Przejdź do zawartości

Jack London

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ten artykuł dotyczy amerykańskiego pisarza. Zobacz też: Jack London – brytyjski lekkoatleta.
Jack London
Ilustracja
Jack London (1900)
Imię i nazwisko

John Griffith Chaney

Data i miejsce urodzenia

12 stycznia 1876
San Francisco

Data i miejsce śmierci

22 listopada 1916
Glen Ellen

Narodowość

Amerykanin

Dziedzina sztuki

Literatura

Ważne dzieła
podpis
Odznaczenia
Order Drogocennej Korony I Klasy (Japonia)
Multimedia w Wikimedia Commons
Teksty w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach

Jack London (ur. 12 stycznia 1876 w San Francisco jako John Griffith Chaney, zm. 22 listopada 1916 w Glen Ellen) – amerykański pisarz, dziennikarz, reporter.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Syn Flory Wellman i H.W. Chaneya. Nazwisko przyjął od ojczyma, Johna Londona. Jego pierwsza szkoła znajdowała się w Alameda, jednak po przeprowadzce rodziny na ranczo, rozpoczął pracę w wieku 8 lat (m.in. pilnował pszczół)[1]. Następnie uczęszczał do szkoły w San Mateo, a od 11 roku życia - w Oakland[1], gdzie sprzedawał gazety na ulicach. W wieku 16 lat uciekł z domu i dołączył do piratów ostrygowych[1] - na bazie tych doświadczeń powstała później pierwsza książka Londona Wyprawa na Dazzlerze (The Cruise of the Dazzler), wydana w 1902. Następnie łowił łososie, a potem dostał się do przybrzeżnej straży rybackiej. Jego zadaniem było aresztowanie osób łamiących prawo połowowe – głównie Chińczyków, Greków i Włochów[1]. Przygody w straży rybackiej posłużyły za kanwę zbioru opowiadań Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol), wydanego w 1906. Po tym krótkim epizodzie London wybrał się w podróż do Japonii i na Morze Beringa[1]. W czasie podróży przerzucał węgiel, pracował w fabryce juty oraz jako doker. Planował wyruszyć na wyprawę na foki z załogą statku Mary Thomas, ale się z nimi rozminął. Statek zaginął, a cała załoga zginęła[1]. W wolnych chwilach pisał artykuły o wyprawie do Japonii, a pierwszy z nich został opublikowany w "San Francisco Call".

Po publikacji pierwszych artykułów wyruszył w podróż po Stanach Zjednoczonych, od Kalifornii po Boston, i z powrotem przez Kanadę, ale w trakcie podróży trafił do więzienia za włóczęgostwo[1]. "To doświadczenie zmieniło moje spojrzenie na świat i uczyniło mnie socjalistą" - pisał w artykule o sobie, dodanym do zbioru opowieści hawajskich[1]. W 1895 powrócił do Oakland i rozpoczął szkołę średnią, jednocześnie pisząc artykuły do szkolnej gazetki i pracując jako woźny[1]. Zyskał w tym czasie przydomek "Chłopiec Socjalista" i został aresztowany za uliczne przemówienia[1]. Następnie pracował w pralni, po czym wyjechał do Klondike szukać złota - w tym czasie zmarł jego ojczym, a Jack London musiał od teraz utrzymywać całą rodzinę. Początkowo jego opowiadania były odrzucane, ale w końcu czasopismo "The Black Cat" zaproponowało mu po raz pierwszy wynagrodzenie za tekst (40 dolarów)[1].

Jako korespondent wojenny relacjonował konflikt rosyjsko-japoński w 1905 r. i wojnę domową w Meksyku. W jego twórczości często pojawia się motyw samotnej walki człowieka z panującym porządkiem społecznym i siłami przyrody.

Jest autorem powieści i opowiadań z wątkami autobiograficznymi. Oparte na własnych przeżyciach powieści są zawieszone pomiędzy naturalizmem a przygodowym romantyzmem. Był socjalistą, z tym że inspiracje czerpał z idei głoszonych przez Marksa, Darwina, Spencera i Nietzschego, dlatego w swoim światopoglądzie łączył idee socjalistyczne z teorią walki o byt i podziwem dla silnych jednostek. Był również ateistą[2].

Po przedwczesnej śmierci Londona ukuto popularną do dziś plotkę, jakoby miał on popełnić samobójstwo. W ostatnich dniach życia pisarz uśmierzał wprawdzie bardzo silny ból morfiną i jest teoretycznie możliwe, że świadomie ją przedawkował. Teza ta jednak nie znajduje potwierdzenia ani w dowodach, ani w świadectwach z pierwszej ręki. Na akcie zgonu pisarza jako oficjalna przyczyna jego odejścia figuruje mocznica, efekt ciężkiej niewydolności nerek. Przyczyną plotki prawdopodobnie był motyw samobójstwa w jego powieściach, w jednej z nich bohater w obliczu rychłej śmierci i strasznego bólu z pomocą lekarza popełnił samobójstwo przedawkowując morfinę[3].

Po dojściu Hitlera do władzy w Niemczech, wśród około 20 000 spalonych książek znalazły się dzieła Jacka Londona[4].

Inspiracje

[edytuj | edytuj kod]

W wieku 9 lat Jack London przeczytał Alhambrę Washingtona Irvinga[1], która mocno wpłynęła na jego postrzeganie świata. Jako źródła inspiracji London wymieniał także Signę Ouidy(inne języki), wpływ Karola Marksa w "sposób szczególny" i Herberta Spencera w "sposób ogólny"[1].

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Powieści[20]

Zbiory opowiadań

  • 1900 – Syn wilka oraz inne opowieści (Son of the Wolf)[6]
  • 1901 – Bóg ojców swoich oraz inne opowieści (God of His Fathers & Other Stories)[7]
  • 1903 – Mieszkańcy Otchłani
  • 1906 – Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol)
  • 1907 – Miłość życia (Love of Life and Other Stories)
  • 1910 – Stracona twarz oraz inne opowieści (Lost Face)[11]
  • 1911 – Opowieści Mórz Południowych (South Sea Tales)
  • 1912 – Bellew Zawierucha (Wyga), (Smoke Bellew)
  • 1912 – Opowieści hawajskie (The House of Pride & Other Tales of Hawaii)
  • 1913 – Córa nocy (The night born)
  • 1918 – Czerwony bóg (The Red One)
  • 1919 – Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp (On the Makaloa Mat. Island Tales)

Krótkie opowiadania wydane w języku polskim

  • 1899 - Biała Cisza[5][6]
  • 1899 - Córka Aurory[7]
  • 1899 - Do człowieka na szlaku[6]
  • 1899 - Kapłańska prerogatywa[6]
  • 1899 - Ludzie z Forty Mile[6]
  • 1899 - Mądrość szlaku[6]
  • 1899 - Syn wilka[8][6]
  • 1899 - W dalekim kraju[6]
  • 1899 - Małżonka króla[5], także jako Żona króla[6]
  • 1900 - Człowiek z blizną[7]
  • 1900 - Jan Nieskruszony[7]
  • 1900 - Serce kobiety, także jako Hart ducha kobiet[7]
  • 1900 - Odyseja północy[6]
  • 1900 - Rozstajne drogi[9], także jako Tam, gdzie rozchodzi się szlak[7]
  • 1900 - Wielka niewiadoma[9], także jako Wielkie przesłuchanie[7]
  • 1901 - Bóg ojców swoich[7]
  • 1901 - Kobieta z plemienia Siwasz[5][7]
  • 1901 - Napój Hiperborejów[9][8]
  • 1901 - Pogarda kobiet[7]
  • 1901 - Prawo życia[8]
  • 1901 - U kresu tęczy[7]
  • 1902 - Batard[8]
  • 1902 - Choroba samotnego wodza[1]
  • 1902 - Historia Jees-Uck[5][10]
  • 1902 - Keesh, syn Keesha[10]
  • 1902 - Li-wan o jasnej skórze[10]
  • 1902 - Mistrz tajemnicy[9]
  • 1902 - Na południe od toru[9]
  • 1902 - Rozpalić ogień[11]
  • 1902 - Sprzysiężenie starców[9]
  • 1902 - Stracona twarz[11]
  • 1902 - Wśród lasów północy[10]
  • 1902 - Złoty mak[9]
  • 1903 - Skarby Sezamu
  • 1903 - Cień i błysk[5]
  • 1903 - Koloryt miejscowy[12]
  • 1903 - Przedstawienie amatorskie[12]
  • 1903 - Wiara w człowieka[9]
  • 1903 - Zamążpójście Lit-Lit[10]
  • 1904 - Nad brzegami Sacramento
  • 1904 - Keesh, łowca niedźwiedzi[10], także jako Historia Keesha[8]
  • 1905 - Żółte niebezpieczeństwo[13]
  • 1905 - Król Greków[13]
  • 1905 - Wyprawa na piratów ostrygowych[13]
  • 1905 - Oblężenie „Lancashire Queen”[13]
  • 1905 - Wyczyn Charleya[13]
  • 1905 - Demetrios Contos[13]
  • 1905 - Żółty Zawój[13]
  • 1905 - Miłość życia
  • 1905 - Szczerozłoty kanion[9][12]
  • 1906 - Odszczepieniec
  • 1906 - Bury wilk[8]
  • 1906 - Nieoczekiwane[9]
  • 1906 - Dowcip Porportuka[11] także jako Przemyślny Porportuk[10]
  • 1907 - Negore, tchórz[10]
  • 1908 - Aloha Oe[14]
  • 1908 - Odejście Marcusa O'Briena[11] także jako Przygoda Marcus O'Briena[8]
  • 1908 - Spot[11]
  • 1908 - Wróg świata[9]
  • 1908 - Zaufanie[11]
  • 1908 - Złoty błysk[11]
  • 1909 - Trędowaty Koolau[14]
  • 1909 - Chińczak
  • 1909 - Dom Mapuhiego
  • 1909 - Good-bye Jack[14]
  • 1909 - Kawałek steku[15][16]
  • 1909 - Marzenie Debsa[5]
  • 1909 - Prawnuk McCoya
  • 1909 - Szeryf z Kona[14]
  • 1910 - Chun An Chun[14]
  • 1910 - Dobrodziejstwo wątpliwości[5]
  • 1910 - Dom pychy, także jako Dom dumy[14]
  • 1910 - Straszliwy Archipelag
  • 1910 - Yah! Yah! Yah![9]
  • 1911 - A niech to żółwie Tasmana! (By the Turtles of Tasman, wydanie książkowe: 1916)[17]
  • 1911 - Meksykanin[15]
  • 1916 - Ladacznica[18]
  • 1917 - Jak Argus z dawnych dni[18]
  • 1918 - Czerwony bóg[5][18]
  • 1918 - Dziecię wody[19]
  • 1918 - Księżniczka[18]
  • 1918 - Łzy Ah Kima[19]
  • 1918 - Piszczele[19]
  • 1918 - Tajniki duszy Alicji[19]
  • 1919 - Kości wodza Kahekili[19]
  • 1919 - Na macie z trawy Makaloa[19]
  • 1919 - Na fali[19]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c d e f g h i j k l m n Jack London o sobie, [w:] Jack London, Opowieści hawajskie, 2025, ISBN 978-83-68018-75-2.
  2. ↑ Stewart Gabel (2012). Jack London: a Man in Search of Meaning: A Jungian Perspective. AuthorHouse. p. 14. ISBN 978-1477283332. Kiedy został aresztowany i skazany na miesiąc więzienia za włóczęgostwo w wieku około 19 lat, w niezbędnych formularzach wymienił „ateizm” jako swoją religię (Kershaw, 1997).
  3. ↑ James L. Haley, Wilk – szlaki życia Jacka Londona, wyd. Świat Książki, Warszawa 2012.
  4. ↑ Carl Sifakis, Encyklopedia morderstw, Universitas Kraków 2007, s. 278.
  5. ↑ a b c d e f g h Jack London, Biała cisza oraz inne opowiadania, 2022.
  6. ↑ a b c d e f g h i j Jack London, Syn Wilka oraz inne opowieści, 2026.
  7. ↑ a b c d e f g h i j k Jack London, Bóg ojców swoich oraz inne opowieści, 2026.
  8. ↑ a b c d e f g Jack London, Odyssea północy, Warszawa: Kurier Polski, 1939 (pol.).
  9. ↑ a b c d e f g h i j k l Jack London, Mistrz tajemnicy oraz inne opowiadania, 2022.
  10. ↑ a b c d e f g h Jack London, Serce kobiety, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo CM, 2018, ISBN 978-83-66022-04-1, OCLC 1034585882 [dostęp 2023-01-13].
  11. ↑ a b c d e f g h Jack London, Stracona twarz oraz inne opowieści, 2026.
  12. ↑ a b c Jack London, Szczerozłoty kanion, Tłum. S. T., Warszawa 1926.
  13. ↑ a b c d e f g Jack London, Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol, 1906) – CM Klasyka [online], 13 listopada 2024 [dostęp 2024-11-13] (pol.).
  14. ↑ a b c d e f Jack London, Opowieści hawajskie (The House of Pride & Other Tales of Hawaii, 1912) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  15. ↑ a b Jack London, Na ringu bokserskim: Gra, Kawałek steku, Meksykanin, Otchłanny brutal) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  16. ↑ a b c Jack London, Na ringu bokserskim: Gra, Kawałek steku, Meksykanin, Otchłanny brutal, Wydawnictwo CM, Warszawa 2025, ISBN 978-83-68018-86-8)
  17. ↑ Jack London, A niech to żółwie Tasmana, Ireneusz Kania (tłum.), wyd. I, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, ISBN 83-08-00219-6.
  18. ↑ a b c d Jack London, Czerwony bóg oraz inne opowiadania (''The Red One'')) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  19. ↑ a b c d e f g Jack London, Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp (On the Makaloa Mat: Island Tales, 1919) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  20. ↑ Dzieła w kolejności chronologicznej

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Twórczość Jacka Londona
Powieści
Opowiadania
Literatura faktu
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Jack_London&oldid=79398662”