Wiktor Szkłowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiktor Szkłowski
Ilustracja
Fotografia Szkłowskiego, ok. 1920
Imię i nazwisko Wiktor Borisowicz Szkłowski
Data i miejsce urodzenia 24 stycznia 1893
Petersburg
Data i miejsce śmierci 5 grudnia 1984
Moskwa
Narodowość rosyjska
Język rosyjski
Alma Mater Petersburski Uniwersytet Państwowy
Dziedzina sztuki proza, publicystyka, autobiografia, wspomnienia, pamflety
Ważne dzieła
  • Sztuka jako chwyt
  • O Majakowskim
  • Eisenstein

Wiktor Borisowicz Szkłowski (ros. Виктор Борисович Шкловский; ur. 12 stycznia?/24 stycznia 1893 w Petersburgu, zm. 5 grudnia 1984 w Moskwie) – rosyjski pisarz, literaturoznawca, filmoznawca i scenarzysta, jeden z współtwórców i najwybitniejszych przedstawicieli rosyjskiej szkoły formalnej, współzałożyciel OPOJAZu.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze jego dzieła naukowe z okresu formalistycznego: Sztuka jako chwyt (1917), O tieorii prozy (1925), Mietod pisatielskiego mastierstwa (1928). W tekstach tych Szkłowski rozwinął m.in. teorię chwytu literackiego, w szczególności "udziwnienia" (nazywanego czasem też "uniezwykleniem").

Po roku 1930 (artykuł Pamiatnik naucznoj oszybkie) zaczyna publikować rzadziej, odchodzi od radykalnie formalistycznego podejścia do literatury i zbliża się nieco (być może pod wpływem okoliczności zewnętrznych) do marksizmu. Nadal jednak interesuje się przede wszystkim analizą formy.

Najważniejsze dzieła naukowe z późniejszego okresu: O Majakowskim (1940), O prozie. Rozważania i analizy (1959), Lew Tołstoj (1963) i ważne studium filmoznawcze Eisenstein (1975). W pismach tego okresu Szkłowski więcej miejsca niż wcześniej poświęca zagadnieniu poznania w sztuce.

Z pism literackich i autobiograficznych Szkłowskiego należy wymienić: Ze wspomnień (1917-22), Zoo (1923), Żyli-byli (1962).

Pochowany na Cmentarzu Kuncewskim w Moskwie[1].

Wybrana twórczość[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • 1923 - Podróż sentymentalna[2] (ros. Сентиментальное путешествие) - autobiograficzna proza o czasach wojny ojczyźnianej
  • 1923 - Zoo. Pis'ma nie o lubwi ili Trietja Ełoiza (ros. Zoo. Письма не о любви или Третья Элоиза) - powieść epistolarna
  • 1925 - Iprit (ros. Иприт) - powieść fantasy (napisana wspólnie z W. Iwanowem)
  • 1926 - Trietja fabrika (ros. Третья Фабрика) - proza autobiograficzna
  • 1929 - Matwiej Komarow, żytiel goroda Moskwy (ros. Матвей Комаров, житель города Москвы) - nowela
  • 1936 - Kapitan Fiedotow (ros. Капитан Федотов) - proza autobiograficzna
  • 1939 - Minin i Pożarskij (ros. Минин и Пожарский) - nowela
  • 1958 - Istoriczeskije powiesti i rasskazy (ros. Исторические повести и рассказы) - zbiór opowiadań i nowel
  • 1963 - Konstantin Eduardowicz Ciołkowskij (ros. Константин Эдуардович Циолковский) - nowela
  • 1965 - Powiest; o chudożnikie Fiedotowie (ros. Повесть о художнике Федотове) - proza autobiograficzna
Proza historyczna
  • Wtoroj maj posle oktiabria (ros. Второй май после октября)
  • W Jasnoj Polanie (ros. В Ясной Поляне)
  • Żytije archijeriejskogo służki (ros. Житие архиерейского служки)
  • Marko Poło (ros. Марко Поло)
  • Minin i Pożarskij (ros. Минин и Пожарский)
  • O mastierach starinnych (ros. О мастерах старинных)
  • Portriet (ros. Портрет)

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

  • 1921 - Riewolucija i front (ros. Революция и фронт) - wspomnienia
  • 1923 - Chod konia (ros. 'Ход коня) - zbiór artykułów
  • 1923 - Litieratura i kiniematograf (ros. Литература и кинематограф) - zbiór
  • 1927 - Tiechnika pisatielskogo riemiesła (ros. Техника писательского ремесла)
  • 1928 - Gamburgskij sczot (ros. Гамбургский счёт)
  • 1930 - Ob odnoj naucznoj oszybkie (ros. Об одной научной ошибке)
  • 1933 - Czułkow i Lewszyn (ros. Чулков и Левшин)
  • 1937 - Zamietki o prozie Puszkina (ros. Заметки о прозе Пушкина)
  • 1939 - Dniewnik (ros. Дневник) - zbiór artykułów
  • 1940 - O Majakowskim[3] (ros. О Маяковском) - wspomnienia
  • 1944 - Wstrieczi (ros. Встречи)
  • 1955 - Zamietki o prozie russkich kłassikow (ros. Заметки о прозе русских классиков)
  • 1957 - Za i protiw. Zamietki o Dostojewskom (ros. За и против. Заметки о Достоевском)
  • 1959 - O prozie: Rozważania i analizy[4] (ros. Художественная проза. Размышления и разборы)
  • 1965 - Za sorok let. Stati o kino (ros. За сорок лет. Статьи о кино) - zbiór artykułów i badań
  • 1966 - Powiesti o prozie. Razmyszlenija i razbory (ros. Повести о прозе. Размышления и разборы)
  • 1967 - Lew Tołstoj[5] (ros. Лев Толстой)
  • 1971 - (ros. Достоевский)
  • Za 60 let. Raboty o kino (ros. За 60 лет. Работы о кино) - zbiór artykułów i badań
  • Iskusstwo kak prijom (ros. Искусство как приём)
  • Żyli-byli (ros. Жили-были) - wspomnienia
  • O sołnce, cwietach i lubwi (ros. О солнце, цветах и любви)
  • Rozanow (ros. Розанов)
  • Eisenstein[6] (ros. Эйзенштейн)
Prace teoretyczne
  • 1914 - Woskrieszenije słowa (ros. Воскрешение слова)
  • 1921 - Razwiortywanije siużeta (ros. Развёртывание сюжета)
  • 1921 - "Tristram Szendi" Stierna i tieorija romana(ros. „Тристрам Шенди“ Стерна и теория романа)
  • 1925 - O tieorii prozy (ros. О теории прозы)
  • 1970 - Tietiwa. O nieschodstwie schodnogo (ros. Тетива. О несходстве сходного)
  • 1983 - O tieorii prozy (ros. О теории прозы)
  • O poezii i zaumnom jazykie (ros. О поэзии и заумном языке)

Scenariusze[edytuj | edytuj kod]

Kino nieme
  • 1926:
    • Prostytutka (ros. Проститутка)
    • Krylja chołopa (ros. Крылья холопа)
    • Według prawa (ros. По закону) - ekranizacja opowiadania Jacka Londona
    • Priedatiel (ros. Предатель)
  • 1927:
    • Miłość we troje (ros. Третья Мещанская)
    • Uchaby (ros. Ухабы)
    • Jewriei i ziemla (ros. Евреи и земля)
    • Ledianoj dom (ros. Ледяной дом)
  • 1928:
    • Dwa broniewika (ros. Два броневика)
    • Dom przy Trubnej (ros. Дом на Трубной)
    • Kazaki (ros. Казаки)
    • Owod (ros. Овод)
    • Kapitanskaja doczka (ros. Капитанская дочка)
    • Poslednij attrakcion (ros. Последний аттракцион)
  • 1929 - Turksib (ros. Турксиб)
  • 1930:
    • Amierikanka (ros. Американка)
    • Otczim (ros. Отчим)
Kino dźwiękowe
  • 1928 - Mołodioż pobieżdajet (ros. Молодёжь побеждает)
  • 1932 - Miortwyj dom (ros. Мёртвый дом)
  • 1932 - Horyzont (ros. Горизонт)
  • 1933 - Biełomorsko-Bałtijskij wodnyj put' (ros. Беломорско-Балтийский водный путь)
  • 1939 - Minin i Pożarski (ros. Минин и Пожарский)
  • 1947 - Aliszer Nawoi (ros. Алишер Навои)
  • 1948 - Dalokaja niewiesta (ros. Далёкая невеста)
  • 1953 - Czuk i Giek (ros. Чук и Гек)
  • 1955 - Owod (ros. Овод)
  • 1961 - Kazaki (ros. Казаки)
  • 1970 - Bałłada o Bieringie i jego druzjach (ros. Баллада о Беринге и его друзьях)
Filmy animowane
  • 1937 - Tri miedwiedia (ros. Три медведя)
  • 1963 - Tri tołstiaka (ros. Три толстяка)
  • 1967 - Bajka o złotym koguciku (ros. Сказка о золотом петушке)

Polskie przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka jako chwyt, przeł. R. Łużny, w: Teoria badań literackich za granicą. Antologia, wybór S. Skwarczyńska, t. 2 cz. 3 "Od formalizmu do strukturalizmu", Kraków 1986.
  • Ze wspomnień, wyd. pol. 1965.
  • O Majakowskim, wyd. pol. 1960.
  • O prozie. Rozważania i analizy, przeł. S. Pollak, Warszawa 1964.
  • Lew Tołstoj, przeł. R. Granas, Warszawa 1982.
  • Eisenstein, przeł. S. Pollak, Warszawa 1980.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku rosyjskim

Źródła w języku angielskim