Ułęż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ułęż
Pałac w Ułężu - obecna siedziba gminy
Pałac w Ułężu - obecna siedziba gminy
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat rycki
Gmina Ułęż
Liczba ludności 1677
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 08-504
Tablice rejestracyjne LRY
SIMC 0392402
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Ułęż
Ułęż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ułęż
Ułęż
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Ułęż
Ułęż
Ziemia 51°35′32,136″N 22°06′46,303″E/51,592260 22,112862

Ułężwieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, w gminie Ułęż, na pograniczu Wysoczyzny Żelechowskiej i Pradoliny Wieprza. Bardzo ceniona miejscowość wypoczynkowa, zwłaszcza przez warszawiaków, choć nie tylko. Wieś o charakterze ulicówki. Praktycznie doszczętnie zniszczona przez pożar w 1955. Jedno z nielicznych ocalałych zabudowań znajduje się przy posesji nr 132 - słabo zachowany budynek parnika. Drogi gminne w bardzo dobrym stanie - zdecydowanie najlepszym w całym powiecie. Na terenie gminy znajduje się lotnisko "Ułęż" - częste miejsce zlotów i wyścigów motorowych.

Miejscowość jest siedzibą gminy Ułęż.

Historia[edytuj]

Wzmiankę o miejscowości Ułęż można odnaleźć w "Kronice" Jana Długosza. W roku 1439 była ona własnością Stanisława Rogali. W wieku XVI starosta stężycki Jacenty Bentkowski wybudował pierwszy dwór. Obecny pałac projektu Jakuba Kubickiego postawiono dla Jacka Bentkowskiego w pierwszej połowie wieku XIX. Stanowi on miniaturę warszawskiego Belwederu. Kolejnym właścicielem był Adam Cieciszowski - ojciec matki Henryka Sienkiewicza. Następnie pałac przeszedł w posiadanie rodziny Janickich. Ostatni właściciele Ułęża - Karol Meisner i Irena z Meisnerów Janicka - są pochowani na wzgórzu " Pięciu Figur" w centrum Ułęża. Po II wojnie światowej Ułęż znalazł się w powiecie garwolińskim (województwo warszawskie), zaś w roku 1954 w nowo utworzonym powiecie ryckim. W roku 1975, w wyniku reformy administracyjnej, zostaje włączony do województwa lubelskiego.

Części wsi Ułęż Górny i Ułęż Dolny [1]

U Długosza (1470-80) wsie występują jako „Ulanze Primum”, „Ulanze Secundum”. Następnie w roku 1475 „Vlesche”, 1529 „Vląży”, 1569 „Ulęże”, 1787 „Ułęże dolne”, „Ułęże”, 1827 „Ułęże dolne”,„ Ułęże górne” [2] dziś dwie części wsi Ułęż, 19 km na W od Kocka i tyleż na E od Dęblina, na prawym brzegu rzeki Wieprz, około 110 km na E od klasztoru świętokrzyskiego, 50 km na NE od Braciejowic.

Podległość administracyjna świecka i kościelna
  • W roku 1569 i następnych powiat stężycki (Pawiński 332),
  • od 1827 powiat żelechowski (Tabela II 249);
  • W roku 1569 parafia Drążgów i Nowodwór (Pawiński 332), od roku 1787 Ułęż Dolny podlega parafii Drążgów, Ułęż Górny podlega parafii Żabianka (Spis II 144).

Wsie stanowią własność szlachecką co potwierdzają wypisy z XVI wiecznych ksiąg poborowych

  • 1569 Lyeczki daje pobór z 3 łanów, a Mikołaj Kłoczowski z 1 i 14/2 łana, od 6 zagrodników i 1 komornika (Pawiński 332);
1787 Ułęż Dolny liczy 146 mieszkańców w tym 22 Żydów, Ułęż Górny - 246 mieszkańców w tym 17 Żydów (Spis I 421, 425; II 144);
1827 Ułęż Dolny ma 20 domów i 144 mieszkańców, Ułęż Górny ma 35 domów i 240 mieszkańców [3]

Mieszkańcy płacą dziesięciny początkowo dziesięcina należy do klasztoru świętokrzyskiego, następnie do plebana Drążgowa.

  • 1470-80 wsie Ułęż Pierwszy i Ułęż Drugi wymienione bez opisu wśród wsi składających „ex antiquo” dziesięciny snopowe klasztorowi świętokrzyskiemu (Długosz L.B. t.III s.252)
  • 1529 z całej wsi dziesięcina snopowa wartości 14 florenów należy do plebana Drążgowa (Liber Retaxationum s.418).

Pomnik poległych pilotów[edytuj]

Przy wjeździe do Ułęża od strony drogi numer 48 znajduje się tablica upamiętniająca dwóch poległych pilotów: ppor. pil. Zbigniewa Dobrzańskiego i kpr. pil. Lecha Kaczmarka. Ponieśli oni śmierć podczas Kampanii Wrześniowej 9.09.1939 roku rażeni z broni pokładowej wrogiego samolotu.

Mord Romów na lotnisku w Ułężu[edytuj]

W czasie drugiej wojny światowej, na terenie obecnego lotniska w Ułężu, Niemcy rozstrzelali członków romskiego taboru oskarżonych o kradzieże ryb z pobliskiego stawu. Prawdopodobnie egzekucja miała miejsce w maju 1940 roku. Wedle danych Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich na terenie Ułęża doszło do dwóch egzekucji: pierwszej w 1941 roku i drugiej w 1942 lub 1943 roku. W obu miało zginąć łącznie 41 osób: mężczyzn, kobiet i dzieci[4].

Przypisy

  1. Ułęż Dolny , Górny w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  2. * Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wyd. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1984 s. 409. Kraków 1984.. ISBN 83-04-01090-9.
  3. Ułęż w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XII (Szlurpkiszki – Warłynka) z 1892 r.
  4. Obelisk w Ułężu, "Dialog-Pheniben" 2009, nr 2, s. 5.

Linki zewnętrzne[edytuj]