Ulica Henryka Sienkiewicza w Tarnowskich Górach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Henryka Sienkiewicza
Śródmieście-Centrum, Sowice
Ilustracja
Ulica Henryka Sienkiewicza, widok w kierunku południowym (zdj. 2016)
Państwo  Polska
Miejscowość POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
Długość 1285 m
Przebieg
Ikona ulica rondo.svg 0 m rondo ppłk. pil. inż. Karola Gustawa Ranoszka:
ul. marsz. Józefa Piłsudskiego
ul. Nakielska
ul. Jana III Sobieskiego
Ikona ulica plac.svg 30 m pl. Towarzystwa Przyjaciół Dzieci
Ikona ulica z lewej.svg 40 m zakaz wjazdu wyjazd z Urzędu Miejskiego
Ikona ulica z lewej.svg 85 m droga jednokierunkowa dojazd do Urzędu Miejskiego
Ikona ulica z prawej.svg 160 m droga jednokierunkowa ul. 9 maja
Ikona ulica z prawej.svg 180 m zakaz wjazdu ul. 9 maja
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 315 m ← ul. Jana Styczyńskiego
ul. Powstańców Śląskich
Ikona ulica z lewej.svg 400 m ul. Tadeusza Kościuszki
Ikona ulica skrzyżowanie.svg 590 m ul. Bohaterów Monte Cassino
Ikona ulica z lewej.svg 1000 m ul. Graniczna
Ikona wiad kolejowy.svg 1100 m zakaz wjazdu pojazdów wyższych niż 2,8 m (2,8 m) zakaz wjazdu pojazdów szerszych niż 6 m (6 m)
linia kolejowa nr 144
Ikona ulica z lewej.svg 1200 m zakaz ruchu w obu kierunkach droga wewnętrzna PKP
Ikona ulica z lewej.svg 1285 m ul. Fabryczna
Ikona ulica.svg ul. Czarnohucka
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
ulica Henryka Sienkiewicza
ulica Henryka Sienkiewicza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Henryka Sienkiewicza
ulica Henryka Sienkiewicza
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
ulica Henryka Sienkiewicza
ulica Henryka Sienkiewicza
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
ulica Henryka Sienkiewicza
ulica Henryka Sienkiewicza
Ziemia50°27′02,7″N 18°51′40,0″E/50,450750 18,861111
Budynek Urzędu Miejskiego
Willa Leschnitzera (1874) – ul. Sienkiewicza 1
Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących „Mechanik”

Ulica Henryka Sienkiewicza w Tarnowskich Górach – jedna z głównych ulic Tarnowskich Gór. Łączy północną część dzielnicy Śródmieście-Centrum z południową częścią Sowic. Stanowi fragment drogi powiatowej klasy Z nr 3290S powiatu tarnogórskiego[1].

Zakłady Aparatury Chemicznej Chemet S.A.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Ulica rozpoczyna się na Rondzie ppłk. pil. inż. Karola Gustawa Ranoszka, kierując się dalej na północ. Krzyżuje się z innymi drogami powiatowymi: ulicą Powstańców Śląskich, ulicą Jana Styczyńskiego i ulicą Tadeusza Kościuszki. Na granicy dzielnic Śródmieście-Centrum i Sowice przebiega pod wiaduktem kolejowym linii nr 144. Swój bieg kończy na skrzyżowaniu z ulicą Fabryczną w Sowicach, a jej kontynuacją jest ulica Czarnohucka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie francusko-pruskiej (1870-1871) w Tarnowskich Górach rozpoczęto wytyczanie nowych ulic, wzdłuż których budowano wille z ogrodami oraz kamienice o wysokim jak na tamte czasy standardzie przeznaczone dla powracających żołnierzy[2]. Jedną z nich była ulica Sienkiewicza, która do 1925 oraz w latach 1939–1945 ulica nosiła nazwę Hugostraße[a][3] upamiętniającą hrabiego Hugona I Henckla von Donnersmarck – założyciela huty w pobliskich Sowicach[2].

Jednym z pierwszych budynków wytyczonych przy tej ulicy była siedziba starostwa powstałego w 1873 roku powiatu tarnogórskiego (niem. Kreis Tarnowitz). Od 1975 w budynku mieści się Urząd Miejski w Tarnowskich Górach[2].

Ówczesna Hugostraße została wybrukowana w latach 1898–1912[4], zaś w latach 1871–1905 znajdowała się przy niej jedna z rogatek miejskich[5].

W 1907 powstała urzędnicza spółdzielnia mieszkaniowa (Beamtenwohnungs- und Sparverein), która m.in. przy ulicy Sienkiewicza, a także przy obecnych ulicach Nakielskiej, Kościuszki i Powstańców Śląskich, wybudowała z pomocą państwowych funduszy domy o 153 mieszkaniach[4].

Jeszcze przed I wojną światową ulica została przedłużona poza znajdujący się nieopodal skrzyżowania Hugostraße z Lukaschikstraße oraz Georgstraße[b] Park Strzelecki bractwa kurkowego i zabudowana domami dla urzędników[2].

Jeszcze w latach międzywojennych u zbiegu ulic Sienkiewicza oraz Bohaterów Monte Cassino stał krzyż upamiętniający cmentarz, na którym chowani byli dziesiątkowani przez zarazę przechodzący przez miasto w 1813 i 1814 w ślad za wojskami Napoleona rosyjscy oraz pruscy żołnierze[6].

W latach II wojny światowej (1939–1945) niemieckie władze okupacyjne zmieniły nazwę ulicy na General-Hülsen-Strasse[7].

13 lipca 2016[8] i 30 lipca 2017[9] ulicą Sienkiewicza przebiegała trasa wyścigu kolarskiego Tour de Pologne.

Budynki[edytuj | edytuj kod]

Przy ulicy Henryka Sienkiewicza mieści się szereg budynków użyteczności publicznej; często są to też obiekty zabytkowe wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków[10]:

  • tzw. Willa Leschnitzera, ul. Sienkiewicza 1 – zabytkowy budynek w stylu baroku francuskiego według projektu Louisa Ehrlicha wybudowany w 1874 na terenie tartaku należącego do Simona Leschnitzera; posiada boniowany parter, piętro zaś ozdobione korynckimi pilastrami i kolumienkami, dach mansardowy; kolejnymi właścicielami Richard Linke, Max Moeller, po II wojnie światowej mieszkania komunalne, obecnie mieści m.in. aptekę, kancelarie radców prawnych oraz biuro poselskie,
  • Budynek Urzędu Miejskiego, ul. Sienkiewicza 2 – neorenesansowy budynek z cegły klinkierowej, zwieńczony kamienną balustradą według projektu Heintzego, budowa rozpoczęła się w 1875, oddany do użytku 1 kwietnia 1877, siedziba starostwa tarnogórskiego do 1975,
  • budynek z 1876 roku, ul. Sienkiewicza 3 – postawiony na zlecenie Simona Leschnitzera na terenie tartaku, którego Leschnitzer był właścicielem. Mieściła się w nim administracja. Obecnie agencja PZU,
  • neobarokowa kamienica z 1905 roku przy ul. Sienkiewicza 4, zaprojektowana przez Hugona Streckera, który w niej zamieszkał. Na fasadzie znajdują się przedstawienia narzędzi murarskich, które przez długie lata uważano za symbole masońskie; Strecker faktycznie należał do tarnogórskiej loży masońskiej Silberfels,
  • ul. Sienkiewicza 5 – wczesnomodernistyczna willa stolarza Karla Müllera z 1910 roku; pod spadzistym dachem widoczna wypukła rzeźba siedzącego atlety z piłą na tle wici i liści irysa; obecnie mieści Przedszkole Publiczne nr 4[11],
  • ul. Sienkiewicza 6 – budynek szkoły z 1927 roku o formie pałacu, przed wejściem portyk z trzema filarami, początkowo Prywatna Średnia Szkoła Męska i Żeńska mniejszości niemieckiej, obecnie mieści Wieloprofilowy Zespół Szkół, Technikum nr 5, Zasadniczą Szkołę Zawodową nr 5, Centrum Kształcenia Ustawicznego i Wydział Nauk Społecznych Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu,
  • ul. Sienkiewicza 8 – obecnie Młodzieżowy Dom Kultury, przed 1945 rokiem ewangelicki dom parafialny, zbudowany w l. 1889-1890, rozbudowany w 1901 roku,
  • kamienice i wille z końca XIX i początku XX wieku pod numerami: 7, 10, 11, 12, 13, 15, 18, 20, 22, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 35, 36, 41, 43, 45,
  • budynek nastawni TGA7.

Na liście zabytków nie znajdują się:

  • Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, ul. Sienkiewicza 16[12] – budynek wzniesiony pod koniec lat 60. XX wieku na terenie dawniej należącym do strzeleckiego bractwa kurkowego. Początkowo mieścił internat dla uczniów szkoły przysposabiającej do zawodów w przemyśle (tzw. „Dom Młodego Robotnika”), a następnie przedszkole i Dom Kultury Zakładów Aparatury Chemicznej „Chemet”[13],
  • budynek szkoły – ZSTiO „Mechanik”, ul. Sienkiewicza 23,
  • Chemet S.A. Zakłady Aparatury Chemicznej, ul. Sienkiewicza 47,
  • Dom dla Bezdomnych Mężczyzn, ul. Sienkiewicza 48[14].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Ulica Sienkiewicza na odcinku od ronda Ranoszka do skrzyżowania z ulicami Styczyńskiego i Powstańców Śląskich posiada cztery pasy ruchu: dwa w stronę północną i dwa w południową[1]. Drogą tą na odcinku od skrzyżowania z ul. Powstańców Śląskich i ul. Styczyńskiego do skrzyżowania z ul. Bohaterów Monte Cassino organizowane są przez Zarząd Transportu Metropolitalnego (do 31.12.2018 Międzygminnego Związku Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach) przewozy komunikacją autobusową na liniach: 736 i 671 (Tarnowskie Góry DworzecPniowiec Pętla), 189 (Tarnowskie Góry DworzecStrzybnica Kościelna) oraz 174 (Bobrowniki ŚląskieSowice Czarna Huta). Znajduje się tu przystanek o nazwie Tarnowskie Góry Sienkiewicza[15].

Mieszkalnictwo[edytuj | edytuj kod]

Według danych Urzędu Stanu Cywilnego w 2019 roku w budynkach znajdujących się przy ulicy Sienkiewicza zameldowanych było 366 osób[16].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W wolnym tłumaczeniu „ulica Hugona”.
  2. Dwie ostatnie ulice noszą współcześnie nazwy odpowiednio: ul. Jana Styczyńskiego i ul. Powstańców Śląskich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b BIP – Zarząd Dróg Powiatowych w Tarnowskich Górach: Aktualny wykaz dróg powiatowych (pol.). 2020-09-09. [dostęp 2020-09-24].
  2. a b c d RYCH. Od Hugona do Sienkiewicza. „Montes Tarnovicensis”, październik 2008. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  3. Dawne nazewnictwo ulic Tarnowskich Gór rozdz. I, pkt. 4., ppkt. b.
  4. a b Przemysław Nadolski, Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918), [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 240, ISBN 83-911508-3-6.
  5. Przemysław Nadolski, Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918), [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 235, ISBN 83-911508-3-6.
  6. Przemysław Nadolski, Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918), [w:] Jan Drabina (red.), Historia Tarnowskich Gór, Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 158, ISBN 83-911508-3-6.
  7. Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona: Lata 1939–1945. Plan Tarnowskich Gór (pol.). W: tarnowskie_gory.fotopolska.eu [on-line]. 2017-02-07. [dostęp 2017-09-24].
  8. Tour de Pologne – ograniczenia w ruchu drogowym. Serwis informacyjny Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach.
  9. Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Tour de Pologne znowu w Mieście Gwarków! (pol.). 2017-07-30. [dostęp 2017-07-30].
  10. BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków (pol.). 2013-09-06. [dostęp 2015-09-22].
  11. Willa z łamanym dachem
  12. BIP - Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Tarnowskich Górach.
  13. Krzysztof Gwóźdź. Dzieje tarnogórskiego Bractwa Strzeleckiego. „Montes Tarnovicensis”. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  14. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Tarnowskich Górach → Dom dla Bezdomnych Mężczyzn.
  15. Lista przystanków: Tarnowskie Góry (pol.). W: KZK GOP [on-line]. [dostęp 2017-10-31].
  16. Ludność miasta Tarnowskie Góry według stanu na dzień 31.12.2019 r. – Biuletyn Informacji Publicznej UM w Tarnowskich Górach.