Wirus Epsteina-Barr

Wirus Epsteina-Barr
	; Komórki białaczkowe zawierające wirusa Epsteina-Barr (na zielono).
	Systematyka
Rodzina	Herpesviridae
	Cechy wiralne
Skrót	EBV, HHV-4
Kwas nukleinowy	DNA
Liczba nici	ds
Nagi kwas nukleinowy	niezakaźny
Wywoływane choroby	mononukleoza zakaźna, niektóre chłoniaki nieziarnicze B-komórkowe (w tym plazmocytowe), ziarnica złośliwa, potransplantacyjna choroba limfoproliferacyjna, leukoplakia włochata, rak nosogardła

Wirus Epsteina-Barr (EBV; ludzki herpeswirus 4, HHV-4) – wirus z rodzaju Herpes (podobnie jak m.in. Herpes simplex i cytomegalowirus), jeden z najpowszechniej występujących u ludzi wirusów. Większość osób przechodzi zakażenie bezobjawowo. Jego nazwa pochodzi od nazwisk Michaela Epsteina i Yvonne Barr, którzy odkryli go w 1964 roku^[1].

Cechy

Wiriony Epsteina-Barr mają otoczkę i są kształtu sferycznego. Mają średnicę 120–220 nm. Na powierzchni wirionów występują kolcopodobne wypustki, które dają obraz szorstkiej powierzchni. Całkowita długość genomu wirusa wynosi 170 tys. nukleotydów. Sekwencja DNA jest znana już od roku 1984.

Patogeneza

Wirus atakuje przede wszystkim limfocyty B, w których rozpoczyna latentną (ukrytą) formę zakażenia (w postaci episomu), które trwa do końca życia.

Wirus ten ma również potencjał onkogenny: odpowiada za endemiczną postać chłoniaka w Afryce Równikowej (chłoniak Burkitta) oraz raka jamy nosowo-gardłowej.

Wirus jest związany z etiologią również innych podtypów chłoniaków, także u osób, u których nie wystąpiły nigdy objawy zakażenia wirusem. Ryzyko wystąpienia chłoniaka związanego z zakażeniem wirusem Epsteina-Barr rośnie u osób po przeszczepach, chorych na AIDS oraz chorych w immunosupresji^[2].

Wskazuje się go także jako możliwy czynnik etiologiczny zespołu przewlekłego zmęczenia^[3] i depresji^[4].

Mononukleoza zakaźna

Wirus Epsteina-Barr może wywołać mononukleozę zakaźną. Występuje ona, gdy pierwszy kontakt z wirusem nastąpi w okresie dojrzewania lub później. Stąd do mononukleozy dochodzi głównie w krajach rozwiniętych, gdyż w krajach rozwijających się do zakażenia dochodzi najczęściej przed około 18 miesiącem życia. Przeciwciała przeciw EBV występują u prawie wszystkich ludzi w krajach rozwijających się, natomiast w USA u 60–70% populacji.

Toczeń rumieniowaty układowy

U osób chorych na toczeń rumieniowaty układowy stwierdzono znacznie częstsze występowanie limfocytów B z wbudowanym wirusem Epsteina-Barr – wirus stwierdzono w 1 limfocycie na 400 u osób chorych, przy 0–3 na 10 000 u osób zdrowych. Badanie przeprowadzono na grupie 11 osób chorych oraz kontrolnej grupie 10 osób zdrowych^[5].

Przypisy

↑ M.A.M.A. Epstein M.A.M.A., B.G.B.G. Achong B.G.B.G., Y.M.Y.M. Barr Y.M.Y.M., Virus particles in cultured lymphoblasts from Burkitt's lymphoma, „The Lancet”, 1 (7335), 1964, s. 702–703, DOI: 10.1016/s0140-6736(64)91524-7 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
↑ MarkM. Roschewski MarkM., Wyndham H.W.H. Wilson Wyndham H.W.H., EBV-associated lymphomas in adults, „Best Practice & Research Clinical Haematology”, 25 (1), 2012, s. 75–89, DOI: 10.1016/j.beha.2012.01.005, PMID: 22409825, PMCID: PMC3305910 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
↑ MariaM. Pedersen MariaM. i inni, Predictors of chronic fatigue in adolescents six months after acute Epstein-Barr virus infection: A prospective cohort study, „Brain, Behavior, and Immunity”, 75, 2019, s. 94–100, DOI: 10.1016/j.bbi.2018.09.023 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
↑ NinaN. Vindegaard NinaN., Liselotte V.L.V. Petersen Liselotte V.L.V., Bodil IngridB.I. Lyng-Rasmussen Bodil IngridB.I., SørenS. Dalsgaard SørenS., Michael EriksenM.E. Benros Michael EriksenM.E., Infectious mononucleosis as a risk factor for depression: A nationwide cohort study, „Brain, Behavior, and Immunity”, 94, 2021, s. 259–265, DOI: 10.1016/j.bbi.2021.01.035 [dostęp 2025-11-17] (ang.).
↑ GuyG. Gorochov GuyG., AlexisA. Mathian AlexisA., EBV and the making of lupus, „Science Translational Medicine”, 17 (824), 2025, DOI: 10.1126/scitranslmed.aec0501 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[Epstein1964-1] M.A.M.A. Epstein M.A.M.A., B.G.B.G. Achong B.G.B.G., Y.M.Y.M. Barr Y.M.Y.M., Virus particles in cultured lymphoblasts from Burkitt's lymphoma, „The Lancet”, 1 (7335), 1964, s. 702–703, DOI: 10.1016/s0140-6736(64)91524-7 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[Roschewski-2] MarkM. Roschewski MarkM., Wyndham H.W.H. Wilson Wyndham H.W.H., EBV-associated lymphomas in adults, „Best Practice & Research Clinical Haematology”, 25 (1), 2012, s. 75–89, DOI: 10.1016/j.beha.2012.01.005, PMID: 22409825, PMCID: PMC3305910 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[zmeczenie-3] MariaM. Pedersen MariaM. i inni, Predictors of chronic fatigue in adolescents six months after acute Epstein-Barr virus infection: A prospective cohort study, „Brain, Behavior, and Immunity”, 75, 2019, s. 94–100, DOI: 10.1016/j.bbi.2018.09.023 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[depresja-4] NinaN. Vindegaard NinaN., Liselotte V.L.V. Petersen Liselotte V.L.V., Bodil IngridB.I. Lyng-Rasmussen Bodil IngridB.I., SørenS. Dalsgaard SørenS., Michael EriksenM.E. Benros Michael EriksenM.E., Infectious mononucleosis as a risk factor for depression: A nationwide cohort study, „Brain, Behavior, and Immunity”, 94, 2021, s. 259–265, DOI: 10.1016/j.bbi.2021.01.035 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[toczen-5] GuyG. Gorochov GuyG., AlexisA. Mathian AlexisA., EBV and the making of lupus, „Science Translational Medicine”, 17 (824), 2025, DOI: 10.1126/scitranslmed.aec0501 [dostęp 2025-11-17] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]