Wołodymyr Sosiura

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Володимир Сосюра у 1950-ті.jpg

Wołodymyr Sęsiura (ukr. Володимир Сосюра, ur. 6 stycznia 1898 w Debalcewem w guberni jekaterynosławskiej, zm. 8 stycznia 1965 w Kijowie) – jeden z czołowych pisarzy radzieckiej Ukrainy.

Dziecięce lata spędził we wsi Tretia Rota (dzisiaj w granicach miasta Lisiczańsk), gdzie w jednopokojowej chacie mieszkał z siedmiorga rodzeństwem i rodzicami. Od 12 roku życia pracował jako górnik, potem jako telefonista i robotnik fabryczny. Początkowe wykształcenie poeta zdobył pod opieką ojca, zaczytując się powieściami przygodowymi.

W 1911 r. rozpoczął naukę w dwuletniej szkole, a w 1914 wstąpił do trzyletniej szkoły rolniczej we wsi Jama, którą przerwał w 1915 r. z powodu śmierci ojca. Brał czynny udział w wojnie domowej. Po wybuchu rewolucji wstąpił w szeregi Armii Czerwonej i walczył początkowo przeciw okupacji niemieckiej, a potem przeciw wojskom hetmana Skoropadskiego. W okresie międzywojennym studiował w Charkowie (1922-1925). Należał do takich organizacji literackich jak: Pluh, Hart, Wilna akademija ploretarśkoji literatury, Wseukrajinśka spilka ploretarśkych pyśmennykiw.

Jako poeta rewolucyjnej młodzieży ukraińskiej po raz pierwszy wystąpił w 1917 r., ale pierwszy tom jego poezji ukazał się dopiero w 1921 r. Wielką sławę przyniósł Sosiurze romantyczno-rewolucyjny poemat Czerwona zyma (Czerwona zima, 1922), który uznano za najwybitniejszy obraz wojny domowej na Ukrainie. Poświęcił mu potem jeszcze wiele utworów, łącząc w nich treści intymne z obywatelskimi i ogólnoludzkimi. Jego dźwięczne i pełne głębokiej lirycznej żywiołowości wiersze uderzają swoją duchowością, rewolucyjnym zapachem i namiętnością intymnych uczuć. Źródła, na jakich bazował w swoich utworach (poezja ludowa, Taras Szewczenko i in.), pomogły mu stworzyć własny oryginalny styl, który charakteryzował się prostotą wiersza, dźwięcznością i romantycznym patosem. Już we wczesnej twórczości poety znalazły realizację problemy typowe dla ukraińskiego inteligenta lat 20. – niemożliwość pogodzenia zaangażowania się w rewolucję bolszewicką z uczuciem narodowego obowiązku. Traktują o tym m.in. poemat Dwa Wołodki (1930) oraz tom poezji Serce (1931). Pomimo zakazu ze strony władzy w twórczości Sosiury z tego okresu dominował motyw patriotyczny (poematy: Mazepa, Machno, 1930). To doprowadziło go do konfliktu z partią komunistyczną, do której należał od 1920 r. Wydarzenia lat 30. (wielki głód oraz represje, jakie dotykały działaczy kultury) doprowadziły poetę do ostrego psychicznego kryzysu, który jednak nie przeszkodził mu nadal tworzyć (jako nieliczny z poetów tego czasu, Sosiura kultywował intymną lirykę miłosną - tomik Czerwone róże z 1932 r.).

W czasie wojny z hitlerowskimi Niemcami Sosiura był korespondentem wojennym. Jego wiersze i poematy w latach 1942-1944 to: W godzinę gniewu (1942), Mój syn (1944) – nawiązuje do tradycji poezji radzieckiej z czasów rewolucji i wojny. Pod koniec wojny, w 1944 r. poeta ogłosił patriotyczny wiersz Kochaj Ukrainę którym ściągnął na siebie gwałtowne ataki ze strony władzy – zarzucono mu „burżuazyjny patriotyzm”. Sosiura nie ugiął się jednak pod brzemieniem tych zarzutów i zachował postawę godną człowieka i obywatela.

Od 1993 r. Doniecki Okręgowy Fundusz Kultury przyznaje literacką nagrodę im. Wołodymyra Sosiury poetom, prozaikom, dramaturgom, krajoznawcom, którzy posługują się językiem ukraińskim oraz propagują życie i twórczość sławnego poety.

Tłumaczenia na język polski: Czerwona zima Józef Waczków, Warszawa 1977.