Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Obiekt zabytkowy nr rej. 340/2015 z 27 kwietnia 2015
Ilustracja
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (1952)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Typ budynku zespół architektoniczno-urbanistyczny
Styl architektoniczny socrealizm
Architekt Stanisław Jankowski
Jan Knothe
Józef Sigalin
Zygmunt Stępiński
Rozpoczęcie budowy 22 lipca 1950
Ukończenie budowy 22 lipca 1952
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa
Ziemia52°13′20″N 21°00′59″E/52,222222 21,016389
MDM, plan dzielnicy
MDM, plac Konstytucji

Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa (MDM) – wielki zespół mieszkaniowy w Warszawie, w Śródmieściu Południowym, socrealistyczny, wzniesiony w latach 1950–1952[1] według projektu zespołu architektów pod kierunkiem Józefa Sigalina (1950–1951) i Stanisława Jankowskiego (1951–1952)[2]. W 2015 wpisany do rejestru zabytków.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gdy w roku 1949 sukcesem zakończyła się budowa warszawskiej trasy W-Z, ówczesne władze zamierzały stworzyć w stolicy sztandarową inwestycję w rodzaju moskiewskiej ulicy Gorkiego lub wschodnioberlińskiej Stalinallee.

Zdecydowano się poszerzyć ulicę Marszałkowską przez wyburzenie zabudowy po stronie zachodniej na odcinku od ulicy Królewskiej do Koszykowej. Dalszego poszerzania na odcinku między placami Konstytucji i Unii Lubelskiej zaniechano, zachowując przedwojenną szerokość ulicy ze względu na wartość ukształtowania placu Zbawiciela oraz stosunkowo licznie zachowanych kamienic[3]. Twórcy MDM utrzymali tym samym niekorzystną sytuację przestrzenną kościoła Najświętszego Zbawiciela, odsuniętego na prawo od osi ulicy Marszałkowskiej, a w jednym z projektów Jan Knothe postulował rozebranie wież świątyni[4].

Zaniechanie poszerzenia Marszałkowskiej w kierunku południowym zostało zrekompensowane budową nowej ulicy – Waryńskiego. Także na odcinku wąskiej Marszałkowskiej powstały budynki w tym samym stylu aż do ul. Emila Zoli - wśród zachowanych kamienic. Wtedy też wyznaczono przebieg przyszłej Trasy Łazienkowskiej (proj. Józef Sigalin) zachowując rezerwę nazwaną al. Armii Ludowej. Na schemacie widoczna jest ona na dole.

W rejonie ulic Koszykowej i Pięknej miał powstać plac stanowiący miejsce zakończenia pochodów pierwszomajowych. Ponieważ budowa licznych budynków dla ministerstw i centralnych zarządów spotykała się z niechęcią warszawiaków, nowej inwestycji nadano nazwę Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, by podkreślić jej przeznaczenie. Teren objęty projektem rozciągał się wzdłuż ulicy Marszałkowskiej od ulicy Wilczej do placu Unii Lubelskiej. Projektowanie powierzono doświadczonemu zespołowi projektantów trasy W-Z. Inwestycji nadano rozgłos pod hasłem „lud wejdzie do Śródmieścia”.

Zespół projektowy[edytuj | edytuj kod]

Autorzy – laureaci Państwowych Nagród Artystycznych I stopnia 1950 i 1952 r.:

Współpracownicy: Janusz Błażejowski, Irena Brygiewicz, Tadeusz Brygiewicz, Józef Bubicz, Lucyna Burdyńska, Leon Dębnicki, Jan Gosk, Jan Laube, Arnold Majorek, Aleksander Markiewicz, Lech Rogowski, Eleonora Sekrecka, Jerzy Stanisławski, Janina Szulecka, Tadeusz Szulecki, Pinkus Teitelbaum, Kazimierz Tor, Lech Załęski.

Koncepcja urbanistyczna[edytuj | edytuj kod]

W miejscu, w którym miał powstać plac nazwany w roku 1952 placem Konstytucji, zbiegało się wiele ulic przecinających się pod różnymi kątami. Zamiast stworzyć węzeł komunikacyjny, zdecydowano się poukrywać ulice, i tak ulicę Śniadeckich i wschodni odcinek Koszykowej wpuszczono na plac pod prześwitami, zachodni odcinek Koszykowej połączono ze wschodnim odcinkiem Pięknej, a zachodni odcinek Pięknej utknął ślepo w podwórku.

W widoku w stronę północną plac zachowywał zwierciadlaną symetrię, w widoku w stronę południową wlot ul. Waryńskiego psuł symetrię i dlatego wzniesiono trzy kandelabry, które miały porządkować układ placu.

W skład Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej wszedł też plac Zbawiciela. Miał zostać przebudowany na regularny zespół o jednolitej klasycystycznej architekturze. Przedsięwzięcie zrealizowano tylko we fragmentach.

Koncepcja architektoniczna[edytuj | edytuj kod]

Obowiązujący w architekturze od roku 1949 realizm socjalistyczny wymagał monumentalnej skali budowli i ich obfitego wystroju. W parterach budynków zaprojektowano szerokie podcienia oraz lokale usługowe o często nadmiernej wysokości. Rozmieszczono dziesiątki rzeźb i płaskorzeźb przedstawiających przedstawicieli przodującej klasy robotniczej. Ściany obłożono płytami piaskowca i polerowanego granitu. Budynki zwieńczono potężnymi gzymsami i attykami.

Projektanci dość swobodnie potraktowali wystrój architektoniczny budynków. Nie zastosowali form architektury klasycystycznej, lecz ich daleko idące transpozycje. Mimo pośpiechu budowy i prymitywnych warunków uzyskali dobrą jakość robót wykończeniowych.

Projektując budynki MDM przy placu Konstytucji ich twórcy nawiązali do architektury kamienicy Krasińskich (Heurichowskiej) na placu Małachowskiego[5].

Wpis do rejestru zabytków[edytuj | edytuj kod]

W latach 2015–2017 Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa była trzykrotnie wpisywana do rejestru zabytków[6].

  • W kwietniu 2015 ochroną objęto 70 budynków (w tym także obiekty poza MDM m.in. skwer batalionu „Ruczaj” oraz kompleks Ambasady Rumunii)[7]. W uzasadnieniu wojewódzki konserwator zabytków napisał, że MDM stanowi znaczące świadectwo minionej epoki, które istnieje do dzisiejszego dnia w niemal niezmienionej formie (...) Posiada wartość historyczną (jako w pełni autentyczny dokument epoki komunizmu), artystyczną (jako reprezentatywna, wielkoprzestrzenna realizacja architektury i urbanistyki socrealistycznej, zależnej od wzorców radzieckich) oraz naukową (jako autentyczny przedmiot badań). Jego decyzję uchyliło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, do którego wpłynęły odwołania wspólnot mieszkaniowych działających na terenie MDM. Ministerstwo zwróciło m.in. uwagę na niejasne kryteria wyznaczenia granic chronionego obszaru[6].
  • Po raz drugi MDM został wpisany do rejestru zabytków w lutym 2016. Decyzję ponownie uchyliło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, którego wątpliwości wzbudził z kolei przyjęty zakres ochrony oraz błędy w adresach budynków[6].
  • W marcu 2017 wojewódzki konserwator zabytków po raz trzeci wpisał MDM do rejestru zabytków[8]. Ochroną zostało objętych 66 budynków[6].

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

Grupa Muzyka na budynku przy ul. Koszykowej 34/50 (proj. J. Gosławski)

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 116.
  2. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski. W 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1996, s. 272. ISBN 83-207-1525-3.
  3. Jarosław Zieliński: Realizm socjalistyczny w Warszawie. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2009, s. 77. ISBN 978-83-927791-3-1.
  4. Jarosław Zieliński: Realizm socjalistyczny w Warszawie. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2009, s. 78. ISBN 978-83-927791-3-1.
  5. Teresa Mroczko i in.: Vademecum warszawskie. Warszawa: Wydawnictwo Warszawskiego Tygodnika Ilustrowanego „Stolica”, 1957, s. 305.
  6. a b c d Tomasz Urzykowski. MDM zabytkiem. Już na pewno. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 24 kwietnia 2017. 
  7. Jerzy S. Majewski. Socrealistyczny MDM pod ochroną. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 2-3 maja 2015. 
  8. MDM i pl. Narutowicza wróciły do rejestru. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 20 marca 2017. 
  9. Stanisław Jankowski: MDM Marszałkowska. Wyd. 1. Warszawa: Czytelnik, 1955.
  10. Maryla Sitkowska: Rzeźby Józefa Gosławskiego na MDM-ie w Warszawie. W: Anna Rudzka: Józef Gosławski. Rzeźby, monety, medale. Wyd. 1. Warszawa: Alegoria, 2009, s. 28-30. ISBN 978-83-62248-00-1.
  11. Jerzy S. Majewski: Spacerownik. Warszawa śladami PRL-u. Warszawa: Agora, 2010, s. 98. ISBN 978-83-268-0280-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bohdan Garliński: Architektura Polska 1950-1951. Państwowe Wydawnictwa Techniczne, Warszawa 1953
  • Krzysztof Mordyński: Plac Konstytucji w Warszawie – eksperyment „wielkomiejskiego” socrealizmu. „Spotkania z Zabytkami”, 2008, nr 2, s. 3–7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]