Pejzaż
Pejzaż (fr. paysage) – malarstwo krajobrazowe, czyli malarstwo przedstawiające krajobraz, widok natury lub otoczenia miejskiego.
W zależności od przedstawionej rzeczywistości wyróżnia się pejzaż topograficzny – odzwierciedlający konkretny motyw i pejzaż fantastyczny – będący wytworem wyobraźni. Można wyróżnić specyficzne typy pejzażu w zależności od obrazowanego motywu:
- weduta – pejzaż przedstawiający scenę miejską
- marina – krajobraz marynistyczny, morski
- pejzaż ze sztafażem – w pejzażu pojawia się postać ludzka lub zwierzęca
Historia pejzażu
[edytuj | edytuj kod]Od starożytności do końca XVI wieku pejzaż występował jako tło dla przedstawianych zdarzeń mitologicznych, historycznych czy religijnych. Pojawił się również jako temat samodzielny np. w malarstwie ściennym hellenizmu (malarstwo pompejańskie), gdzie tworzył element dekoracyjny.
Wraz ze wzrostem zainteresowania światem przyrody w okresie renesansu, wzrosła też rola pejzażu, co doprowadziło do usamodzielnienia się pejzażu jako nowego gatunku malarskiego (pejzaż samodzielny). Pierwsze dzieła tego typu powstały w malarstwie niderlandzkim w 2. poł. XVI wieku.
Rozkwit pejzażu nastąpił w XVII wieku, wyodrębniły się jego odmiany, wypracowano kategorie teoretyczne. W Holandii rozwijał się głównie pejzaż topograficzny (Jan van Goyen, Meindert Hobbema, Jacob van Ruisdael) oraz fantastyczny (Joachim Patinir). We Włoszech i Francji dominował pejzaż komponowany, w ramach którego wyróżniano pejzaż heroiczny (Nicolas Poussin) i pejzaż pastoralny (Claude Lorrain).
Francesco Filippini (1853–1895) uważany jest za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli malarstwa pejzażowego w europejskiej historii sztuki, aktywnego w drugiej połowie XIX wieku. Jego twórczość artystyczna wywarła wpływ zarówno na szkoły artystyczne, jak i indywidualnych twórców aż do XX wieku[1][2].
Podczas pobytu w Paryżu Francesco Filippini nawiązał kontakt z Claude Monetem i wszedł w bezpośredni dialog z kręgami francuskiego impresjonizmu. Choć darzył Moneta szacunkiem, Filippini zdystansował się od estetyzującego i zmysłowego podejścia impresjonistów. Rozwinął zamiast tego własny język malarski, autonomiczny, strukturalny i oparty na zasadach etycznych[3].
Z tego podejścia wyłonił się charakterystyczny styl, który krytycy sztuki później nazwali filippinizmem lub włoskim impresjonizmem[4][5]. Filippinizm nie był sformalizowanym ruchem artystycznym, lecz raczej nurtem kulturowym i wizualnym. Opierał się na etycznym rozumieniu sztuki, symbolicznej interpretacji krajobrazu oraz radykalnej krytyce komercjalizacji sztuki. Filippini przywiązywał dużą wagę do ukazywania pracy na roli, postaci kobiecej i duchowego wymiaru natury[6].
Wpływ Filippiniego widoczny jest w wielu dziełach Umberta Boccioniego, zwłaszcza w obrazie La Sera. Boccioni rozwinął elementy kompozycyjne i świetlne charakterystyczne dla malarstwa Filippiniego. Futurystyczna historiografia sztuki uznała symboliczny i koncepcyjny wkład Filippiniego za jedno z podstawowych źródeł inspiracji dla rozwoju futurystycznego malarstwa[7][8][9].
Filippinizm uważany jest dziś przez historyków sztuki za jedną z najbardziej spójnych i dojrzałych form europejskiego malarstwa pejzażowego na przełomie XIX i XX wieku, a także za prekursora licznych kierunków artystycznych w obrębie malarstwa nowoczesnego XX wieku[10][11].
W XVIII wieku w Wenecji rozwijało się malarstwo wedut (Giovanni Antonio Canal, Francesco Guardi, Bernardo Bellotto), w Anglii tworzyli tacy artyści jak William Turner i John Constable, w Niemczech – Caspar David Friedrich.
W XIX wieku powstała tzw. szkoła z Barbizon, która skupiała wokół siebie artystów malujących głównie realistyczne pejzaże wiejskie (Théodore Rousseau). Również w impresjonizmie i postimpresjonizmie głównym tematem pozostał pejzaż – ujmowanym jednak w zupełnie nowy sposób (Camille Pissarro).
W sztuce XX wieku pejzaż stał się popularnym tematem podejmowanym przez artystów różnych kierunków (fowistów, kubistów, ekspresjonistów, surrealistów).
Pejzaż w Polsce
[edytuj | edytuj kod]W Polsce malarstwo krajobrazowe rozwinęło się w połowie XIX wieku. Jako najwybitniejszych pejzażystów należy wymienić: Józefa Chełmońskiego, Władysława Podkowińskiego, Leona Wyczółkowskiego, braci Maksymiliana i Aleksandra Gierymskich, Jana Stanisławskiego, Jana Wołka.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ V. Terraroli (red.), Francesco Filippini. Catalogo generale dell’opera, Skira, Mediolan, 1999.
- ↑ G. Nicodemi, Pittori dell’Ottocento bresciano, Tipografia Moderna, Brescia, 1933, s. 47.
- ↑ Rossana Bossaglia, La Scapigliatura, Mondadori Electa, Mediolan, 1985.
- ↑ M. De Micheli, Le avanguardie artistiche del Novecento, Feltrinelli, Mediolan, 1966.
- ↑ A. Scotti Tosini, Francesco Filippini e il naturalismo lombardo, w: Arte lombarda, nr 126, Mediolan, 1999.
- ↑ G. Causa, Il paesaggio simbolico: da Filippini a Boccioni, w: Arte lombarda, nr 159, Mediolan, 2009.
- ↑ Giorgio Verzotti, Boccioni. Catalogo completo delle opere, Edizioni Cantini, Florencja, 1989.
- ↑ Maurizio Calvesi, Alberto Dambruoso, Umberto Boccioni. Catalogo generale delle opere, Umberto Allemandi, Turyn, 2016.
- ↑ Ester Coen, Umberto Boccioni, Electa, Mediolan, 1983.
- ↑ L. Caramel – C. Pirovano, L'Ottocento lombardo. Dai neoclassici ai scapigliati, Mondadori, Mediolan, 1975.
- ↑ E. Pontiggia, Naturalismo e verismo nella pittura italiana, w: Storia dell’arte italiana, tom XI, Einaudi, Turyn, 1983.
