Ułęż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

51°35'32"N, 22°6'46"E

- błąd

38 m

WD

51°36'0.0"N, 22°7'0.1"E, 51°37'N, 22°7'E

- błąd

14 m

Odległość

957 m

Ułęż
wieś
Ilustracja
Pałac w Ułężu – obecna siedziba gminy
Państwo

 Polska

Województwo

 lubelskie

Powiat

rycki

Gmina

Ułęż

Liczba ludności 

1677

Strefa numeracyjna

81

Kod pocztowy

08-504

Tablice rejestracyjne

LRY

SIMC

0392402

Położenie na mapie gminy Ułęż
Mapa konturowa gminy Ułęż, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Ułęż”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Ułęż”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Ułęż”
Położenie na mapie powiatu ryckiego
Mapa konturowa powiatu ryckiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Ułęż”
Ziemia51°35′32″N 22°06′46″E/51,592222 22,112778

Ułężwieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, w gminie Ułęż, na pograniczu Wysoczyzny Żelechowskiej i Pradoliny Wieprza. Historycznie położona w Ziemi Stężyckiej w Małopolsce. Ceniona[przez kogo?] miejscowość wypoczynkowa. Wieś o charakterze ulicówki. Praktycznie doszczętnie zniszczona przez pożar w 1955. Jedno z nielicznych ocalałych zabudowań znajduje się przy posesji nr 132 - słabo zachowany budynek parnika. Drogi gminne w bardzo dobrym stanie - zdecydowanie najlepszym w całym powiecie. Na terenie gminy znajduje się lotnisko "Ułęż" - częste miejsce zlotów i wyścigów motorowych. We wrześniu 1939 stacjonowały tu 211. i 212. eskadry bombowe.[1]

Miejscowość jest siedzibą gminy Ułęż.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Sobieszynie lub do parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Żabiance.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmiankę o miejscowości Ułężu można odnaleźć w "Kronice" Jana Długosza (1470-80 „Ulanze Primum”, „Ulanze Secundum”). W roku 1439 była ona własnością Stanisława Rogali.
W wieku XVI starosta stężycki Jacenty Bentkowski wybudował tu pierwszy dwór. Obecny pałac projektu Jakuba Kubickiego postawiono dla Jacka Bentkowskiego w pierwszej połowie wieku XIX. Stanowi on miniaturę warszawskiego Belwederu. Kolejnym właścicielem był Adam Cieciszowski - ojciec matki Henryka Sienkiewicza. Następnie pałac przeszedł w posiadanie rodziny Janickich. Ostatni właściciele Ułęża - Karol Meisner i Irena z Meisnerów Janicka - są pochowani na wzgórzu " Pięciu Figur" w centrum Ułęża. Po II wojnie światowej Ułęż znalazł się w powiecie garwolińskim (województwo warszawskie), zaś w roku 1954 w nowo utworzonym powiecie ryckim. W roku 1975, w wyniku reformy administracyjnej, zostaje włączony do tzw. „małego” województwa lubelskiego.

Części wsi Ułęż Górny i Ułęż Dolny [2][3]

U Długosza (1470-80) wsie występują jako „Ulanze Primum”, „Ulanze Secundum”. Następnie w roku 1475 „Vlesche”, 1529 „Vląży”, 1569 „Ulęże”, 1787 „Ułęże dolne”, „Ułęże”, 1827 „Ułęże dolne”,„ Ułęże górne” [4] dziś dwie części wsi Ułęż, 19 km na W od Kocka i tyleż na E od Dęblina, na prawym brzegu rzeki Wieprz, około 110 km na E od klasztoru świętokrzyskiego, 50 km na NE od Braciejowic.

Podległość administracyjna świecka i kościelna
  • W roku 1569 i następnych powiat stężycki (Pawiński 332),
  • od 1827 powiat żelechowski (Tabela II 249);
  • W roku 1569 parafia Drążgów i Nowodwór (Pawiński 332), od roku 1787 Ułęż Dolny podlega parafii Drążgów, Ułęż Górny podlega parafii Żabianka (Spis II 144).

Wsie stanowią własność szlachecką co potwierdzają wypisy z XVI wiecznych ksiąg poborowych

  • 1569 Lyeczki daje pobór z 3 łanów, a Mikołaj Kłoczowski z 1 i 14/2 łana, od 6 zagrodników i 1 komornika (Pawiński 332);
1787 Ułęż Dolny liczy 146 mieszkańców w tym 22 Żydów, Ułęż Górny - 246 mieszkańców w tym 17 Żydów (Spis I 421, 425; II 144);
1827 Ułęż Dolny ma 20 domów i 144 mieszkańców, Ułęż Górny ma 35 domów i 240 mieszkańców [5]

Mieszkańcy płacą dziesięciny początkowo dziesięcina należy do klasztoru świętokrzyskiego, następnie do plebana Drążgowa.

  • 1470-80 wsie Ułęż Pierwszy i Ułęż Drugi wymienione bez opisu wśród wsi składających „ex antiquo” dziesięciny snopowe klasztorowi świętokrzyskiemu (Długosz L.B. t.III s.252)
  • 1529 z całej wsi dziesięcina snopowa wartości 14 florenów należy do plebana Drążgowa (Liber Retaxationum s.418).

Pomnik poległych pilotów[edytuj | edytuj kod]

Przy wjeździe do Ułęża od strony drogi numer 48 znajduje się tablica upamiętniająca dwóch poległych pilotów: ppor. pil. Zbigniewa Dobrzańskiego i kpr. pil. Lecha Kaczmarka. Ponieśli oni śmierć podczas Kampanii Wrześniowej 9.09.1939 roku rażeni z broni pokładowej wrogiego samolotu.

Mord Romów na lotnisku w Ułężu[edytuj | edytuj kod]

W czasie drugiej wojny światowej, na terenie obecnego lotniska w Ułężu, Niemcy rozstrzelali członków romskiego taboru oskarżonych o kradzieże ryb z pobliskiego stawu. Prawdopodobnie egzekucja miała miejsce w maju 1940 roku. Wedle danych Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich na terenie Ułęża doszło do dwóch egzekucji: pierwszej w 1941 roku i drugiej w 1942 lub 1943 roku. W obu miało zginąć łącznie 41 osób: mężczyzn, kobiet i dzieci[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991, s. 161-175. ISBN 83-206-0795-7.
  2. Ułęż Dolny , Górny, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 42.
  3. UŁĘŻ DOLNY i GÓRNY, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
  4. * Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wyd. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1984 s. 409. Kraków 1984.. ISBN 83-04-01090-9.
  5. Ułęż, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 794.
  6. Obelisk w Ułężu, "Dialog-Pheniben" 2009, nr 2, s. 5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]