Xymena Zaniewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Xymena Zaniewska
Prawdziwe imię i nazwisko Xymena Zaniewska-Chwedczuk
Data i miejsce urodzenia 4 czerwca 1927
Poznań
Data i miejsce śmierci 12 lutego 2016
Warszawa
Zawód scenograf
Współmałżonek Ryszard Zaniewski
Mariusz Chwedczuk
Lata aktywności 1948–2016
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Xymena Zaniewska-Chwedczuk (ur. 4 czerwca 1927[1][2] w Poznaniu, zm. 12 lutego 2016 w Warszawie[3][4]) – polska projektantka mody, autorka scenografii oraz architektka, uznawana za twórczynię polskiej szkoły scenografii[2].

Życiorys[edytuj]

Pochodziła z mieszanej rodziny wileńsko-wielkopolskiej wywodzącej się z niezamożnej szlachty. Ojciec pochodził z Kresów północno-wschodnich, matka z pogranicza Wielkopolski i Kujaw. Wychowała się pod Poznaniem. Od najmłodszych lat wykazywała talent artystyczny.

W czasie II wojny światowej trafiła wraz z wysiedloną rodziną do Częstochowy, gdzie spędziła całą niemiecką okupację[2]. Zaangażowała się w działalność podziemną jako sanitariuszka Armii Krajowej. W tym okresie uczyła się także rysunku u zesłanego do Częstochowy prof. Zygmunta Kamińskiego. On też zachęcił ją do studiowania architektury. Po zdaniu w Częstochowie matury wyjechała na studia na Politechnice Warszawskiej[5], które ukończyła w 1952 roku.

Grób projektantki Xymeny Zaniewskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Jeszcze w czasie studiów rozpoczęła pracę w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego[5] (1948−1952)[potrzebny przypis], a następnie "Miastoprojekcie", w którym budowała MDM. Potem kierowała komisją przyznającą lokale mieszkaniowe. Wraz z grupą architektów z biura projektów założyła też spółdzielnię mieszkaniową i rozpoczęła budowę domów dla członków spółdzielni w różnych miejscach Warszawy. Po otwarciu Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej została kierownikiem Pracowni Urbanistycznej MDM[5] (1950−1955)[potrzebny przypis], odrzuciła jednak propozycję awansu na stanowisko naczelnego urbanisty Centralnego Zarządu Ośrodków Robotniczych i zdecydowała się na studia na Wydziale Architektury Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie[5], które ukończyła w 1956 roku[potrzebny przypis]. Na życie zaczęła pracować jako projektantka wystaw, a następnie jako współpracowniczka Mody Polskiej projektowała odzież. Wkrótce potem zaczęła projektować dla Teatru Telewizji i teatrów. Wielokrotnie współpracowała m.in. z Adamem Hanuszkiewiczem[2]. Odeszła z pracy w TVP po ogłoszeniu stanu wojennego i przeszła na wcześniejszą emeryturę. Wstąpiła do związku "Solidarność". W tym czasie zaczęła projektować scenografię i odzież dla kontrahentów zagranicznych. Po 1989 roku na krótko wróciła do Telewizji Polskiej[5]. Wykładowczyni PWSTiF w Łodzi.

W latach 1990–2014 była prezesem Fundacji Rozwoju Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego „Panda”[6]. Zmarła 12 lutego 2016 roku[7]. 26 lutego 2016 jej pogrzeb odbył się na warszawskich Powązkach Wojskowych[8].

Życie prywatne[edytuj]

Jej pierwszym mężem był Ryszard Zaniewski, a drugim Mariusz Chwedczuk. Jej synem jest Iwo Zaniewski[5].

Twórczość[edytuj]

Twórczyni scenografii do kilkuset spektakli Teatru Telewizji (m.in. Makbet, Szkoła żon, Wizyta starszej pani) i programów telewizyjnych[1]; scenografii do 5 filmów baletowych; twórczyni scenografii do 35 klasycznych spektakli teatralnych i 15 operowych. Dokonania w zakresie wystawiennictwa, w tym 20 ekspozycji Międzynarodowych Targów Poznańskich i 20 ekspozycji zagranicznych. W latach 90. współprowadziła w TVP1 program Stawka większa niż szycie[5].

Xymena Zaniewska była jedną z postaci w cyklu dokumentalnym Twentieth Century, gdzie prezentowane są sylwetki polskich twórców sztuki XX wieku, odcinek z jej osobą zatytułowany jest Twentieth Century Television – Xymena.

Odznaczenia i nagrody[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

Nagrody[edytuj]

  • Laureatka I Nagrody Związku Architektów Szwajcarskich za projekt pawilonu 1972,
  • 2002 Nagroda – Statuetka "Gwiazda Telewizji Polskiej" wręczona z okazji 50-lecia TVP " za scenografie i za osobowość",

Przypisy

  1. a b Xymena Zaniewska w bazie filmpolski.pl
  2. a b c d Zmarła Xymena Zaniewska. pap.pl, 12 lutego 2016. [dostęp 2016-02-15].
  3. Nie żyje Xymena Zaniewska-Chwedczuk, znana scenograf i projektantka mody. Polskie Radio S.A.. [dostęp 2016-02-12].
  4. Małgorzata Piwowar: Xymena Zaniewska nie żyje. Gremi Business Communication [w Rzeczpospolitej], 2016-02-12. [dostęp 2016-02-12].
  5. a b c d e f g Jestem syta (pol.). W: Angora [on-line]. Interia.pl, 2007-02-18. [dostęp 2013-07-02].
  6. Władze fundacji i statut. zoo.waw.pl. [dostęp 2014-04-05].
  7. Warszawa. Pogrzeb Xymeny Zaniewskiej. [dostęp 2016-02-17].
  8. Pożegnanie Xymeny Zaniewskiej. W sobotę w tvp.info specjalne wspomnienie o wielkiej artystce. [dostęp 2016-02-26].
  9. M.P. z 2006 r. Nr 2, poz. 21 – pkt 7.
  10. M.P. z 1997 r. Nr 14, poz. 124 – pkt 10.

Linki zewnętrzne[edytuj]