipt oczami Polaków. Słownik biograficzny egiptologów, archeologów i badaczy pokrewnych dziedzin, podróżników i kolekcjonerów oraz literatów i malarzy zafascynowanych przeszłością i teraźniejszością Egiptu, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2019, s. 67–68, ISBN 978-83-7676-301-9 .
• Wyborcza, Powstania dzień czwarty – Regulamin powstańczych opasek, „Gazeta Wyborcza”, wyborcza.pl, 4 sierpnia 2004, s. 1 [dostęp 2023-06-27] .