Wielka fala w Kanagawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wielka fala w Kanagawie
Ilustracja
Autor Hokusai Katsushika
Rok wykonania 1830–1833
Technika wykonania drzeworyt
Rozmiar 25,7 × 37,9 cm

Wielka fala w Kanagawie (jap. 神奈川沖浪裏 Kanagawa-oki nami-ura, dosł. Dolina fali u wybrzeża Kanagawy), również: Wielka fala lub Faladrzeworyt autorstwa japońskiego artysty Hokusaia, tworzącego w stylu ukiyo-e. Powstał ok. 1831[1] w późnym okresie Edo jako pierwsza praca z cyklu 36 widoków na górę Fudżi (jap. 富嶽三十六景 Fugaku sanjūrokkei)[2]. Jest najbardziej znaną pracą Hokusaia oraz jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów sztuki japońskiej na świecie. Przedstawia olbrzymią falę zagrażającą trzem łodziom na morzu u wybrzeża Kanagawy[3][a].

Przez niektórych uznawana za tsunami, fala ta zdaje się być raczej przykładem zjawiska określanego jako duża fala wyjątkowa[4]. Podobnie jak na wszystkich pracach z serii, w tle znajduje się góra Fudżi[3].

Odbitki drzeworytu znajdują się w wielu różnych kolekcjach sztuki na całym świecie, m.in. w Metropolitan Museum of Art[3]w Nowym Jorku, British Museum w Londynie, Art Institute of Chicago, Los Angeles County Museum of Art, National Gallery of Victoria w Melbourne[5], oraz w domu Claude'a Moneta w Giverny we Francji.

Kontekst[edytuj | edytuj kod]

Ukiyo-e [edytuj | edytuj kod]

Drzeworyt Moronobu Hishikawy, jednego z pierwszych mistrzów gatunku ukiyo-e

Ukiyo-e (jap. 浮世絵, pol. "obrazy przemijającego świata" lub "obrazy przepływającego świata") jest rodzajem drzeworytu i malarstwa japońskiego popularnym od XVII do XX wieku, głównie o tematyce historycznej, lub przedstawiającym widoki i pejzaże oraz sceny z teatru kabuki i dzielnic rozrywkowych[2].

Termin ten został po raz pierwszy użyty przez japońskiego pisarza Ryōi Asai w 1661 roku w dziele Ukiyo monogatari (pol. Opowieści o przemijającym świecie)[2]. Są one ważnym źródłem informacji o zachodzących przemianach w świadomości społecznej tamtych czasów. Słowo ukiyo oznaczało dawniej smutny świat, a od XVII w. – ulotny świat, z odcieniem znaczeniowym rozkoszy zmysłowych. Skoro życie jest ulotne, przemijające, to należy nim się radować, korzystać z przyjemności[6].

Hokusai[edytuj | edytuj kod]

Podpis Hokusaia (po lewej), tytuł serii i dzieła (w ramce)

Hokusai urodził się w 1760 roku w Katsushika, wschodniej dzielnicy Edo, dzisiejszego Tokio. W dzieciństwie nosił imię Tokitarō[7]. Był synem wytwórcy luster pracującego dla sioguna. Jego matką była najprawdopodobniej konkubina, ponieważ Hokusai nigdy nie był brany pod uwagę w sprawach spadkowych dotyczących jego ojca[8].

Hokusai zaczął wykonywać swoje własne ilustracje, gdy miał szesnaście lat. W wieku lat osiemnastu został uczniem mistrza stylu ukiyo-e Shunshō Katsukawy. Po roku mistrz nadał mu imię Shunrō, którym Hokusai podpisywał swe pierwsze prace w roku 1779[1]. Od roku 1800 zaczął przyjmować uczniów. W tym czasie przybrał także nowe imię – Hokusai, pod którym jest obecnie najbardziej znany[1]. W ciągu całego swego życia posługiwał się ponad 30 różnymi imionami[8].

W 1804 roku zyskał sławę w Edo dzięki wykonaniu mierzącego 240 m² malunku Darumy[7]. Gdy wygrał konkurs artystyczny, dostąpił zaszczytu i stanął przed siogunem Ienarim Tokugawą. Trzy lata później rozpoczął pracę nad ilustracjami do książki mistrza stylu gesaku (rodzaj prozy rozrywkowej) Bakina (Kyokutei) Takizawy. Wyjechał do Nagoi, a później do Kioto, aby przyjmować uczniów i kształcić młodych artystów.

W końcu lat 20. XIX wieku wydał 36 widoków na górę Fudżi. Cykl ten zyskał tak wielką popularność, że niebawem Hokusai dodał do niego kolejnych 10 prac[9]. W 1839 roku w jego pracowni wybuchł pożar, który strawił sporą część dorobku artysty. W tym czasie popularność Hokusaia zaczęła słabnąć na rzecz innego wybitnego artysty japońskiego, tworzącego w stylu ukiyo-eHiroshige. Hokusai zmarł w wieku 88 lat w 1849 roku[4]. Do dziś pozostaje jednym z najpopularniejszych i najlepiej rozpoznawalnych artystów japońskich na świecie.

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Rycina ma orientację poziomą (jap. yoko-e) oraz wymiary 25,7 cm wysokości i 37,9 cm szerokości (według japońskiej nomenklatury ōban)[3]. Kompozycja obejmuje trzy elementy: wzburzone morze, trzy łodzie oraz górę w tle. W lewym górnym rogu znajduje się podpis artysty i tytuł cyklu, z którego pochodzi.

Góra[edytuj | edytuj kod]

Góra z ośnieżonym szczytem to Fudżi[3]. Przez Japończyków uważana jest za święty symbol narodowy[10]. Góra Fudżi była i jest częstym tematem różnych prac artystycznych. W tradycyjnym stylu meisho-e (obrazy znanych miejsc) zawsze znajdowała się w centrum kompozycji[3]. Tak dzieje się również w przypadku całego cyklu 36 widoków na górę Fudżi. Ciemny kolor widoczny wokół góry sugeruje, że scena rozgrywa się wcześnie rano, kiedy wschodzące słońce zlokalizowane jest za obserwatorem i oświetla ośnieżony szczyt góry[4]. Na niebie wznoszą się burzowe cumulonimbusy, ale w planie obrazu nie widać padającego deszczu[4]. Niebo nad górą Fudżi pozostaje bezchmurne.

Łodzie[edytuj | edytuj kod]

Rycina przedstawia trzy łodzie wiosłowe (jap. oshiokuri-bune[11]), służące do szybkiego transportu świeżych ryb[12]z terenów połowowych u wybrzeży półwyspów: Izu i Bōsō na rynki rybne wokół zatoki Edo. W każdej z nich znajduje się ośmiu wioślarzy i dwie dodatkowe osoby na przedzie. Łącznie na rycinie widocznych jest 30 postaci. Polegając na rozmiarach łodzi typu oshiokuri-bune, które mierzyły od 12 do 15 metrów, oraz biorąc pod uwagę fakt, że Hokusai zmniejszył perspektywę w pionie o 30%, można także oszacować wysokość fali – od 10 do 12 metrów[4].

Fala i morze[edytuj | edytuj kod]

Olbrzymia fala dominuje nad resztą kompozycji. Jej czoło zakrzywia się, otaczając górę Fudżi z lewej strony. Grzywę fali pokrywa piana przypominająca pazur smoka. Jest ona charakterystyczną cechą stylu Hokusaia i jednym z tematów szkiców podręcznikowych. Tu podkreśla niepowstrzymaną siłę natury, kontrastującą ze słabością ludzi ukazanych na niewielkich łodziach, zdanych na łaskę spienionych fal[13]. Mniejsza fala, która tworzy się u stóp wielkiej, wyglądem zbliżona jest do kształtu góry Fudżi[4]. Morze jest wzburzone.

Interpretacja[edytuj | edytuj kod]

Górę Fudżi przedstawiono w centrum kompozycji, lecz na dalszym planie – w ten sposób kontrastuje z olbrzymią falą nadciągającą z lewej strony. Umieszczenie fali po lewej stronie jest celowe i charakterystyczne dla tradycji malarstwa japońskiego, zgodnie z którą wszelkie zdarzenia nagłe i nieprzewidziane ukazywane były z lewej strony obrazu[4]. Fala zdaje się przyćmiewać górę. Jej rozmiar odciąga wzrok widza od góry widocznej w tle jako niewielki punkt na horyzoncie[4]. Celem takiego zabiegu może być symboliczne ukazanie, że wobec spraw codziennych, reprezentowanych przez falę, to, co święte – góra Fudżi – schodzi na dalszy plan[4]. Takie przesłanie wydaje się zbieżne z zasadą stylu ukiyo-e – uchwycenia chwili i przedstawiania codziennych zajęć prostych ludzi jako tematów prac artystów. Innym uzasadnieniem wyboru takiego tematu może być również biografia artysty, który w tamtym czasie cierpiał z powodu niedostatku, doświadczył śmierci żony oraz podupadł na zdrowiu[4]. Być może przesłaniem, które chciał wpisać w swoje dzieło było uwiecznienie trudności, jakie przeżywał, wyobrażonych tu jako wielka fala i przysłaniających świętą górę Fudżi – japoński symbol piękna[4].

Podpis artysty[edytuj | edytuj kod]

Na rycinie widnieją dwa podpisy. Pierwszy z nich, zawarty w prostokątnej ramce w lewym górnym rogu, mówi: "冨嶽三十六景/神奈川冲/浪裏" Fugaku sanjūrokkei / Kanagawa oki / nami ura i stanowi tytuł cyklu: 36 widoków na górę Fudżi. Drugi, umieszczony na lewo od pierwszego, jest podpisem artysty: 北斎改爲一筆 Hokusai aratame Iitsu hitsu, co znaczy: „Spod pędzla Hokusaia, który zmienił imię na Iitsu”.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Region Kanagawy obejmował wówczas część prowincji Musashi i całą prowincję Sagami.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Hokusai's The Great Wave (ang.). British Museum. [dostęp 2015-11-01].
  2. a b c A History of The Ukiyo-E Woodblock Print. [dostęp 2015-10-18].
  3. a b c d e f The Metropolitan Museum of Art. [dostęp 2015-10-18].
  4. a b c d e f g h i j k Cartwright, HE; Nakamura, H. "What kind of a wave is Hokusai's Great wave off Kanagawa?"
  5. The great wave off Kanagawa (c. 1830) from the Thirty-six views of Mt Fuji series 1826-33 (ang.). National Gallery of Victoria. [dostęp 2015-11-01].
  6. Mikołaj Melanowicz: Historia literatury japońskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 2012, s. 216-217. ISBN 978-83-01-17214-5.
  7. a b Katsushika Hokusai (hiszp.). El Poder de la Palabra. [dostęp 01-11-2015].
  8. a b Weston 2002 ↓, s. 116.
  9. Weston 2002 ↓, s. 118.
  10. Under the Wave off Kanagawa (The Great Wave) by Hokusai (1760 - 1849).
  11. Kojien. Tokyo: Iwanami Shoten, 1980, s. 298.
  12. Kobayashi, Tadashi, Harbison, Mark: Ukiyo-e: an introduction to Japanese woodblock prints.. Kodansha International, 1997. ISBN 978-4-7700-2182-3.
  13. Rosella Menegazzo: Japonia. Warszawa: Arkady, 2008, s. 86, seria: Leksykon - cywilizacje. ISBN 978-83-213-4578-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mark Weston: Giants of Japan: The Lives of Japan's Most Influential Men and Women. Kodansha America. New York: Kodansha International, 2002. ISBN 978-1-56836-324-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]